Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 10:59

Üzbäkstandağı terror ğämälläre öçen räsmi Taşkent Äl-Qaidäne ğäyepläde; Waşington Taşkentqa yärdäm wäğdä itte


Üzbäkstanda uzğan yäkşämbedän birle däwam itkän säyer bäreleşlär näticäsendä 40tan artıq keşe xäläk buldı. Nigezdä militsiägä qarşı yasalğan xöcümnär öçen cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almadı. Räsmilär islam ekstremistların ğäyepli häm terorçı dip şiklänelgän keşelärne qulğa ala. Başqala Taşkentta köçäytelgän iminlek çaraları kürelä, mäktäplär ber atnağa yabıldı. Wazğiät aqrınlap tınıçlana bara dielsä dä, atnakiç irtäse tağın ber ülem oçrağı kiterde.

Uzğan töndä Taşkentnıñ könyaq-könbatışında yänä atışu-şartlaw tawışları işetelde. Ferğana.ru agentlığı mäglümätenä qarağanda militsiä ber şiklänelgän keşeneñ ezenä töşkän, tegese monı sizep ber yortqa biklängän. Militsiä başta bu şiklänüçe 3 keşene totıq itep alğan, dip belderde. Söyläşülär näticä birmägän, atışular töne buyı däwam itkän. Tañ atqanda maxus xezmätlär şiklänüçe üzen-üze şartlattı digän belderü yasadı. İsemen äytergä telämägän militsiä ofitserı, bu keşeneñ totıq alğan buluın kire qaqtı:

Audio (üzbäk militsiä xezmätkäre)

"Ül üze genä ide, anıñ belän bernindi totıq ta yuq ide. Operatsiä ozaqqa suzıldı, bez bomba-fälän yuq mikän dip tikşerdek. Bernärsä tabılmadı."

Şulay itep Üzbäkstannıñ Taşkent häm Boxara şähärlärendä uzğan yäşkşämbe başlanğan säyer bäreleşlär näticäsendä qorbannar sanı 43kä citte. Bu xöcümnär öçen cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almadı. Başta räsmilär Hizb ut-Tahrir törkemen ğäyeplägän ide. Älegä qädär köç qullanularda totılmağan bu törkemneñ Britaniädäge wäkile ğäyepläwlärne kire qaqtı. Atnakiç köne Üzbäkstan Eçke eşlär ministrlığınıñ terrorğa qarşı bülek citäkçese İlya Pyagay, xöcümnär artında Äl-Qaidä tora dip belderde. Bu xällärne tikşerü öçen prezident İslam Kärimov citäkçelegendä xökümät komissiäse tözelde. Çärşämbedä Quşma Ştatlar däwlät departamentı wäkile Adam Ereli, Waşington Taşkentqa bu terroçılarnı ezläwdä yärdäm itäçäk dip belderde:

Audio (Adam Ereli)

"Üzbäkstanda soñğı könnärdä bulğan xöcümnär hiçşiksez terror ğämäle bulıp tora. Xökümät moña qırıs cawap qaytardı. Terrorğa qarşı suğışta bez aña härtörle yärdäm kürsätäçäkbez."

Ämmä keşe xoquqların yaqlaw törkemnäre fikerençä, xäzer Üzbäk xökümäte bu forsattan faydalanıp, ildäge dini oyışmalarnı häm säyäsi opozitsiäne tağı da qatıraq bastıra başlarğa mömkin. Venada urnaşqan Xalıqara Helsinki Federatsiäse citäkçese Aaron Rhodes:

Audio (Aaron Rhodes)

"Bezneñ oyışma bu xöcümnärgä tänqit belderä. Ämmä şul uq waqıtta Üzbäkstannıñ iminlek räsmilären terrorğa qarşı köräşkändä keşe xoquqların bozmasqa, räsmi terkälgän dini oyışmalarında äğza bulıp tormağan möselmannarnı naxaqqa ezärleklämäskä çaqıra. Bu keşelär Üzbäkstanda bolay da qorban xälendä, ber nigezsez törmägä utırtıla, cäberlänä, xättä xökemsez yuq itelä."

Human Rights Watch oyışmasınıñ soñğı xisabına qarağanda, Üzbäkstanda şundıy räsmi terkälmägän, yağni, däwlät kontrolennän çittä bulğan oyımalarnıñ meñlägän äğzası qulğa alınğan, cäberlängän. Aralarında Hizb ut-Tahrir äğzaları da bar. Küzätüçelär fikerençä, soñğı xöcümnär öçen şuşı törkemne ğäyepläw prezident Kärimov säyäsätenä turı kilä. Xäzer üzbäk räsmiläre Hizb ut-Tahrir törkemen Üzbäkstannıñ İslam xäräkäte dip atalğan oyışma belän bäyläneştä buluda ğäyepli. Kärimovnı bärep töşerü maqsatı belän tözelgän bu xäräkätne Amerikannar üzläreneñ qara isemlegenä kertte. 5 yıl elek Taşkennta Kärimovnı üterü tırışlığı dip sanalğan şartlawlar öçen näq menä şuşı xäräkät ğöyeplängän ide.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG