Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 11:14

Äfganstanda xatın qıznıñ xäle turında AQŞ räsmiläre belän xoquq yaqlaw aktivistlarnıñ qaraşları nıq ayrıla


Kiçä 8nçe mart, xalıqara xatın qızlar köne uñayınnan küp kenä illärdä xatın qız yazmışı köntärtibendä tordı.Ämma dönyada ber niçä ildä genä xatın qıznıñ xäle Äfganstandağı kebek qıyın,ömetsez. Äfgan xoquq aktivistları häm Amerikan räsmiläreneñ Äfganstanda xatın qıznıñ xäle turındağı komentarları berbersenä qapma qarşılıqlı.

Kiçä radiobıznıñ Waşington bürosında 8nçe mart uñayınnan ütkärelgän forumda AQŞ däwlät departamentınıñ xalıqara xatın qız mäsäläläre koordinatorı Charlotte Ponticelli 2 yıl yarım çaması elek Taliban räjimı bärep töşerelgännän soñ äfgan xatın qızınıñ xäle bik nıq yaxşırdı dip äytep (audio) min üz täcribämnän çığıp äytä alam , progress tuqtalğısız, AQŞları bik küp närsä belän ğorurlana ala , ämma anda eşläse eşlär dä küp dip söyläde. Könbatış mätbuğatında da äfgan xatınıñ ireşkän uñışları turında xabärlär işetelä.Äle genä Qabuldan qaytqan Ponticelli äfgan xatınınıñ wazğiäte bik nıq yaxşırdı dip däğwä itä.Ul AQŞ ximäyäsendä xatın qızlar öçen oyıştırılğan proyektlar sanı 175alar arasında sälämätlek saqlaw, mäğarif häm iqtisadi programmalar bar , şulayuq ijün ayındağı saylawlar öçen xatın qıznı terkäw eşe dä qarala dide häm däwam itep(audio) min Äfganstanda xatın qıznıñ xäle ber yıl elek belän çağıştırğanda yaxşıraq, ike yıl yäki 10 yıl elekese turında söyläp tä torası yuq dip äytte. Ämma Ponticellinıñ bu kündermäse radiobıznıñ Waşington ofısındağı forumda äfganlı xoquq yaqlawçılarnıñ äytkännärenä qapma qarşılıqlı. Äfganstanda solıx häm keşe xoquqları öçen xatın qız berektäşlegennän Ziba Şoriş Şamley, Ponticellinıñ terkälgän saylawçılarnıñ 28%xatın qız dip belderüenä qarşı çığıp, ul san 10%qa yaqın , töbäklärdä xatın qız xoquqların ğämälgä quyarğa teläsä äzerleklänä dip belderde.Shamley süzlärençä:(audio) Älbättä äfgan xatın qızınıñ xäle yaxşıraq. Ul uramğa çığa ala, anıñ artında taliban yöremi,ämma qorallı suğışçılar anı äzerlekli.Ul teläse eşkä bara ala, ämma aña eş yuq . Ul sälämät bulırğa teli, ämma sälämätlek saqlaw sisteması yuq . İn yamanı ul kievgä çığarğa telägän keşesen saylıy almıy. Äfgan qızlarıñ köçläp kievgä birü mäsäläse könbatış mätbuğatında zur xäreflär belän yazıla.Bu aralarda kiñ küläm mäğlümät çaralarında kievgä çığarğa mäcbür itelgän xatın qıznıñ ömetsezlekkä birelep üz üzen yandıruı , öydäge köç qullanu turında bi xisap tapşırular bardı. Shamley süzlärençä(audio) Köçläp kievgä birü äle dä bar häm xatınnnar üz üzlären yandıra .Heratta in kiemndä 40xatın qız üz üzen yandırdı , alarnıñ dürtese ütkän atnada Bu kin cäyelgän ğämäl häm bu xaqta xabär itmilär. Başqa ber oyışma Täräqi itüçe moxacir xatın qızı isemle oyışma äğzası Sima Wali ( ul da Äfganstanda tuğan aktivist) kiçäge forumda AQŞ xökümäteneñ Äfganstan turındağı belderüläre minem kürgännäremnän nıq ayrıla dip äytte. Wali qaraşınça çağıştırmaça alğa kiteş bulsa da,(audio) bu täräqiät, xatın qızğa qarata neo taliban praktika säbäple kimi.Xatın qız äle dä cinese ezärlekläw, cäberlänü qorbanı , xatın qız belän säwdä itelä, ul köçläp kiewgä birelä, öydä qıynala häm bu isemlek şulay däwam itä... Wali äfganlılarnıñ tormışı bik aqrın yaxşıra, ölkälärdä qabilä citäkçeläre, komandirlar üz telägännären eşli, iminlek urnaşmağan, xalıqara cämäğätçelek wäğdä itkän finans yardämnären bik aqrın birä dip wazğiätne añlatıp birde. Äytep kitkän bu kimçeleklärne Ägfan prezidentı Qarzai dä kiçä Qabulda politexnik institutta 8nçe mart oçraşuında telgä aldı. Ul köçläp kievgä birüdän dä yamanraq ezerlekläw çarası bula almıy , ul islamğa qarşı dip söyläp, mullalarnı bu xaqta mäçitlärdä väğäz birergä çaqırdı. Ğıynuarda qabul itelgän öfgan konstitutsiäse xatın qızğa politik sotsial tormışqa qatnaşu xoquqın tanıy, parlamenttağı urınnarnıñ 25% xatın qızğa ayrılğan.

färidä xämit,praga
XS
SM
MD
LG