Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 13:14

Terrorğa qarşı köräş mäs''äläsendä Yevropa urtaq fikergä älegä bik awır kilä


Terrorğa qarşı toru mäs''äläse Madridtağı şartlawlardan soñ Yevropa Berlegendäge illär öçen dä iñ möhim problemalarnıñ bersenä äylände, xörmätle tıñlawçılar. Aldağı berniçä kön eçendä genä Berlekneñ kimendä öç oçraşuı näq menä şuşı mäs''äläne tikşerügä bağışlanaçaq.

Terror belän Quşma Ştatlarğa qarağanda küpkä irtäräk, 2001-neñ 11-nçe sintäbrenä qädär ük tanış bulsa da, Yevropa aña qarşı zamança qaraşqa qorılğan, yäğni amerikannar kürgän tösle çaralar turında Madrid şartlawlarınnan soñ ğına uylana başladı. Bügenge kön terrorın, basklarnıñ ETA, italyannarnıñ "qızıl brigada", Britaniädäge irland respublikan armiäsenä qarşı kürelgän çaralar belän genä ciñep bulmaw açıqlanıp kilä. Andıy köräş öçen tieşle qanunnar qabul itelmägän, qabul itelgännäre dä ğämälgä quyılmıy, häm xätta ğämälgä quyu öçen kem cawaplı buluı da bilgele tügel. Quşma Ştatlardan ayırmalı bularaq terrorğa qarşı yaña qanuni çaralar kürü, xoquq saqlaw oyışmaları arasında yaña xezmättäşlek urnaştıru ber tügel, ä kimendä 20-läp il arasında alıp barılırğa tieş. Ä alarnıñ berse dä, terror belän köräş xaqına bulsa da, üz möstäqillegennän az ğına da waz kiçärgä cıyınmıy. Düşämbedä Yevropa Berlegendä şuşı yartı yılda räislek İrlandiä terrorğa qarşı xezmättäşlek itü paktına ireşüne täqdim itte. Monı başta Yevropa Berlegeneñ xäzer äzerlänep yatqan urtaq Konstitutsiäsenä kertü qaralğan ide. Läkin Konstitutsiä tiräsendäge bäxäslär äğza illärdä häm Berlekkä may ayında quşılaçaq däwlätlärdä äle haman da däwam itä, şuña kürä dä terrorğa qarşı urtaq eş itü programmasın tikşerü mäs''äläse Yevropa Berlegeneñ 25-26-nçı martta uzaçaq summitında uq qaralaçaq. Terrorğa qarşı köräş ölkäsendä äğza illär arasındağı xezmättäşlekne niçek yaxşırtıp bula, moña Yevropa komissiäseneñ matbuğat wäkile Pietro Petrucci açıqlıq kertä.

Audio, Pietro Petrucci

Petrucci äfände, xalıqnı höcümnärdän saqlaw ölkäsendä urtaq eş itüneñ misalın kiterä - Yevropa komissiäse yäisä ministrlar şurası, däwlät häm xökümät başlıqlarınnan tieşle wäkalät alğannan soñ, şul saqlaw ölkäsendä nindi dä bulsa täcribäse, qoralı bulğan ildän başqa äğza illärgä dä yardäm itüne ütenä ala. "Ägär dä monıñ mexanizmı aldan uq qabul itelsä, andıy yardäm kürsätü kiräk oçraqlarda bik tiz bula ala" di Yevropa Berlege wäkile. İrlandiä tağın, Berlekneñ terrorğa qarşı köräş ölkäsendä maxsus wäkilen bilgeläwne täqdim itä, monı Yevropa komissiäse dä, Berlekneñ tışqı säyäsät wä iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile Javier Solana da xuplıy. Täqdimdä, andıy östämä wäkil Yevropa Berlege illäre arasında terrorğa qarşı kürelgän eçke tırışlıqlarnı köyläp, Berlekne şuşı ölkädä xalıqara däräcädä dä wäkillek itä ala dielä. Läkin şuşı täqdim yañğırap ta ölgermäde, şunda uq qarşılıqlar da qalqıp çıqtı. Äğza illär bu ölkädä dä kontrol''ne üzendä qaldırırğa teli, ä Yevropa komissiäse andıy wäkilneñ üzendä buluın alğa sörä. Terrorğa qarşı köräş ölkäsendä mäğlümat almaşu belän dä näq şul uq xäl - ere äğza illär (Germaniä, Fransiä, Britaniä) üz yäşeren xezmätläre eşe belän başqalarnı tanıştırırğa bik aşıqmıy. Belgiä, misal öçen, uzğan atnada Yevropa Berlegeneñ urtaq küzläw idaräsen buldırunı yaqlap çıqqan ide. Läkin Germaniä eçke eşlär ministrı Otto Schily, älegä barı tik, äğza illärdäge küzläw xezmätläre citäkçeläreneñ, politsiä başlıqları kebek ük, daimi oçraşıp toruın ğına täqdim itte. Şulay itep qarşılıqlar citärlek, läkin alda yaña oçraşular, yaña täqdimnär, alarnı tikşerü tora. Comğa könne Yevropa Berlegeneñ eçke eşlär ministrları oçraşaçaq, kiläse düşämbedä näq şundıy uq söyläşülär tışqı eşlär ministrları arasında uzaçaq. Annarı inde Berlek illäre citäkçeläreneñ ike könlek summitı kiläçäk. Şuşı oçraşularnıñ öçendä dä töp tema bulıp Yevropanıñ terrorğa qarşı nindi çaralar kürä aluı toraçaq.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG