Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 05:32

Başqorstan belän Rusiä qanunnarı täñgäl kilmäwe turında bäxäslär däwam itä


Başqortstan belän Federal üzäk qanunnarınıñ ber – bersenä turı kilmäwe xaqında küp bäxäslär soñğı arada tınğan kebek ide. Moña Başqortstan parlamentınıñ elekke yıllarda qabul itkän qanunnarın üzgärtüe, yä bulmasa, bötenläy ğämäldän çığaruı da säbäpçe. Küplär xäterldider äle, Rusiä xakímítları Başqortstannıñ küp qanunnarı häm xoquqí – normativ aqtları Federal qanunnarğa turı kilmi dip däğwalar beldergäç, Başqortstan yağı küp tartqalaşsa da, axırda barıber Mäskäwgä buysınırğa mäcbür buldı. Näticädä, şul üzgäreşlär arqasında, Başqortstannıñ suwerenlığınnan berni dä qalmadı kebek. Älege köndä dä Başqortstan deputatları republíknıñ qayber qanunnarın haman da Rusiänekelärgä täñgäl kiterü östendä eşen däwam itä. Qanunnarnı turı kiterü mäsäläsendä bu atnada Başqortstanda üzara mönäsäbätlär açıqlaw ğämäle bulıp aldı. 30 mart könne «Rosbalt» mäğlümat agentlığı internet çeltärendä Rusiä Federasísı Ústisí ministerlığınıñ Başqortstan buyınça baş idaräse citäkçese Rişat Kilmäqov belän äñgämäsen urnaştırğan ide. Älege söyläşü barışında Kilmäqov äfände Başqortstanda Rusiä Federasísı Konstítusísına häm federal qanunnarğa yaraşlı bulmağan 100 normativ – xoquqí aqt qullanıluı xaqında belderä. Rişat Kilmäqovnıñ bu belderüe Başqortstan xakímítlarına hiç kenä dä oşamadı. Kilmäqov äfände kitergän faqtlarnı alar därräw kire qaqtı häm bu anıñ şäxsi fikere dip kenä belderergä aşıqtı. Rusiä Ústisí ministerlığınıñ Başqortstandağı idaräse citäkçese belderüenä republík Däwlät Cíılışı räise Qonstantin Tolqäçev kiçekmästän kiñ mäğlümat çaralarına üzeneñ añlatmasın da taratunı kiräk taptı. Anda närsälär äytelüen tulıraq añlaw öçen, eçtälegen uqıp işetterü döres bulır. Sitata: "Qayber federal çinovniklarnıñ federal zaqonnarnı häm Rusiä Federasísı subyektları zaqonnarın üzara kileşterü mäsäläläre buyınça pozísíları añlaşılmí. Äytergä kiräk, wazífası buyınça üzläre eşlägän töbäklärdä xälne añlarğa burıçlı çinovniklar şundí beldeksezlek kürsätä. Grajdannar – protsessuäl zaqonnarına yaraşlı räweştä, Rusiä Federasísınıñ tege yäki bu subyektınıñ normativ – xoquqí aqtınıñ federal qanunnarğa qarşı kilüe sud tarafınnan ğına bilgelänä ala. Şul uq waqıtta bügenge köngä Başqortstan Republígı Yuğarı sudında republík zaqonınıñ federal zaqonnarğa qarşı kilüe belän bäyle ber genä eş yata. Bu qarşılıqlar 2004 yılnıñ 25 martında Däwlät Cíılışı tarafınnan qabul itelgän zaqonda beterelde inde." Arıtaba Qonstantin Tolqäçev Başqortstan belän Federal üzäk arasında qanunnarnı kileşterüneñ tulısınça tämamlanuı turında belderep, Rişat Kilmäqovnıñ häm başqa federal çinovniklarnıñ pozísísı ul alarnıñ şäxsi fikere genä dip äytä. Añlaşıluınça, Başqortstan parlamentı citäkçeseneñ añlatmasında Rişat Kilmäqovqa citdi ğäyeplär taşlana. Anıñ Rusiä wäkilen çinovnik dip atawında uq Rişat Kilmäqovqa kimsetüle qaraş sizelä. Ä inde anı beldeksez dip bäyäläwe belän spiker üz opponentın tämaman uñaysız xälgä quya. Qonstantin Tolqäçevnıñ älege añlatması matbuğat basmalarında dönya kürgäç tä, republík cämäğätçelege Başqortstan Yuğarı mäxkämäse räise Marat Wäkilov tiräsendä ber yıl yarım çaması elek bulğan cäncallı waqíğalarnı iskä töşerde. Ul çaqta Başqortstan citäkçelege Marat Wäkilovnıñ «Başqortstan qanunnarı federal qanunnarğa qarşı kilä» dip belderülärennän soñ, anı ezärlekli başladı häm teläsä nindi yullar belän anı wazífasınnan alırğa omtılışlar yasadı. Ämma Mäskäw ul çaqta Başqortstan Yuğarı mäxkämäse räisen saqlap qaldı, özgäläp taşlarğa birmäde. Marat Wäkilov äle bulsa isän – imin üz urınında utıra. Ä şul çor eçendä Başqortstan xakímítları üz parlamentı elek qabul itkän yözlärçä qanunnı Rüsiänekelärgä täñgäl kiterergä mäcbür buldı. Xäzer küp keşeneñ küñelendä şundí soraw tua: Rişat Kilmäqovnıñ «Rosbalt» agentlığına belderülärennän soñ aña qarşı da Wäkiovqa qarşı yasalğan kebek ük höcümnär başlanmasmı? Bu sorawğa açıqlıq kertü öçen bez Rişat äfändeneñ üzenä telefonnan möräcäğät ittek. Başqortstan parlamentı citäkçeseneñ üzenä qarata äytelgän süzlärenä Rişat Kilmäqov qommentariy birüdän baş tarttı. Anıñ süzlärençä, «Rosbalt» agentlığına äytelgän fikerlär hämmäse döres häm ul alardan bügenge köndä dä baş tarmí. «Ä Qonstantin Tolqäçevnıñ añlatmasına qommentariy birüdän östenräk toram min», dip belderde Rişat äfände.

(Yazma)

Sez Rusiä Federasísı Ústisí ministerlığınıñ Başqortstan buyınça baş idaräse citäkçese Rişat Kilmäqovnıñ üzenä qarata taşlanğan ğäyeplärgä fikeren işettegez. Bez kiläçäktä dä bu bäxäs tiräsendäge xällärne küzätep barırbız.

XS
SM
MD
LG