Accessibility links

җомга, 2 декабрь 2016, Казан вакыты 21:14

Gruziäneñ yaña prezidentı Mixail Saakaşvili bulır dip kötelä


Uzğan yıl Gruziädä bulğan "bärxet inqilabın" mäglümät çaraları yıl waqiğası dip atağan ide. Yaña yılnıñ berençe säyäsi waqiğası da şuşı il belän bäyle bulır tösle. Bu yäkşämbe Gruziädä prezident saylawları ütäçäk. Ciñüne, "bärxet inqilabın" oyıştıruçılarnıñ berse, Quşma Ştatlarda belem alıp qaytqan 36 yäşlek Mixail Saakaşvili yawlar dip kötelä

"Bärxet inqilabınıñ" yıl waqiğası dip ataluwı yuqqa tügel, xörmätle tıñlawçılar. Elekke sovet ilendä berençe tapqır xakimiät "patşadan" "warisqa", atadan ulğa tügel, ä qan qoyusız opozitsiägä küçte. Opozitsiä çitäkçeläreneñ berse, Könbatışta belem alğan 36 yäşlek Mixail Saakaşvili 4 ğinwar saylawlarında ciñüçe bulır dip kötelä. Sovet Berlege tarqlağannan soñ qalqıp çıqqan yaña buın wäkile, Rusiä tügel, kübräk Könbatışqa qarap fiker yörtä. Sanda isemle Hollandalı çibär xatını, ber ulı bulğan, ingliz-fransuz tellären su kebek eçkän Mixail Amerikanıñ Columbia Universitetında xoquq öyrängän, New Yorknıñ ber xoquq şirkätendä eşläp alğan. Soñnan Gruziägä qaytıp Şevarnadze partiäsenä kerä. 2000 yılda xättä Yustitsiä ministrı itep bilgelänä. Şuşı wazifasında ildä çäçäk atqan korrupsiägä qarşı köräş başlap qarıy. Türälärneñ qimmätle villaları töşerlgän fotosürätlärne xökümät utırışlarına alıp kilep kürsätep ğawğa quptara. Läkin prezident Eduard Şevarnadze belän añlaşa almıyça uzğan yıl wazifasınnan kitä. Prezidentnıñ töp köndäşenä äylänä, opozitsiädäge üz partiäsen qora. Berniçä yıl eçendä ilneñ tanılğan säyäsätçesenä äylänä.

Noyäber ayında ütkän parlament saylawlarında xakimiättäge partiä ciñde dip iğlan itelgännän soñ, Saakaşvili, başqa opozitsiä wäkilläre belän berläşep, bu nätäciälärne xärämläşü dip atıy, xalıqnı uramğa çığara. Şevarnadzenıñ kitüwen taläp itep 3 atna demonstratsiä ütkärälär, noyäberneñ 22sendä Parlament binasın basıp alalar. İkençe köngä Şevarnadze wazifasınnan kitä. Ozaq yıllar Quşma Ştatlar tarafdarı sanalğan Şevarnadze soñraq bu xällärne xıyanät dip atıy. Tawış birü aldınnan räsmi Waşington Tbilisğa saylawlar ğädel bulırğa tieş digän kisätü yasıy. Tawış birügä berniçä kön qala Şevarnadze Bushnıñ bu turıda yäşeren xatın ala. Küzäteçelär monı Washington märxämäteneñ prezidenttan opozitsiägä küçüwe dip atıy.

Mäskäw belän Waşington arasında Gruziä öçen diplomatik köräş başlana. Ser tügel, Washingtonnıñ bu töbäktä üz mänfägäte bar, şul uq Baqı-Cäyxan neft ütkärgeçen äytik. Mäskäw dä Gruziäne üz qolaçınnan ıçqındırırğa telämi. "Bärxät inqilabı" könne Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı İgor İvanov Tbilisiğa kilep, qarşı taraflar belän söylöşülär ütkärä. Berniçä könnän Rusiä prezidentı Vladimir Putin Gruziäneñ, Tbilisidan bäysezlek dawlağan 3 respublikası, Acarstan, Abxaziä, Tönyaq Osetiä citäkçelären Mäskäwgä çaqıra. Öçese dä üz respublikalarınıñ 4 ğinwar saylawlarında qatnaşmaw ixtimalın belderä. Dikäberneñ 5-ndä Pentagon başlığı Donald Rumsfeld Tbilisiğa kilep opozitsiä citäkçeläre belän oçraşa, Acarstan häm başqa Rusiä taraflı töbäklärdän Rusiä ğäskärlären çığarırğa kirägen äytä.

Soñnan bulğan xällärne diplomatiäneñ keçkenä ciñüläre dip atap bula. Dikäberneñ 23endä Amerikan ilçese Richard Miles Acarstanğa bara. İkençe köngä Gruziäneñ waqıtllı prezidentı Nino Burjanadze Mäskäwgä kilä. Putin belän 2 säğät söyläşüwen Nino xanım "zur qazanış" dip atadı. Gruziäneñ yaña xökümäte Könbatış taraflı säyäsät alıp baraçaq, dide ul, ämmä şul uq waqıtta, Rusiä belän dä urtaq fiker ezliäçäk, dip östäde. Berniçä könnän Aslan Abaşidze, Acarstannıñ yäkşämbe saylawlarında qatnaşaçağın belderde.

Äytkänemçä, bu saylawlarda Mixail Saakaşvili ciñäçägendä berkem dä şiklänmi. Ämmä anıñ tänqitçeläre äytüwençä, mitinglarda qaynar çığışlar yasaw, qaraqlarnı törmägä utırtu belän yanaw ber närsä, ä menä Gruziä kebek iqtisadı möşkel xäldä bulğan il belän idarä itü – ikençe närsä. Şevarnadze da, yäşlärneñ närsä qılaşağın tizdän kürerbez digän ide. Xäyer, uqımışlı Mixail Saakaşvili soñğı waqıtta üzen däwlätçänräk itep kürsätergä tırışa. Elegräk Rusiägä bärep yasağan çığışların, xäzer yamaştıra başladı. Misal öçen, prezident bulğaç üzeneñ berençe räsmi säfären ul Mäskäwgä yasayaçağın belderde.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG