Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 23:50

Israel-Fälestin konfliktı bar Yaqın Könçığışqa cäyelergä mömkin


Sişämbedä İsrael premier-ministrı Ariel Sharon, doşmannar qayda buluğa qaramastan İsrael alarğa xöcüm itäçäk, digän belderü yasadı. Amerikan prezidentı George Bush, İsraelneñ üz-üzen saqlaw xoquqın yaqlap çıqtı. Belgeçlär fikerençä, ägär bu belderü kisätü xöcümnäre yasaw öçen fatixa bulsa, İsrael-Fälestin konfliktı bar töbäkkä cäyelergä mömkin

Uzğan şimbädä İsraelneñ Haifa şähärendä 19 keşeneñ ülemenä kitergän intihar xöcümnän soñ, yäkşämbedä İsrael oçqıçları kürşe Süriäneñ, başqala Damasktan yıraq tügel ber urının utqa tottı. İsrael räsmiläre äytüençä, anda Fälestin suğışçılarınıñ äzerlek lagerı bulğan. Soñğı 3 distä yılad bu Süriäneñ şulay türenä yasalğan berençe xöcüm buldı. Dönya cämägätçelege, şul isäptän Berläşkän Millätlär citäkçese Kofi Annan İsraelgä tänqit belderde. Süriä prezidentı Başar Äl-Assad İsraelne, Süriä häm bar täbäkne konfliktqa tartıp kertü niätendä ğäyepläde. Sişämbedä Jerusalemda 30 yıl elek bulğan Yaqın könçığış suğışın iskä alu çarasında çığış yasap, İsrael premier-ministrı Ariel Sharon bolay dide:

Audio (Ariel Sharon)

"İsrael üz watandaşların saqlawda tartınıp tormayaçaq, doşmannarına teläsä qayda xöcüm itäçäk. Şul uq waqıtta bez kürşelär belän kileşägä ireşü forsatı bulsa, anı ıçqındırmayaçaqbız."

Şul uq könne Amerikan prezidentı George Bush İsraelneñ, üz-üzen saqlaw xoquqın yaqlap çıqtı, alay da bu adımnar, konfliktnıñ köçäyüwenä kitermäskä tieş dip östäde:

Audio (George Bush)

"Sharonnıñ xalıqnı yaqlaw qararı döres qarar. Bez dä üzebezdä şulay eşliäçäkbez. Läkin andıy adımğa barğanda näticälärne aldan belep barırğa kiräk, xalqımnı yaqlıym dip Sharon kierenkelekne arttırmasqa tieş."

Belgeçlär fikerençä, Sharonnıñ soñğı belderüwe, İsraelneñ, Amerikağa iärep, ildän çittä kisätü xöcümnäre yasaw niäte bulıp tora. Bu oçraqta, İsrael-Fälestin konfliktı başqa illärgä cäyelä ala. Washington Univesitetı professorı Murhaf Joujati:

Audio (Murhaf Joujati)

"İsraelneñ Süräne bombalawı inde konflitnı citkä çığaru bulıp tora. Bush administratsiäse tuqtatmasa, Sharon Livanğa da bara ala."

Washintonnıñ Damaskka üz däğwaları bar. Amerikan räsmiläre fikerençä, Süriä, terrorçılarğa yärdäm itä, suğışçılarnıñ Süriädän Ğiraqqa kilep amerikan xärbilärenä qarşı suğışuwına küz yoma. Damask bu ğäyepläwlärne kire qağa. Qayber belgeçlär fikerençä, İsrael Süriägä xöcüm yasap, anı Fälestin suğışçılarına yärdäm itüdän waz kiçterergä teli. Niçek kenä bulmasın bu xöcüm Bush administratsiäsen uñaysız xälgä quya. Heritage Foundation belgeçe Jim Phillips:

Audio (Jim Phillips)

"Quşma Ştatlar ike törle siğnal cibärä. Beryaqtan däwlät departamentı köç qullanudan totılıp qalırğa çaqıra. İkençe yaqtan Aq yort İsraelneñ saqlanu xoquqın tanıy. Näticädä Bush administartsiäse uñaysız xäldä qala. Çönki İsraelneñ ğämälläre Amerikanıñ terrorğa qarşı üz ğämällären qabatlıy."

Professorı Murhaf Joujati äytüençä, Sharon, Amerikanıñ xuplawın qazanu öçen, İsraelneñ dä şul uq terorğa qarşı suğışuwın kürsätergä tırışa. Ämmä bu şul uq suğış tügel di ul:

Audio (Murhaf Joujati)

"Xalıqara terorçılıq, Äl-Qaidägä qarşı suğışta Süriä üze dä qatnaştı, xättä CİA belän xezmätäşlek itte. Bu şul uq suğış tügel."

Belgeçlär fikerençä, İsrael belän Süriä arasındağı konflikt bik ciñel genä Livanğa küçä ala. Bilgele bulğança anda Damask tarafınnan xuplanğan Hezbolla kebek törkemnär bar. Täräqqiät şuşı yuldan kitsä "yul xaritası" dip atalğan solıx plannarın çüpkä taşlarğa bula.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG