Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 05:30

«Qazan utları» jurnalınıñ 2004 yılnıñ 2 sanina küzätü


Xörmätle radio tıñlawçılar! Ğädättägeçä, çirattağı şimbä könne çığa torğan matbuğat küzätüebezne başlıybız.İnde işetep belüegezçä,här şimbädä Tatarstanda çığuçı jurnallarnıñ soñğı sannarına küzätü yasıybız.

Ğinwar, fevral' aylarında çıqqan “Ğasırlar awazı”, “Miras”, “Söembikä”,“Yalqın“, “Qazan utları” kebek jurnallar buyınça yasağan küzätülärne tıñlap barasızdır dip ışanabız. Bezneñ maqsatıbız-jurnallarda basılğan milli yağınnan tirän mäğnäle bulğan äyberlärgä bäya birü, bäxäsläşü, qarşı äytü, xuplaw, yäğni fänni-mädäni yaqtan tiränräk qaraş taşlaw. Bez bu şimbä kiçendäge matbuğat küzätüenä küpläregezgä tanış bulğan şağirä , yazuçı, publitsist Näcibä Safinanı çaqırdıq. Mikrofonnı aña biräm. “Qazan utları” jurnalınıñ fevral' sanı, ğädätençä, şiğer söyuçelär iğtibarına öç şağir icatınnan yaña ürnäk täqdim itä. Alar Tatarstannıñ xalıq şağire Fänis Yärullin, G.Tuqay büläge laureatı Mödäris Äğlämow häm yäş şağıyrä İlsöyär İxsanova icatınnan dip başlıy küzätüne Näcibä xanım Safina. Häm alarnıñ şiğerlärennän özeklär kiterä.Bu ike olı şağirneñ can awazı fälsäfäsen däwam itkändäy İlsöyär İxsanova äytep quya:Ğıynwar.Ağaçlar böredä.Sataşıp ımsınu bu barı.äterdä yañardı millätneñYaz, diep aldanğan yılları.Äye , aldanular. Tik alarğa küptän çik quyarğa waqıt, läbasa. “Qazan utları”nıñ fevral' sanı tatar

ädäbiätendä näq menä şuşı çikne atlap çığarğa cöryat itkän Raul' Mirxäydärownıñ “Qarğa Korole” romanınıñ däwamın täqdim itä.

Bolay zurdan qubıp söyli torğan äsärneñ yañalığı nidän soñ? Älegäçä, tatar yazuçıları xalıq, millät yazmışı belän idärä itärgä alınğan xakimiät qatlamına ütep kerä alğanı bulmadı. Ä küpmeder ütep kerep , alar tormışınıñ pärdäsen açıp xalıqqa kürsätergä omtıluçılar , älbättä ezärlekländelär. Şundıylar rätenä min Fäwziä Bäyrämovanı häm Rinat Möxämmädievnı da kerter idem dide ul. Raul' Mirxäydärovnıñ bu romanı Tatarstannan çittä yäşäp, yäğni tatar ilenä bäysez räweştä anıñ yazmışın yıraqtan qarap yäşägän avtor. Häm ul üz icatında ğäcäyep zur küzätülärne ğomumiläştergän. Şul ğomumiläştergän obrazlar sürätlärne tirännän belep mawıqtırğıç itep surätli ala. Anda bez belmägän , läkin inde küptännän toyımlağan xakimiät dönyasınıñ cir astı ağımnarı şul qädär belep surätlängän ki, häm ışandıra. Romanda surätlängän model'ne qaysı respublika , qaysı millätkä quyıp qarasañ da, ul anıqı bulır ide. Äytik, bu äsärdäge prokuror, senator, Aqmal xanı da alarnıñ qılğan ğämälläre dä, alar bezneñ küz allarıbızda.“Qazan utları” jurnalınıñ 2 sanında , jurnalnıñ umırtqa söyägen täşkil itkän ikençe äsär Ayaz Ğiläcevnıñ dönyadan kiter aldınnan östälendä tämamlanmıy qalğan romanı “Qıldan näzek, qılıçtan ütken” dip atala. Romannıñ töp geroyları Asaf belän Ğafurnıñ söyläşüläre dä äsärneñ asılına alıp kerä. Ğafurğa Asaf soraw birä:

Citäkçelärgä iärergä öndiseñme?

Citäkçelär keşe tügelmeni? Alarnıñ keşeçä yäşärgä xaqları yuqmı?

Alarnıñ xalıqtan ayırılırğa xaqları yuq. Ayırılalar ikän, xalıq aldında abruyları qalmadı digän süz. Torır urınnarı ayırım, yulğa çıqsalar vagonnar ayırım, şifaxanälär ayırım, sanatoriylar üzläreneke, arağa qara xalıq kilep qısıla almıy. Kibetlär ayırım, ğomumän, alar ber yuldan, irken yuldan bara. Ä millionlağan xalıq tar suqmaqqa quıp kertelgän.

Sin bu fikerläreñne eştä dä söyliseñme?

Eştä ber törle, öydä ber çamada, cıyılışta öçençe qiäfätkä kergänem yuq.

Mondıy uylar belän yaxşı kvartirçağa tiyınmässeñ.

Jurnal soñğı yıllarda xikäyä janrına iğtibarnı ayıruça arttırdı. Älege sanda Çallı şähärendä icat itüçe- yazuçı Firüzä Camaletdinovanıñ

“Tuqtalış”, “Poçtal'on, qart

häm mäxäbbät”digän qısqa xikäyäläre urın alğan. Roza Xafizovanıñ ”Qartlıqtamı xikmät?”digän xikäyäläre dä, şul moñsu xikäyälär safın tulılandıra dip äyter idem dide, küzätü yasawçı.

Publitsistik yazmalar baş astında Mirfatıx Zäkiyevnıñ “Milli xäräkätneñ maqsatı- millätne tergezü, saqlaw, häm üsterü” dip isemlängän fänni yazması dönya kürgän. Tatarstannıñ däwlätçelegeneñ millätne tergezü, saqlaw, üsterü yunäleşendäge eşläre uñışlı bara dip bulmıy,- digän näticä yasalğan.

Marsel' Bakirownıñ “İñ borınğı şiğer nindi bulğan?dip atalğan fänni mäqäläse här ğalim, här şiğer söyçe, här şiğriät dönyasına adım yasağan keşe öçen, ğäcäyep faydalı xezmät, uñışlı xezmät dip ayırıp äytäse kilä.

Adler Timerğalinnıñ jurnalda urın alğan “Milliät süzlege”neñ (bu anıñ däwamı) niqädär ähämiätle ikäne cannarı isännärgä añlatıp toru kiräkmider. Belem- digän keşegä ğilem bar “Qazan utları”nda. Jurnalnıñ soñğı säxifäläre bulıp Şärif Qamalnıñ tuuına 120 yıl tuluğa bağışlanğan filologiä fännäre kandidatı Färit Bäşirneñ “Qoşlarda da keşe yazmışları”digän mäqäläse, Qor’än süräläre , Bezneñ kalendar', “Qazan utları” arxivınnan qızıqlı fotoları häm ädäbi, mädäni yañalıqlar häm Qoyaş Timbikovağa märsiä urın alğan. Şağir häm yazuçı Niaz Aqmalğa 50яшь tulu uñayınnan anıñ fotoportretın üz tışlığına urnaştırğan. Tışlıqnıñ ikençe bitendä tatar köräşe xaqında İldus İldarxanov tözep çığarğan“Bez köräşle xalıq”dip isemlängän yaña kitap turında mäğlümat birelgän. “Qazan utları” jurnalın uqıp çıqqaç 12гасыр şağire Qol Ğälineñ süzläre xätergä kilä:

“Gäwhärne taş diyu belän, ul taş bulmas,

Tik mä keşe gäwhär qäderen belmä almas,

Bu nazımnıñ qäderen barı axmaq belmäs,

Ğaqıllılar tıñlar, añlar, beler imde.”

dip tämamladı süzen Näcibä xanım.

.

.

Xörmätle tıñlawçılar!«Qazan utları» jurnalınıñ

2санына küzätüne şağirä, yazuçı, publitsist Näcibä Safina yasıy. Tumışı belän Başqortstan cirlegendä urnaşqan Yañawıl rayonınıñ Kisäk Qayın awılınnan bulğan tatar canlı Näcibä Safina KDU tämamlağannan soñ, üz yağına qaytıp kitsä dä Qazan şähäre anı yañadan üzenä tartıp qaytara.Tatarstanda çıqqan ädäbi basmalar Qazandağı ädäbi möxit Näcibä Safina icatına da tä'sir yasıy. Şuşı könnärdä şağiräneñ yubileye. Şul uñaydan bez anıñ küptän tügel genä çıqqan kitabında qayber äsärlären üze uqıp kitüen ütendek.X.T. Bu atnalıq matbuğat küzätüen «Qazan utları» jurnalınıñ 2004 yılğı 2санына anıñ daimi uquçısı, avtorı yazuçı , publitsist şağirä Näcibä Safina yasadı. Kiläse şimbälärdä bez sezne bik küplärgä tä'sir itkän çäçmä äsärlär, şiğerlär, publitsistik basmalar belän tanıştıruıbıznı däwam itärbez. Bügenge matbuğat küzätüebez tämam. Tapşırunı Mälikä Basıyr alıp bardı. Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.

XS
SM
MD
LG