Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 15:07

UNESCO oyışması, global çeltärdä qullanılğan tellär sanın belergä teli.




Bu atnada dönya cämäğätçelege xalıqara ana tele könen bilgeläp ütte. Ul bäyräm UNESCO oyışması täqdime belän inde 5nçe yıl uzdırıla. Şuşı waqiğa internet dönyasına da tä’sir itmi qalmadı. Şuşı könnärdä UNESCOnıñ Rusiä komitetı saytında ber qızıqlı proyektnıñ başlanıp kitüe xaqında mäğlümat çıqtı. Anda äytelgänçä, UNESCO oyışması internetta qullanışta bulğan tellärne barlap çığarğa uylıy, xalıq sanın alu sıman, tellärne sanaw çarasın ütkärä. 21nçe fivraldä, näq xalıqara tuğan tel könendä, global çeltärdä maxsus robot eşli başladı.

Bu xaqta tulıraq mäğlümätne www.ifap.ru adresında urnaşqan säxifädä tabıp bula. Älege robot 1 yıl eçendä dönya päräwezendä bulğan barlıq saytlarğa kerep çığarğa tieş. Bu eş belän maxsus tellär observatoriäse şoğellenä ikän. Anıñ citäkçese Yoşiki Mikami süzlärençä, älege sınaw näticäläre, kiläçäktä global çeltärdä tel yağınnan bulğan tigezsezlekne ciñärgä yärdäm itärgä tieş.



Bezneñ öçen älege robotnıñ global çeltärdä niçä tatar säxifäseneñ tabuı qızıqlı. Läkin maşina keşe tügel, kurilça häm latinça yazılğan säxifälärne, şundıy uq, mäsälän törki yäki başqa xalıqlarnıñ internet säxifälärennän niçek ayırır ikän?



Tellär observatoriäse eşlägän ezläw maşinası mäğlümätne törle däräcädä eşkärtäçäk ikän. www.ifap.ru saytında yazılğança, başta maşina tapqan säxifälärdäge kodirovkalarnı küzätep çığa, annan soñ, iñ yış qullana torğan süzlärne üzeneñ elektron süzlege belän çağıştırıp qarap, nindi tel ikänen añlarğa tırışaçaq. Ägär maşina xäref bilgelärennän häm süzlärdän nindi tel ikän añlıy almıy ikän, bu eşkä keşe kilep quşıla häm belgeçlär yärdämendä bilgesez telne tanırğa tırışaçaq. İnde belgeçlär dä tanıy almasa, bu mäğlümät global çeltärdäge ber säxifägä elenep, virtual cämäğätçelektän soraştıru başlanaçaq. Tellär observatoriäseneñ adresı www.language-observatory.org. Ägär qızıqsınsağız kerep çığığız. Tellär robotı 1 yıl däwamında eşlärgä tieş, näticälär kiläse yılnıñ fevralendä, xalıq ara tuğan tel könendä iğlan itelergä tieş.



Bu könnärdä Qazanda Muzeylar eşenä bağışlanğan konferensiä ütä. Şuşı çara qısalarında törle muzeylarnıñ internet säxifälärendäge eşe turında fänni xezmät basılıp çıqtı. www.tatar.museum.ru adressında urnaşqan Tatarstan muzeyları portalı berençe küreneşe belän uq, sıyfatlı häm zamança sayt diğän tä’sir qaldıra. Şamaillär belän bizälgän häm yäşel töstä birelgän bu säxifädä milli muzeynıñ kürgäzmälären qarar çığarğa, yañalıqların belergä mömkin. Säxifädä tatarça tekstlar yuq, läkin anıñ urınına tatarça audio faillar urnaştırılğan. Mäsälän «tatarça», digän yazuğa basıp kergäç, komputorığızda tawış belän eşläw programmaları quyılğan bulsa, tatarça diktor tawışı yañğırıy başlıy.



Diktor «Saytnıñ tatarçasın yasawğa zur iğtibar birelde»,- dip soyli. Bu audio fayllarnı urnaştırunı añlata küräseñ. Boten portalda ber tatar süzen taba almasıñ. Läkin anıñ qarawı G.Tuqay muzeyınıñ web-säxifäsendä, Ayrat Arıslanov başqaruında, şağirebezneñ äsärlären tıñlarğa bula.



Salix Saydaşev muzeyınıñ web-säxifäse dä şaqtıy bay. Anda kürgäzmädäge äyberlärneñ räsemnäre urnaştırılğan, kompozitornıñ biografiäse, tatar sänğätendä totqan urını turında mäqälälär belän tanışıp bula. Ni qızğanıç, älege qızıqlı mäğlümätlär urıs telendä genä birelä. Läkin saytnıñ quanıçlı yağı da bar, «muzıkal salon» säxifäsendä kompozitornıñ äsärläre belän dä tanışırğa mömkin.



Bu säxifädä Salix Säydäşevnıñ «Zäñgär şäl», «İl» muzıkal dramaları, «Bişbüläk», «Küzlär» pyesalarınnan alınğan cırnı tabıp bula. Portalda tanışuğa täqdim itelä torğan Şarif Kamal muzeynıñ web-säxifäsendä audio faillar yuq, şuña anda da ber tatar süze yuq, dip äytep bula. Tatarstan muzeyları portalın üz küzläregez belän kürergä teläsägez www.tatar.museum.ru adresına kerep qarağız.



Bu könnärdä berniçä tatar forumında, tatar internetında eşläwçe aminnarnıñ yäğni idäräçelärneñ häm şuşı saytlarnı qullanuçılarnıñ forum ütkärergä cienuı turı xäbär çıqtı. Tatnetnı üsterügä yärdäm itüçe entuziast keşelärne berläşterü omtılışın bu yulı xakimiätlär tügel, ä idäräçelär üzläre yasıy. Bıltır häm Kerpe digän isem astında tanılğan idäräçe yegetlär, tatar internetına bitaraf bulmağan yäşlärne 28 fivral könne oçraşuğa çaqıra. Älege waqiğa Qazanda «Çäy yortı»nda, köndezge säğät 3 bulır dip kötelä.



Bikä Timerova bike@azatliq.ru.

XS
SM
MD
LG