Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 08:58

Amerikan prezidentınıñ elekke kiñäşçese anı terror yanawın inkär itüdä ğäyepli


Amerika Quşma Ştatlarınıñ xäzerge citäkçelege yänä çetrekle xäldä, xörmätle tıñlawçılar. İldä anıñ yalğışların bäyän itkän çirattağı kitap dönya kürde. Bu yulı anı Aq yortta terrorğa qarşı eşlärne köylägän häm şuşı urınınnan ber yıl elek kitkän Richard Clarke yazğan. Andağı töp fiker - prezident Bush idaräse 2001-neñ 11-nçe sintäbrenä qädär Amerikağa yanağan terror qurqınıçın inkär itkän, "äl-Qaidä" höcümnär äzerli digän mäğlümat bulsa da, Aq yort bar iğtibarın Saddamnı bärep töşerügä genä birgän.

Äle ike ay elek kenä Aq yort näq şundıy uq çetrekle wäzğiatne inde ber kiçergän ide. Ul çaqta üz kitabın Quşma Ştatlarnıñ qazna sekretare, yäğni finans ministrı bulıp eşlägän, läkin prezident Bush belän kileşä almıy şul eşennän kitärgä mäcbür bulğan Paul O''Neill çığarğan ide. Ul da anda, Bush Saddamnı bärep töşerü maqsatın terrorğa qarşı köräş başlanğançı uq quyğan ide dip yaza. Xäzer inde monı, "Bar doşmannarğa qarşı" digän kitabı belän Richard Clarke ta raslıy. Anıñ fikerenä qarağanda, xakimiatkä kilüe belän prezident Bush bar tırışlıqların teläsä niçek Saddamnan qotıluğa yünältep "äl-Qaidä"dän yanağan qurqınıçnı bötenläy iskä dä almağan. Şuña da qaramastan, George Bush üzen ikençe märtäbägä prezident itep saylanuğa näq menä berençe çiratta terrorğa qarşı köräşe arqasında layıqlı dip uylıy di üz kitabında Richard Clarke. Bu uñaydan ul üz yarsuın xätta televidenie aşa da belderde.

Audio, Richard Clarke

"Prezidentnıñ ikençe märtäbägä dä saylanırğa teläwen üzeneñ terrorğa qarşı şul xätle küp eşläwe belän aqlawın min başqa sıymaslıq närsä dip isäplim. Ul terrornı inkär itte, aylar buyı inkär itte, şul waqıt eşendä bez 11-nçe sintäbrne buldırmas öçen ni dä bulsa eşli ala idek" di Aq yortta terrorğa qarşı eşlärne köylägän häm şul eşennän ber yıl elek kitkän Clarke. Ul ni äytkänen yaxşı belä diärgä kiräk, terrorğa qarşı belgeç bularaq ul Aq yortta 10 yıl buyı, elekke prezidentlar ölkän Bush häm Clinton çorında uq eşlägän ide. Bıltır eşennän kitügä Clarke, terror yanawları ölkäsendä xäzerge prezident häm anıñ tirälege belän kileşä almaw säbäp bulıp tora dip belderä. Misal öçen ul 3 yıl elek Bush xakimiatkä kilü belän, anıñ kiñäşçese Condoleezza Riceqa terror yanawların tikşerü öçen yuğarı däräcäle kiñäşmä ütkärüne täqdim itkän bulğan, läkin Rice monı kire qaqqan. 11-nçe sintäberdän soñ Bush nihayät moña iğtibar itärgä buldı, läkin anda da älege faciğäne Ğiraqqa bäylärgä teläde, üzeneñ kiñäşçelärenä "Moña Saddamnıñ qatnaşı yuqmı, şunı tikşeregez äle" digän kürsätmä birde dip yaza kitabında Richard Clarke. Mondıy ğäyepläwlär Aq yort yağınnan açulı kire qağularğa säbäp buldı. Ğiraq suğışı başında toruçılarnıñ berse, saqlanu ministrı Donald Rumsfeld düşämbe könne bu uñaydan bolay dip belderde.

Audio, Donald Rumsfeld

"Ğiraqta bezneñ oçqıçlarğa ut açu turında söyläşüebez, älbättä, bulğan närsä, läkin monı, qayberäwlär telägänçä, 11-nçe sintäber höcümnärenä bäylärgä tırışu, minemçä, wäzğiatne añlamaw bulıp tora" di Donald Rumsfeld. Aq yort Clarkenıñ ğäyepläwlären şunda uq, bıyılğı saylawlar aldınnan säyäsi maqsatlardan çığıp yasalğan dip bäyäläde häm anı demokratlar faydasına eşläwdä ğäyepläde. Aq yortnıñ matbuğat wäkile Scott McClellan süzlärenä qarağanda, demokrat nämzät John Kerryneñ tışqı säyäsät ölkäsendäge kiñäşçese Rand Beers kitap avtorınıñ iñ yaqın dustı.

Audio, Scott McClellan

Läkin qayber respublikan citäkçeläre dä, ayırım alğanda senator Chuck Hagel, Clarke ğäyepläwlären citdi qabul itärgä öndi häm, prezident alarğa cawap birergä tieş dip belderä.

Audio, Chuck Hagel

"Bu üz eşen yaxşı belgän häm xällärne eçtän küzätkän belgeç, ul citdi ğäyepläwlär belän çığa häm prezident idaräse alarğa cawap birergä tieş bulaçaq" di kürenekle respublikan senatorı. Çärşämbedä Richard Clarke amerikan Kongressınıñ 11-nçe sintäbr waqiğälären häm aña kitergän säbäplärne tikşerüçe maxsus komissiäse qarşında çığış yasayaçaq.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG