Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 09:59

Kaliforniälelär Schwarzeneggernı gubernator itep sayladı


Amerikanıñ iñ zur ştatı, 34 millionnan artıq xalqı bulğan Kaliforniä kiçä ber yıl çaması elek kenä saylanğan gubernator Gray Davisnı wazıyfasınnan töşerep anıñ urınına elekke sportçı häm kino yoldızı, Avstriädän kilgän möhäcir Arnold Schwarzeneggernı quydı. Moğcizalar ile Amerikada küp närsä näq menä Kaliforniädän başlanıp kitä. Küp kenä küzätüçelär dä kiläçäktä amerikalılarnıñ qaysı yünäleştä baraçağın beler öçen Kaliforniälelärgä küz sala.

Kaliforniäneñ iqtisadıy häm finans problemaları öçen ğäyeplänüçe gubernator Davis saylaw näticäläre belän tanışqaç üzeneñ ciñelüen tanıdı:

AUDİO: Bu kiçtä xalıq başqa ber keşeneñ xezmät itärgä tieş dip qarar qıldı. Häm min alarnıñ qararın qabul itäm. Min berniçä minut elek kenä Arnold Schwarzeneggerğa şaltıratıp anı gubernator buluı belän qotladım.

Davis Amerika tarixında saylawlar aşa töşerelgän ikençe genä gubernator. Ul ber yıl çaması elek yaña möddätkä saylanğan ide. Ämma ul saylanıp 3 ay ütkäç anı wazıyfasınnan töşerü öçen köräş başlandı. Häm Davisnı töşerüçelär iyül ayına referendum öçen citärlek bulğan millionnarça imza cıydı. Avgust ayında yaña saylawlar öçen 135 namzät terkälde. Namzätlär arasında pornofilmnarda töşüçe xatın-qız da, porno jurnalı näşire dä, elekke balalar artistı da bar ide.

Schwarzenegger baştan uq Davisnıñ köndäşläre arasında iñ mäşhüre buldı. Sport belän şöğellänep muskul üstergän Schwarzennergnı Terminator häm Conan Varvar kinoları aşa bar dönyada yaşxı belälär. Moñarçı bernindi säyäsi täcribäse bulmağan şuşı muskul qapçığı xäzer 30 yıl säyäsät belän genä şöğellängän Davisnı da alıp saldı. Schwarzeneggernıñ şäxsi populyarlığı häm saylawçılarnıñ Davis eşçänlegennän qänäğät bulmawı saylawlarda ciñü öçen citte. Şulay uq 10 million dollar xosusıy aqçasın saylaw aldı kampaniäsenä saluı, aña qarşı köçlärneñ tarqawlığı da nıq yardäm itte.

Saylaw näticäläre räsmi räweştä raslanğaç ta, 15 noyäbrdän soñğa qalmıy mäşhür akter gubernator wazıyfasına kereşäçäk. Ul bu wazıyfada Davis möddäteneñ qalğan öleşen, yäğni 3 yıl bulaçaq.

21 yäşendä kesäsendä 20 dollar aqça belän Avstriädän çiklänmägän mömkinleklär ile Amerikağa kilep töşkän Schwarzenegger kiçä kiç saylaw näticäläre belän tanışqaç Kalifoniälelärgä räxmät belderde:

AUDİO: Min Kaliforniä xalqına da räxmät äytergä telim. Min Amerikağa kilgännän birle sez miña açıq buldığız. Sez mine qabul ittegez. Sez miña mömkinleklär, çiklänmägän mömkinleklär birdegez. Min barısına da Kaliforniä arqasında ireştem.

Saylawlarnıñ berençel näticälärenä qarağanda, 54 protsent Davisnı almaştıru öçen tawış birgän. Tawışlar cıyuğa kilgändä, Schwarzeneggerdan qala ikençe urında gubernator urınbasarı demokrat Cruz Bustamante, annan soñ respublikannar belän yäşellär partiäseneñ urtaq namzäte kilä.

Kaliforniä Amerikanıñ iñ küp xalıq yäşägän ştatı. Ğädättä küp kenä yaña närsälär, yünäleşlär Kaliforniädä başlanıp barlıq amerikan xalqın biläp ala. Amerikalılarnıñ kiläçäktä nindi yünäleştä kitü mömkinlegen belergä teläwçelär dä näq menä Kaliforniälelärgä küz sala. Kaliforniädäge bu saylawlar kiläçäktä Amerikada niçek çağılır soñ? Bu saylawlarnıñ nindi işarälär birüen añlaw şaqtıy qıyın eş.

Üzen respublikan dip iğlan itep xäzerge prezident Bushnıñ partiädäşe bulğan Schwarzeneggernıñ xatını Maria Shriver elekke demokrat prezident John Kennedy tuğanınıñ qızı. Şulay itep Schwarzenegger ber ük waqıtta mäşhür demokratlar ğailäse äğzası da.

Schwarzenegger sotsial programmalar tarafdarı bulu belän ber ük waqıtta salımnarnı arttıruğa qarşı çığa. Kiläçäktä ul niçek itep bolay da milliardlarça dollar büdjet defitsitı kiçerüçe Kaliforniädä salımnarnı arttırmıy ğına sotsial çığımnarnı arttıru öçen aqça tabıp buluın añlatırğa tieş bulaçaq.

Bıltır ul mäktäp tämamlağan balalar öçen 550 million dollarlıq programmalar turında referenendum oyıştırunı citäkläde. xalıq ul programmalarnı xupladı. Ämma büdjet krizisı säbäple alarnı tormışqa aşıruğa aqça tabu mömkin bulmadı.

Saylaw aldınnan Schwzenegger Amerikada mähşür finansist Warren Buffetnı üzeneñ kiñäşçelärennän berse dip iğlan itte. Buffet Californiädä salımnarnı kütärergä turı kiläçäk dip äytkäç ul bu täqdimne kire qaqtı. Şunnan soñ Buffet bu saylaw aldı kampaniäsendä çığışlar yasamadı.

Ciñüdän soñğı çığışında da Schwarzenegger Kalifornilelärneñ barısına da möräcäğät itte:

AUDİO: Min respublikannarğa, demokratlarğa, bäysezlärgä, gubernator almaştırunı yaqlağannarğa häm yaqlamağannarğa, bügen mine yaqlağannarğa häm yaqlamağannarğa, härkemgä, ölkännärgä häm yäşlärgä, baylarğa häm yarlılarğa, barlıq din wäkillärenä, törle tänlelärgä, barlıq millätlärgä möräcäğät itäm. Min barlıq xalıqnıñ gubernatorı bulırğa telim. Min härkemne wäkillek itärgä telim.

Anıñ saylaw aldı kapmaniäse dä härkemgä yünältelgän ide. Qayber töp mäs''älärdä ul barlıq yaqlarnı da qänäğätländererlek çığışlar yasadı. Ämma Amerikadağı çiklänmägän mömkinleklär andıy uq moğcizalarğa öçen citmäs kebek.
XS
SM
MD
LG