Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 23:45

Waşingtonnıñ Ğiraq säyäsäte "zolım küçäre"ndäge başqa illärgä dä tä''sir itteme?


İke yıl elek yasağan yıllıq kündermäsendä prezident Bush Ğiraqnı, İrannı häm Tönyaq Koreäne ayırım töbäklärgä genä tügel, bar dönya iminlegenä yanağan "zolım küçäre" dip atağan ide. Şunnan soñ ütkän waqıt eçendä Quşma Ştatlar Ğiraqtağı Saddam xakimiaten bärep töşerde, ä Liviä häm İran üzlärendäge şikle qoral programmaların xalıqara kontrol'' astına quyu belän kileşte. Bıyılğı yullamasında prezident Bush monı Waşington säyäsäteneñ ber uñışı dip bäyäläde. Bu çınnan da şulaymı? Xalıqara belgeçlär belän bergä şuşı sorawğa cawapnı Kärim Kamal ezli.

Bıyılğı yıllıq yullamasında Quşma Ştatlar prezidentı açıq itep, Waşingtonnıñ Ğiraqqa qarata qırıs säyäsäte başqa däwlätlärgä dä uñay yoğıntı yasadı dip belderde.

Audio, George Bush

"Amerikanıñ äydäp baruı häm täwäkäl buluı bar dönyanıñ yaxşığa taba üzgärüenä kiterde" di prezident Bush häm misal itep Liviäne kiterä. Uzğan ayda şuşı il ixtiari räweştä üzendäge küpläp üterü qoralları programmasınnan, şul isäptän atom qoralları öçen uran bayetu proyektınnan da waz kiçüe xaqında belderde, Muamar Qaddafi bik xaqlı räweştä, üz ileneñ andıy qorallarsız küpkä iminräk buluın añladı" dip belderä Quşma Ştatlar prezidentı üzeneñ bıylığı yıllıq yullamasında. Liviä genä tügel, Bush doşman däwlätlär isemlegenä kertkän İran da küptän tügel üzeneñ urannı bayıtu eşläre belän şöğellänüen tanıdı häm atom programmasın xalıqara küzätü astına quyu kiräklege belän kileşte. Döres, ul baştan uq üzeneñ atomnı barı tik tınıç maqsatlarda ğına qullanırğa teläwen beldergän ide. Moñardan tış tağın ber däwlätneñ, amerikannar terrornı yaqlawda ğäyeplägän Süriäneñ dä soñğı aralarda zurraq kündämlek kürsätä başlawı sizelä. Dönyanı iminräk itü ölkäsendäge şuşı täräqqiat çınnan da Quşma Ştatlarnıñ soñğı ike-öç yıl eçendäge qırıslığına bäyleme? Elek ğäskärdä xezmät itkän, xäzer inde yalğa çıqqan Kenneth Allard fikerençä, monı ikelänmi şulay dip äytep bula. Bushnıñ qırıs süzläre ğädättä xärbi çaralar belän nığıtıla häm bu amerikannarnıñ tışqı säyäsät fälsäfäsen çağıldıra.

Audio, Kenneth Allard

"Prezident Bushnı bik citdi alırğa kiräk, anıñ ni äytüenä genä tügel, ni eşläwenä qarap ta. "Yomşaq söyläp qatı utırtu", yäğni quldan zur küsäkne ıçqındırmaw Liviä genä tügel, Süriä belän İran misalında da raslandı. Bu Amerika tışqı säyäsäteneñ küptänge ısulı häm ul yaxşı ğına eşli" di Kenneth Allard. Anıñ fikerençä, Bushnıñ Saddamnı bärep töşerü eşenä Berläşkän Millätlär fatixasınnan başqa ğına kereşüe Liviä häm İran kebek illärdä, alarnı da şundıy yazmış kötä ala digän qurqular uyattı.

Audio, Kenneth Allard

"Bez bu çikläwekne, yäğni Liviä belän problemalarnı 20 yıl buyı watarğa tırıştıq. Xäzer Ğiraqqa qarata qırıslıq säbäple problema nigezdä xäl itelde dip isäpli alasız" di amerikan belgeçe. Anıñ şuşı fikeren, öleşçä genä bulsa da, Waşingtondağı Cato institutında tışqı säyäsi wä saqlanu mäs''älälären öyrängän Galen Carpenter da yaqlıy.

Audio, Galen Carpenter

"Bush Ğiraq säyäsäteneñ Liviägä tä''sir itüe bik mömkin, läkin şunısı da xaq - Liviä inde soñğı 6-7 yıl däwamında yañadan xalıqara cämäğätçelekkä quşıluğa taba bara ide, häm bu Bush äle prezident itep saylanğanğa qädär ük buldı" di Carpenter. Ä inde İranğa kilgändä, anı künderügä nigezdä Yevropa häm Rusiä yardäm itüe arqasında ğına ireşelde dip belderä ul. Häm nihayät Tönyaq Koreä misalında "amerikan küsägeneñ" här cirdä dä uñışlı qullanılmawın kürep bula. Atom qoralların eşläp çığaru ölkäsendä ul Ğiraqtan da, Liviädän dä küpkä alğa kitte, läkin Waşingtonnıñ Ğiraqqa qarata nindi qırıs çaralarğa baruın kürep Tönyaq Koreä üzeneñ atom programmasın tağın da äwzemläşterde genä.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG