Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 01:14

11 Sintäbergä 2 yıl buldı: <br><br>Bush terrorğa qarşı qanunnarnı qırıslatırğa çaqıra


2001 yılnıñ 11 sintäberendä Amerika şähärlärenä yasalğan xöcümnärgä bügen 2 yıl tuldı. Uzğan yıl şikelle zurlap bulmasa da, Amerikan xalqı bıyıl da bu facigäne häm anıñ qorbannarın iskä aldı. Şuşı könne forsat itep, Amerikan prezidentı George Bush terorğa qarşı qanunnarğa üzgäreşlär kertergä çaqırdı. Çärşämbedä Küzläw idaräse mäktäbendä yasağan çığışında ul, Quşma Ştatlar terorğa qarşı suğışnı ciñep kilä, läkin bu köräşne tağı da näticäleräk itü öçen qanunnarnı qırıslatırğa kiräk dip belderde.

11 sintäber xöcümnärennän soñ ber ay ütügä Quşma Ştatlar, terorğa qarşı köräş başlap, Patriot Aktı dip atalğan qanun qabul itkän ide. Bu qanun nigezendä xoquq saqlaw, küzläw oyışmaları, imigratsiä xezmätläre, politsiägä kiñräk wäkälätlär birde. İreklek sağında toruçılar, bu qanun, keşe xoquqların qısaçaq, dip çañ suqsa da, Kongress anı çağıştırmaça tiz arada rasladı.

İke yıl ütügä amerikan prezidentı menä şuşı qanunğa üzgäreşlär kertergä, anı tağı da qırısraq itergä çaqırdı. Çärşämbedä Quantico şähärendä Küzläw idaräse mäktäbendä çığış yasap, Bush, Quşma Ştatlar terorğa qarşı suğışnı ciñep kilä, ämmä bu köräşne tağı da näticäleräk itü öçen, terrorçılıq belän eş itkän qanunnarda mäğnäsez kirtälärne alıp taşlarğa kiräk dip belderde. Bezgä xöcüm itkän yawızlıq xezmätçelären häm bezneñ qayğığa şatlanğannarnı bez berqayçan da onıtmayaçaqbız, dide ul.

Patriot Aktı dip atalğan qanunğa Bush kimendä 3 üzgäreş täqdim itä. Berençedän, terror belän bäyle oçraqlarda, ğäyeplänüçegä çaqıru yazğanda, xäkim-sudyalardan fatixa sorap tormaw mömkinlege. İkençedän, ülem cazası isemlegenä teror belän bäyle kübräk cinäyätlär kertü. Öçençedän, terrorda ğäyeplänüçelärne fidiä aqçasına irekkä çığarunı awıraytu.

Äytergä kiräk, berençe täqdim Patriot Aktınıñ berençe ölgesenädä bar ide. Kongress tıñlawları waqıtında ul töşerelep qaldırıldı. Xäzer Bush monı kire kertergä täqdim itä. Başqa sımaslıq närsä, di Bush, ğadi cinäyätçelär, narkotik taratuçılar belän eş itkändä, andıy kirtälär yuq, ä menä terror ğämällären tikşerüçelär öçen bar. Kongresska möräcägät itep Bush bu kirtälärne beterergä öndäde.

Kongresstağı demokartlar bu mäsälägä niçek qarar, älegä äytü qıyın. Ämmä alarnıñ qayberläre, misal öçen senator Joseph Lieberman Bush täqdimnärenä şik belderde. Amerikanıñ İrekleklär Berlege citäkçese Anthony Romero, şunısı ayanıç, üzeneñ ireklekkä qarşı adımnarın yasaw öçen prezident Bush, qayğılı könne forsat itep qullana, dide.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG