Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 18:38

Ni öçen ğäräp däwlätläre Ğiraqqa ğäskär cibärergä telämi?


Amerikanıñ kiläse prezidentı kem genä bulmasın, anıñ tışqı säyäsätendä Ğiraq ayırım urın alıp toraçaq. Xäzerge administratsiä Ğiraqqa xalıqara köçlär tuplaw belän mäşgül. Berniçä däwlät anda ğäskär cibärergä rizalıq birde. Ämmä alar arasında älegä ber genä ğäräp däwläte dä yuq. Bu ni öçen şulay? Ni öçen ğäräp illäre Ğiraqta tınıçlıq saqlaw eşendä qatnaşırğa telämi?

Ber yaqtan qarağanda, Ğiratqa mömkin qädär tizräk tärtip urnaştıru, ğäräp illäreneñ, bigräk tä, Ğiraq kürşeläreneñ üz mänfägätendä. Ämmä älegä, Ğiraqqa xalıqara tınıçlıq saqlaw köçläre cibärergä rizalıq birgän 30-lap däwlät arsında ber genä ğäräp däwläte dä yuq, şul isäptän, Waşington belän uñay mönäsäbät totqannarı da. Bez berniçä belgeçkä, Monıñ säbäpläre närsädä? digän soraw birdek.

Londonda urnaşqan Saqlanu İnstitutınıñ Yaqın Könçığış bülege citäkçese Daniel Neep fikerençä, säbäplär berniçä, şunıñ berse – ğäräp illäreneñ kübese Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqnı basıp aluwın qanunsız dip sanıy.

Audio (Daniel Neep):

"Berençedän, ğäräp illäre Ğiraqnı basıp alu ğämälenä qanuni tösmer birergä telämi. Ğiraq tışqı eşlär ministrı Hoshiyar Zebariğa Ğäräp Ligası oçraşuına kilergä röxsät itep, alar İdarä Şurasın küpmder tanıdı-tanuwın. Ämmä monı da telämiçä genä, waqıtlı çara dip başqardı."

Bu fiker belän Genevada urnaşqan İminlek Säyäsäte Üzäge belgeçe Julian Lindley-French ta kileşä. Bezgä ğäskär cibäregez dip Ğiraq räsmiläre üzläre sorasa äle ber xäl, di ul, ğäräp illäre Amerika yä Britaniä möräcäğäte belän genä eş itergä telämi.

Audio (Julian Lindley-French):

"Berençedän, İminlek Şurasınıñ qararı bulırğa tieş. Ämmä ul bulğan oçraqta da, Ğiraqnıñ möstäqil xakimiäte bulmıy torıp, ğäräp illärenä anda ğäskär cibärü bik awır bulaçaq. Yağni, yärdämne ğiraqlılar üzläre sorarğa tieş. "

Tağın ber säbäp: ğäräp illäreneñ kübesendä, xalıq, Ğiraqqa çit il ğäskärläre kertügä qarşı çığa.

Audio (Daniel Neep):

"Berär ğäräp xökümäte Ğiraqqa ğäskär cibärsä, anıñ üz xalqı belän küp awırlıqlar bulaçaq. Çönki ğäräp xalqı monı amerikanarğa yärdäm dip qabul itäçäk, ä ul monı telämi."

Belgeçlär fikerençä, Ğiraqnıñ yaqın kürşeläre - Küwäyt, İran, Süriä - Ğiraq belän elektän kilgän bäxäslären iskä alıp, Ğiraqqa ğäskär cibärmäs sıman. Cibärsä, bälki, İordaniä, Ğäräp Ämirlekläre, yä Misır.

Küp närsä Waşington belän mönäsäbätlärgä bäyle. Äytik, Süriäneñ alar naçar, häm ul Ğiraqqa ğäskär cibärügä barmas. Ä menä Söğüdlärne Amerikannar üzläre telämäs. Bigräk tä, qayber söğüdlär Ğiraqqa ütep kerep, Amerikannarğa qarşı köräşep yata digän xäbärlär bulğanda.

Şuña kürä xäzer amerikannar Ğiraqnıñ üz xärbilären, üz politsiäsen äzerläwgä kübräk ähämiät birä. Däwlät sekretare Colin Powell küptän tügel Ğiraqqa kilgäç moña basım yasadı. Waqıtlı İdarä başlığı Paul Bremer süzlärençä, alar, Ğiraq politsiäsendä xezmätkärlär sanın 40 meñnän 70 meñgä citkerergä cıyına.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG