Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 23:47

İzrail wä fälästin cämäğätçelege solıxqa ireşü eşen üz qulına ala


Distä yıllar däwamında qan qoyu häm doşmanlaşıp yäşäw çorı kiçergännän soñ İzrail häm fälästin wäkilläre nihayät aralarnı caylaw turında kileşügä ireşte. Läkin şunda uq ber iskärmä yasarğa mäcbürbez - älege kileşü İzrail häm fälästinlelärneñ räsmi wäkilläre tügel, ä ike yaqtağı da ğadi keşelärneñ urtaq fikergä kilüwe bulıp tora. Tnıçlıqqa ireşü yulların ezläwläre öçen alarnı yış qına "xiänätçelär" dip tä atawlar işetelde.

Qaywaqıt alar yäşeren töstä şähär çitendä, maşinalarda oçraşa ide. Qaywaqıt alarnı üzenä Şvetsariä xökümäte qunaq itep çaqırıp, oçraşu beraz caylıraq şartlarda ütä ide. Öç yıl buyı İzrail häm fälästin keşeläre, 2001-nçe yılda tämam tuqtağan solıx söyläşüläreneñ ruxın saqlap qalırğa teläp, çiklärgä, säyäxät çikläwlärenä qaramıy üz söyläşülären alıp bardı. Şuşı düşämbedä alar, şul öç yıllıq eşeneñ cimeşen, Jeneva kileşüwen imzalaw öçen yänä Şvetsariägä kilde. İzrail häm fälästin räsmiläreneñ moña qatnaşı bulmasa da, Yaqın Könçığış nizağın çişü eşenä cämäğätçelek wäkilläreneñ quşıluwı häm xätta nindider ber plan äzerläwe zur waqiğä bulıp tora. Älege söyläşülärdä qatnaşuçı töp şäxeslär, İzrailneñ elekke yustitsiä ministrı Yossi Beilin häm şulay uq elekke fälästin mäğlümat ministrı Yäsir Abed Rabbo xäzerge waqıtta Waşingtonda, alar anda Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell häm saqlanu ministrı urınbasarı Paul Wolfowitz belän üz planı turında fiker alışırğa cıyına. Fälästin yağınnan Yäsir Abed Rabbo:

Audio, Yäsir Abed Rabbo

"Soñğı öç yıl eçendä östenlek itkän närsä ul däwamlı töşenkelek ide, häm bez, ike yaqtağı cämäğätçelekne dä berençe çiratta şul töşenkelekkä birelmäskä künderü kiräk dip uyladıq. Bez şunnan ber çığış yulı häm çişeleş taba alabız" di fälästin cämäğätçelegen wäkillek itkän Yäsir Rabbo. İzrail xökümäte şuşı plannı äzerläwçelär belän oçraşırğa teläwe öçen däwlät sekretare Powellnı kisken tänqitläp çıqtı. Fälästin citäkçese Arafat häm anıñ premyer-ministrı Äxmät Qıray ğadi keşelär başlanğıçın xuplap qarşı alsa da, anı ğämälgä quyuğa öndäwdän totılıp qaldı. Şuña da qaramastan İzrail häm fälästin cämäğätçelege äzerlägän kileşüne Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ general'' sekretare Kofi Annan, britan premyer-ministrı Tony Blair, Rusiä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov, elekke amerikan prezidentı Jimmy Carter kebek mäğlüm şäxeslär yaqlıy. Soñğı fiker beleşülärgä qarağanda, kiñ cämäğätçelek arasında da anı yaqlaw arta bara. Xalıqara krizis törkeme häm Texastağı Rice universitetı oyıştırğan tikşerenü, İzraildä bu 53 protsent, fälästinlelär arasında 55 protsent buluwın kürsätä. Amerikannar täqdim itkän "solıx yulı" planı kebek ük, Jeneva kileşüwe dä fälästin däwläten qorunı küz aldında tota. Läkin ul tağın da qıyuraq adımnar yasawnı alğa sörä. Misal öçen, Könbatış Yardağı, yäğni fälästin cirlärendäge yähüd utarlarınıñ küpçelege sütelergä tieş bulaçaq. Moñardan tış, ike arada iñ qatlawlı problema bulıp qalğan İerusalimneñ kiläçägen planda, anı ikegä bülü häm ike däwlätneñ dä başqalası itü aşa çişü qaralğan. Yossi Beilin dä, Yäsir Abed Rabbo da, Jenevada ireşelgän şuşı kileşü, ä ul amerikannar täqdim itkäne belän çağıştırğanda küpkä detalleräk, näq menä şul "solıx yulı" planına yardäm itü maqsatın quya dip belderä. AQŞ däwlät sekretare Powell, İzrailneñ cämäğätçelek planın tözüçelär belän oçraşmasqa öndäwen kire qaqsa da, Waşingtonnıñ barıber "solıx yulı" planına tuğrı bulıp qaluwın belderde. Jeneva kileşüwe isä anda yaña ideälär bäyän itelüwe belän qızıq.

Audio, Colin Powell

"Minemçä, solıx turında kübräk keşe söylägän sayın yaxşıraq bulaçaq. Läkin bez şulay da "solıx yulına" tuğrı bulıp qalabız" di amerikan däwlät sekretare. Anıñ fikerençä, "solıx yulı"nıñ östenlege şunda, anı nizaqqa qatnaşı bulğan här taraf ta qabul itä, Jenevada ireşelgän kileşü xaqında isä monı äytep bulmıy. Ämma ul, işetergä layıqlı fikerlär täqdim itä di Colin Powell. Anıñ Beilin häm Rabbo belän oçraşuwı comğağa bilgelängän.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG