Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 16:46

Magnitogorskida tatar gazetası da, televizion tapşıruı da yuq...


Çiläbe belän Tatarstan arasındağı mönäsäbätlär soñğı yılda yaqınayıp kitte disäm yalğış bulmas, xörmätle tıñlawçılar. Tatarstan delegatsiäse Çiläbedä Respublikabız könnären uzdırıp qaytqan ide. Qunaq aşı qara-qarşı digändäy, cäy ayınıñ bersendä Çiläbelär bezdä ölkä könnären zurlap ütkärdelär. Çiläbe turında küp söylänsä dä, älege ölkägä kergän Magnitogorski qalasında yäşägän millättäşlärebez çittä qala birä. Şuña bügenge “Tatar bar da xäbär bar” tapşıruında bez magnitqa tatarlarına tuqtalırğa buldıq. Xalıq mäqäle, üzendäge xällärne kürşeñnän kerep sora di. Şuña tapşıruıbızda da bez, Tatarstanda ğömer kiçerüçe, läkin yıl sayın Magnitogorskiğa qızına häm kiäwenä barıp, şaqtıy waqıt anda uzdıruçı Möslimä Şäfıyk fikerlären işetterergä buldıq.

Ğomumän alğanda Magnitogorskida barlığı 28 meñ tatar yäşi dip isäplänä, bu - biredäge xalıqnıñ 6 protsentı. Küpçelege - 30 nçı yıllarda Tatarstannan sörelgän mulla, uqımışlı keşelärneñ balaları. Döresräge, balalarınıñ balaları. Teldän häm dinnän ayırılğan dürtençe buın.

1989nçı yılnı Magnitogorskida törle tatar oyışmaları eşläp kilä. Läkin 2000nçe yılnıñ martında Çiläbe ölkä sudı alarnı yaba. Şuña da qaramastan, millättäşlärebez yuğalıp qalmıy. 2000nçe yılnıñ oktäberendä “Töp yort” digän oyışma tözep anı terkilär. Häm tatarlar şunda tuplanıp törle çaralar uzdıra başlıy. Bu xaqta Möslimä Şäfıyk menä närsälär söyli:

Töp yort oyışması qarşında kitapxanä bar, anda barlıq jurnallarnı aldıralar. Şulay uq millättäşlärebez bäyräm waqıtlarında tübätäylär alıp tora. Tuyğa äzerlängändä monda kilälär.

1998nçe yılda Magnitogorskida “İman” digän xäyriä fondı oyışa. Anıñ tatar oyışmalarına yärdäme xäzer dä bixisap. Fondnı eşquar Räşit Latıypov digän millättäşebez citäkli. Mäçet tözüdä dä eşne älege fond başlap yörgän. Magnitogorsk şähärendä ike mäxällä terkälgän. Berse – Ural yılğasınıñ sul yağında, iske mäçet. İkençese 1991nçe yıldan birle tözelä başlağan yaña mäçet.

Möslimä Şäfıyk: Magnitogorskida zur mäçet tözelep kilä. Küptän tügel anıñ yanındağı awılda ikençe mäçetne zurlap açtılar. Xalıq bik şat. Läkin tatar mäktäbe, gazeta-jurnallar, televizion tapşıru yuq. Radiodağı 10 minutlıq tapşırunı da 5 minutqa qaldırdılar.

Eç poşırırlıq närsälär bulsa da, millättäşlärebez zarlanmıy. Xällärennän kilgänen oyıştırıp küñelle yäşärgä tırışalar. 40nçı yıllarda Magnitogorskida Tatar xalıq üzeşçän teatr oyışa. Häm anda qatnaşuçılarnıñ isemnäre tora-bara Magnitogorskida ğına tügel, ä çittä dä tanıla başlıy. Mäsälän, xalıq yazuçısı Ğalil Afzal, cırçı Gabdulla Räximqulov isemen işetmägän millättäşlärebez bik siräkter. Qızğanıç, läkin 1993 yılnı teatrnı yabalar. Barı 4 yıldan soñ, yäğni 1997nçe yılnı ğına tatar mädäni üzäge Magnitogorskidağı tatar teatrın qabattan eşlätep cibärü maqsatı belän, teatrnıñ veterannarı belän oçraşu uzdıra. Söyläşülärdän soñ repetitsiälärne yañartırğa bulalar. Häm teatrnıñ elekkege rejisserı, RF atqazanğan mädäniät xezmätkäre Rafael' Räxmätullin nıqlap eşkä totınıp cide spektakl' çığara. Bügenge köndä isä teatrnıñ rejisserı bulıp Änğaş Şäynurov tora. Ul 40 yıldan artıq şuşı teatrnıñ artistı bulıp xezmät itä. Şunlıqtan teatr häm anda eşläwçelär belän yaxşı tanış. Anı da kollektiv üz itä. Ä bu isä näticälekne arttıra. Tağın şunısın äytep ütü kiräk, Magnitogorskida tatar teatrı könen uzdıru traditsiäse bar ikän. Häm älege könnärne xalıq bäyräm kebek kötep ala. Ğomumän, biredäge millättäşlärebez mädäniätkä tartıluçan. Alar härdaim törle çaralar uzdırıp torala. Millättäşlärebezneñ “Tamçılar” biü ansamble şähärdä berdänber teatralläşterelgän iyüllär quya. Kollektivta yäşlär dä balalar da şöğellänä. Şulay uq tatar üzäge qarşında 2000nçe yılnı “Yuldaş” digän cır-biyu ansamble oyışa. Anda şöğellänüçelär “Tatarstan yäşläre”, “Tatar canı” digän konkurslarda diplomantlar häm lawreatlar isemen alğannar. “Yuldaş”nıñ inde audiokassetası da çıqqan.

“Töp yort” oyışqannan birle anıñ qarşında tuğan telebezne öyränü buyınça tügäräk eşli. Şuña da qaramastan yäşlär tatar telen bik naçar belälär. Alda äytep ütkänebezçä, biş yıl “Tatar teatrı köne”, “Uyna, garmun” konkursı, Xäter könenä häm Qorban bäyrämenä xäyriä aşları uza.

2002nçe yılnı Magnitogorskida “Tatar canı” konkursın oyıştırıp cibärü zur waqiğa bula. Konkursnıñ berençesendä ük 6 yäştän 30ğaça yäştäge 40tan artıq keşe qatnaşa. Alar üzlären cırda, biüdä, matur söylämdä, säxnä ostalığında sınap qarıylar. Kiläse yılğa konkurs nominatsiäsenä Qor’änne yaxşı uquçılar häm şämail yasawçılar da kerteläçäk ikän. Bilgele üz milli ğöref-ğadätläreñne, telne, mädäniätne öyränü keçe yäştän ük tärbiälänergä tieş. Şul nisbättän çığıp, 135nçe balalar baqçasında “Tatar yortı” digän poçmaq oyıştırılğan. Şuşında uq sabıylarğa tatar cırları öyrätelä. Alar xätta “Magnitqa yoldızları” digän şähär festivalendä uñışlı çığış yasap xalıqnı tañ qaldırğannar. Tağın ber qızıqlı yañalıqnı äytep kitmi bulmıy. Soñğı yıllarda Magnitogorskida “Yaqtaşlar oçraşuı” uzdırıla başlağan. Anda çäy östäle yanında Tatarstannan çığuçılar cır-moñ belän aralaştırıp üzläreneñ rayon, awıl xälläre turında söyli, tarixi watannarında barğan waqiğalar xaqında fikerlären belderälär. Ayıruça Baltaç, Arça, Biektau, Leninogorski, Balıq Bistäse häm Möslim rayonınnan çığuçılarnıñ oçraşuı qızıqlı häm üzençälekle uzğan dip söylilär Magnitogorskinıñ “Töp yort” tatar oyışmasında.

Qızğanıç, ämma Çiläbe ölkäse genä millättäşlärebezne onıtıp cibärä ikän. Törle çaralarğa da üzläre genä yöri dip üpkä belderä magnitorskilıylar. Bu xaqta Möslimä Şäfıyk menä närsä di:

Çiläbelär Tatarstan respublikası könenä dä üzläre genä bardılar. Magnitogorski tatar üzäge citäkçese üz aqçası belän üze genä bard ı

Sez Möslimä Şäfıyk fikerlären işettegez.

Menä şulayraq kön kürä Çiläbeneñ Magnitogorski qalasındağı millättäşlärebez. Alar bügenge tormıştan zarlanmıy da, artığın maqtanıp şapırınmıy da. Barı Tatarstan ğına bezne onıtmasın, bezneñ öçen tarixi watanıbız qibla bulıp tora dilär.

Landış Xarrasova, Qazan.

XS
SM
MD
LG