Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 11:59

Raşat Safin:« Tatarnıñ bügenge xäle tormışıbıznı beryaqlı ğına qabul itep, anıñ şundıy torışı belän kileşep, monıñ öçen kemneder ğäyıpläp, moñ-zar qılıp yäşäwebezgä bäyle. Allah tatarğa awırlıqlar iñdergän dä, bezne sınıy: energiäbezne kön sayın tuıp tora torğan waq-töyaq problemalarnı çişügä genä sarıf –itäbezme? Ällä, aqılnı cigep, millätneñ dönyağa nindi burıç belän kilgänlegen açıqlarğa da tırışıp qararbızmı häm ixtiar köçen ilahi missiä ütäügä qullana alırbızmı? Milli añ şularnıñ qaysısın saylasa, allah täqdire dä şuña oxşaş bulır.»Mädäni comğa


Atnanıñ iñ serle häm yış qabatlanğan süze – byudjet. Ul nindi bulaçaq, keremnär häm çığımnar arası zurmı, kem qısqartuğa elägä, eş xaqı kütäreläçäkme, bäyälär tizräk üsärme? Bu häm başqa sorawlar gäzit bitlärendä küp tapqır qabatlandı. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanovnıñ çinovniklarnı 20% qısqartırğa wäğdä itüe matbuğatta xuplap qabul itelsä dä, gäzitlär şuşı eşneñ çınnan da axırına barıp citüenä şik belderde. Ğomumän gäzit bitlärendä sannar, protsent bilgeläre, analitik tikşerülär küp basıldı. Zur-zur sannar byudjetnı tikşerü säbäple genä tügel, şaşulı cinayätlär turında östämä mäğlümatlar basılğanğa kürä dä dönya kürde.

Şuşı atnada respublikanıñ eçke eçlär ministrı häm prokurorı oyışqan cinäyätçel törkemnärne faş itü eşeneñ barışı häm soñğı zur ciñü «Tahiryanov» törkemeneñ qulğa alınuı turında añlatmalar birde. Şuña da gäzitlärdä $4 million, $3,5 million häm başqa sannarnı kürep buldı. Bu fidiä küläme ide. Byudjet turında yazmalar bolay da uquçılarnıñ küñelne kütärmi, ä cinäyätçelärneñ eş ğämälläre xaqındağı yazmalar härkemne üz iminlege turında uylanırğa mäcbür itkänder.

Läkin barıber saylawlar teması berençelekne alıp tora. Küpçelek gäzitlärdä sawlaw aldı xälläreneñ üzgärep baruı xaqında yazmalar basılıp bardı. Mäsälän qayber nämzätlär saylaw aldı okrugların alıştırdı, isemleklärgä yaña keşelär östälde. İdel buyı saylaw aldı okrugı haman da iñ populyar bulıp qala. Anda 21 nämzätkä tağın 2 keşe quşıldı. Respublikada kemneñ tä’sire zurraq? Восточный экспресс häm Вечерняя Казань gäzitläre şuşı sorawnı Qazandağı bilgele analitiklarğa birep çıqqan. Восточный экспресс gäzitendäge sannarğa qarağanda, soñğı ayda iñ tä’sirle keşelärneñ isemlege tübändäge:

1.M.Şäymiev, TR Prezidentı,

2. R.Miñnexanov, TR xökümät başlığı,

3. K. İsxaqov, Qazan şähär başlığı,

4.F.Mäxämmätşin, TR Däwlät Şurası räise...

Annan soñ Ä.Ğobäydullin, Prezident apparatı citäkçese häm başqa däräcäle keşelärneñ isemnären kürep bula. Вечерняя Казань gäzitendäge reyting isä monsınnan beraz ayırıla. Anda da berençe häm ikençe urında M.Şäymiev häm R.Miñnexanov torsa, Färit Möxämmätşin öçençe urında, ä Äğzam Ğöbäydullin 4nçe bulıp bara. Восточный экспресс atnalığında Kamil İsxaqov xätta Färit Möxämmätşinnı da uzıp, 3nçe urında torsa, monsında Qazan şähär başlığı «Tatneft» başlığı belän bergä 5-6nçı urınnarda tora. Вечерняя Казань gäzitendäge reytingta Radik Şäymiev 9nçı urında torsa, başqa isemlektä anı 27nçe urında ğına kürep bula. Şulay uq «Tatfondbank» citäkçese Rinat Ğöbäydullinğa Восточный экспресс atnalığındağı belgeçlär 22nçe urın birsä, şähär gäzite anı 19nçı urında kürä. Mondıy ayırımlıqlar närsä belän bäyle soñ? Eş şunda. İke gäzittä dä ber uq keşelär turında süz barsa da, alarnıñ eş ğämällärenä bäyä birüçelär ber-bersennän nıq ayırıla. Вечерняя Казань gäzitendä belgeçlär bularaq bilgelelärne jurnalistlar quya. Ä Восточный экспресс atnalığında kübesençä säyäsät fännäre ğalimnäre, iqtisatçılar, bank häm ictimaği oyışma xezmätkärläre bäyä birä. Ä qaysı reytingqa ışanırğa gäzit uquçılar üzläre genä xäl itä ala.

Tatar matbuğatında andıy säyäsi uyınnarğa urın birelmi. Bu yulı gäzitlärne kübräk äbünä häm matbuğatnı taratu dä mäs’äläläre borçıdı. Anıñ säbäbe dä bar. 9nçe oktäberdä bötendönya poçta köne bilgeläp ütelä. Şähri Qazan gäziteneñ tışlığında Qazan şähäreneñ 138nçe elemtä bülege citäkçese Gölsinä Säfärğalieva räseme basılıp çıqtı. Elekke yıllardağı matbuğat irege häm gäzit-jurnallarnıñ sanı az buluın iskä alıp, gäzit xäbärçese şuşı elemtä bülege citäkçeseneñ fikeren kiterä. Anıñ uylawınça, xalıq xäzerge şartlarda bulğannıñ qäderen belmi. Şuşı fikerne däwam itep, xäbärçe, «xalqıbıznıñ tırışlığı belän yawlanğan matbuğatqa yazılu irege xoquqınnan faydalanıp qalırğa tırışığız», dip uquçılarnı gäzitkä yazılırğa çaqırıp qala.

Şuşı uq gäzitneñ İlhamiät quşımtasındağı yazmalarğa daimi räweştä iğtibar itep torabız, xörmätle tıñlawçılar. Anda «1000 dä ber uy» säxifäsendä bilgele keşelär üz fikerlär belän büleşä. Mäsälän, ber niçä atna rättän gäzittä şağir Äxmät Ğädel basılıp kilde. Bu yulı şuşı säxifädä Räsim Xäbibulla çığış yasadı. Ul üzeneñ yazmasında «millätçe» töşençäsen tösle metall belän bäyläp quya. Mäsälän, anıñ yazması «Millätçe... häm elektr çıbığı» dip atala. Qaysı ğına yañalıqlar tapşıruların qarama, barısında diärlek tösle metall urlaw, xätta üzläre yäşägän öydän dä elektr çıbıqların kisep kitü turında xäbär itälär, dip başlap cibärä üz yazmasın avtor. Zamanında Baltiq buyı illärendä baş kütärüçelärgä «millätçe» digän qara töslärgä buyalğan yarlıq taqtılar, dip ikençe misal kiterä. Şunnan soñ ul Litvada yal itüe turında iskä ala häm tübändägelärne yaza.

«Mäğlüm bulğança, tösle metall Rusiä öçen cıymıylar. Rusiä eşquarları tösle metallnı qaraqlardan satıp alıp, tege «millätçe» yarlığı alğan Baltiq buyı illärennän, döresräge, Litvadan kilgän eşquarlarğa satalar. Ä alar cielğan tösle metallnı Germaniägä bik qimmät bäyägä tapşıra.

Ä ni öçen Litva eşquarları üzlärendäge elektr çıbığın özep satmıylar? Ni öçen alar küpme açqa tügep, Rossiädän alıp kitep Germaniägä satalar? Çönki alarda barı tik millätçe törkemenä kergän keşelär genä, ikençe süz belän äytkändä, milli ğorurlığı sünmägän, Watannarına patriotik mäxäbbätläre bulğan xalıq qına yäşi.» - dip yaza Räsim Xäbibulla. Ul şulay uq misallar kiterep, Litva xalqınıñ keçkenä genä illärendä tärtip saqlap yäşäwen surätli häm üz yazmasın «üz-üzen xörmät itkän xalıq pıçraqqa yul quymas», digän cömlä belän tämamlıy.

Mädäni Comğa gäzitendä basılıp çıqqan yazmada milli tema başqa yünäleştä bulsa da däwam itelä. Raşat Safinnıñ «Global’läşü, islam häm tatar yazmışı» digän yazmasında süz kosmos, islam dine, global’läşü, küçeş çorı turında bara. Anıñ fikerençä, tatarlarğa Allah tarafınnan ilahi missiä birelgän. Menä anıñ yazmasınnan ber özek: « Tatarnıñ bügenge xäle tormışıbıznı beryaqlı ğına qabul itep, anıñ şundıy torışı belän kileşep, monıñ öçen kemneder gäyepläp, moñ-zar qılıp yäşäwebezgä bäyle. Allah tatarğa awırlıqlar iñdergän dä, bezne sınıy: energiäbezne kön sayın tuıp tora torğan waq-töyaq problemalarnı çişügä genä sarıf –itäbezme? Ällä, aqılnı cigep, millätneñ dönyağa nindi burıç belän kilgänlegen açıqlarğa da tırışıp qararbızmı häm ixtiar köçen ilahi missiä ütäügä qullana alırbızmı? Milli añ şularnıñ qaysısın saylasa, allah täqdire dä şuña oxşaş bulır.» - dip yaza Raşat Safin üzeneñ mäqäläsendä. Ul millät üseşe yulında milli psixologiäne saqlarğa, üzebezne tübänsetmiçä, başqalarğa oxşarğa tırışmıyça yäşärgä çaqıra. Tatarğa birelgän olı missiädän qurqırğa kiräkmi, di ul. «Näq menä milli añnarındağı psixologik quyılış yuğarılığı yähüdlärne dönyanıñ äydäp baruçı xalıqları rätenä kütärde. Şuşı maqsatqa ireşü öçen täwäkkällek, qıyulıq, ezleklelek häm ixtiar köçe sorala»- digän süzlär belän tämamlana älege mäqälä.

Bikä Timerova.

XS
SM
MD
LG