Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 04:58

Yaqın Könçığış illäre citäkçeläre Saddam yazmışın qabatlarğa telärme?


Saddam Xösäyenne nihayät totqarlawnı Ğiraqnıñ kürşe illäre citäkçeläre dä nigezdä xuplap qarşı aldı, xörmätle tıñlawçılar. Läkin xäzer alarnıñ qayberlärendä, kiläçäktä Saddam utkän yulnı qabatlarğa turı kilmäsme digän qurqu tua ala. Monı buldırmas öçen Yaqın Könçığıştağı qayber illärneñ citäkçelärenä yaña strategiä saylaw kiräk bulaçaq dip isäpli belgeçlär.

Şatlıq belderü törle däräcädä bulsa da, Ğiraq kürşeläre häm başqa ğäräp illäre şimbä könne elekke diktatornı qulğa töşerüne nigezdä xuplap qarşı aldı. İñ quwanıçlı reaksiä 1990-nçı yılda Saddam köçläre tarafınnan basıp alınğan häm soñraq Könbatış yardäme belän azat itelgän Küwäyttän kilde. Şul ilneñ premyer-ministrı şäyex Sabah äl-Äxmät äl-Sabah elekke Ğiraq diktatorın totqarlawnı "Saddam qulında cäfa çikkän Küwäyt keşeläre öçen ğadellek ğämäle" dip bäyäläde häm "Saddamnı şuşı xäldä kürüne nasıyp itkän öçen Allahı Täğälägä räxmät yawsın" dip belderde. 80-nçe yıllarda Ğiraq belän 8 yıl qanlı suğış alıp barğan İrannıñ da xökümäte Saddamnı totqarlaw uñayınnan üzeneñ qänäğätlänüwen xäbär itte. Tährandağı xökümät wäkile Abdulla Ramazanzadä:

Audio, Abdulla Ramazanzadä

"Şuşı böyek diktatornıñ totıluwına bez, älbättä, bik şatbız häm bez kiläçäktä dönyanıñ qaysı ğına poçmağında bulmasın, andıy diktatorlarnı inde başqa kürmäskä ömetlänäbez" dip belderä İran xökümäte wäkile. Tähran şulay uq, Saddam qılğan cinayätlär xalıqara mäxkämä tarafınnan tikşerelep, ul aña kemnärneñ nindi yardäm kürsätüwen bäyän itärgä tieş dip isäpli. Mäğlüm ki, İran-Ğiraq suğışında Bagdadnı Amerika Quşma Ştatları da yaqlağan ide. Şul suğışta 300 meñläp iranlı hälak buldı. Saddamnı totqarlawnıñ säyäsi sözemtälärenä kilgändä, İran tışqı eşlär ministrı Kamal Xarazi, bu Ğiraqtağı amerikan köçlärenä xakimiatne kire cirle xalıqqa qaytaru mömkinlegen birä dip isäpli. Ğiraqnıñ ikençe ber möhim kürşese Süriä isä soñğı xällär uñayınnan älegä üzeneñ qaraşın beldermäde. 3 könlek säfär belän Gretsiägä kilgän prezident Bäşir Asäd barı tik, "Ğiraq kiçergän xaos häm añlaşılmawçanlıq anıñ kiläçägen, eçke totrıqlılığına häm däwläti bötenlegenä yanağan qurqınıçlar belän bäyli" dip kenä äytte. Waşington Süriäne xalıqara terrornı yaqlawda ğäyepläp kilä häm bu uñaydan, Ğiraqtan soñ Quşma Ştatlar şul ilgä höcüm itä ala digän farazlar da işetelgäläp tora. "Süriä Ğiraq tügel, bez bar dönya buylap törle illär belän mönäsäbätlärdä torabız häm terrorğa qarşı köräş ölkäsendä xalıqara tırışlıqlarda qatnaşabız" dip cawap birä şul farazlarğa prezident Asäd. İordaniä dä Saddamnı totqarlawğa möğämäläsen bik tınıç qına belderde, patşa Abdulla barı tik, üz ileneñ Ğiraqnı torğızu eşenä kiläçäktä dä yardäm itäçägen äytte. Eş şunda ki, bu ildä Ğiraqnıñ elekke citäkçesen Quşma Ştatlarğa qarşı toruçı, ğäräp mänfäğätlären yaqlawçı qaharman itep kürü kiñ taralğan. Qayber belgeçlär fikerençä, amerikan köçläreneñ nihayät Saddamnı qulğa töşerüwe bar Yaqın Könçığıştağı säyäsi wäzğiatkä uñay tä''sir yasıy ala. Elekke Ğiraq diktatorınıñ nindi xäldä qaluwı başqa ğäräp illäre citäkçelären Quşma Ştatlar belän eş itü mäs''äläsendä sağraq buluğa etäräçäk. İordaniäneñ elekke premyer-ministrı urınbasarı Ayman Macali, "Saddamnı totqarlaw demokratiäneñ ähämiaten añlamawçılar öçen sabaq bulıp tora, qızğanıç ki, ğäräp dönyasındağı küp kenä citäkçelär üz xalqınnan yıraq tora häm näq menä alar üz yazmışınıñ Saddamnıqı tösle bula aluwı xaqında uylarğa tieş" dip isäpli.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG