Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 13:57

Ni öçen, Osama ben Laden qulğa alınsa da, Äl-Qaidä yäşäp qalaçaq?


Paqstannıñ Könyaq Wäziristan töbägendä Paqstan xärbiläre ber törkem Äl-Qaidä suğışçısın qamawğa alğan, alar arasında çeltärneñ yuğarı citäkçeläre dä bar digän xäbärlär kilä. Şuşı xäbär xaq bulıp, Äl-Qaidä citäkçeläre qulğa alınsa, bu, çeltärneñ terror xöcümnäreneñ betüen añlataçaqmı? Azatlıqqa äñgämä birgän belgeçlär fikerençä, xättä Osama ben Laden üze qulğa alınğan xäldä dä, terror xöcümnäre däwam itäçäk.

Könyaq Wäziristan wilayätendä qamawğa alınğan berniçä yöz suğışçı arasında başta Osama ben Ladennıñ yärdämçese Ayman Äl-Zäwähri bulırğa mömkin, digän xäbärlär taralğan ide. Läkin Paqstan häm Äfğanstan räsmiläreneñ soñğı belderülärenä qarağanda bu yuğarı citäkçe Äl-Qaidä belän elemtädä torğan Üzbäkstan İslam Xäräkäte yulbaşçısı Tahir Yuldaşev bulırğa mömkin.

Ämmä kem genä bulmasın, belgeçlär fikerençä, Äl-Qaidäneñ iñ yuğarı citäkçese, xättä Osama ben Laden üze qulğa alınsa da, terror çeltäre bareber yäşäp qalaçaq. Çönki bu -- ğädäti buysınu strukturası bulğan oyışma tügel, ä şaqtıy bögelüçän çeltär bulıp tora. Washingtonda urnaşqan American Enterprise İnstitutı vitse-prezidentı Danielle Pletka Azatlıqqa bolay dide:

Audio (Danielle Pletka)

"Äl-Qaidä vertikal tügel, ä horizontal tözelgän oyışma. Törle urınnarda ber ideologiädä torğan bülekçälär bar. Alarnıñ urtaq citäkçese, urtaq maqsatları bula ala, läkin axır çiktä bu büleçkçälär ber digän möstäqil xäräkät itä ala. Yağni başın alıp taşlasañ da, horizontal bäyläneşlär saqlanıp qalaçaq."

Bu fiker belän şul uq Washingtonda urnaşqan Saqlanu Mäglümäte Üzägeneñ terror belgeçe Mark Burgess ta kileşä. Äfğanstandağı xärbi operatsiädän soñ Äl-Qaidä citäkçelege taralırğa mäcbür buldı, läkin bu anıñ eşçänlegen kimetmäde. Çönki qararlar nindider ber üzäk ştabta tügel, ä här bülekçä tarafınnan möstäqil räweştä, urınnarda qabul itelä:

Audio (Mark Burgess)

"Äl-Qaidä ul berençe çiratta rux. Anıñ üzenä ğämällär başqaru da, färman birü dä kiräk tügel, fäqät şuşı ruxnı kütärep toru citä. Näticädä, berär islamçı törkem xöcüm yasasa, bu Äl-Qaidä eşe bulıp kürenä, bez şunduq Äl-Qaidäne ğäyeplibez, gärçä anıñ moña qatışı bulmasa da."

Pletka häm Burgess fikerençä, soñğı 2-yıl yarım eçendä bulğan terror ğämälläre, härxäldä alarnıñ qayberläre öçen, Äl-Qaidä tügel, başqa islamçı törkemnär cawaplı. Qayberläre turında Äl-Qaidä üze dä, xöcüm bulğannan soñ ğına belgän.

Döres, Äl-Qaidä süze xäzer bar dönyada tanılğan, häm ul monıñ işe törkemnäre üzenä cälep itep tora. Läkin, ber ideologiädä torsalar da, bergä künegülär ütsälär dä, Äl-Qaidädän finans yärdäm alsalar da, alar annan färman ala digän süz tügel.

Qısqası, şundıy näticä yasap bula: Äl-Qaidäneñ yuğarı citäkçeläre şul uq Äl-Zäwähri, xättä ben Laden üze qulğa alınsa da, bu - islam suğışçılarınıñ Könbatışqa qarşı suğışı tämamlanuın hiç kenä dä añlatmıy. Näq menä şuña kürä moña qarşı köräşü bik qıyın.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG