Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 01:20

Törkiädän atnalıq küzätü


Bu atnada da 24 apreldä Kipr utrawında ütkäreläçäk referendum Tөrkiäneñ kөntärtibeneñ hiç şiksez berençe urnında tordı. Şuşı referendumda saylawçılarğa BMO General Sekretarı Annan planı nigezendä Kiprdä ike däwlätkä tayanğan ber federatsiyä buldırırğa häm tөrle problemalarnı şuşı planda alğa sөrelgän räweştä çişergä rizasız mı digän soraw quyılaçaq. Ägärdä Grek häm Tөrek yaqınıñ da saylawçıları "äye" disäler şuşı kileşü ğämälgä aşqan bulaçaq İnde bu kileşüne yaqlauçılar belän qarşı buluçılarnıñ propogandaları bu atnada da däwam itte. Çөnki Grek өleşeneñ xakimiyättäge AKEL partiyäse referendumda “yuq” dip tawış birergä kiräk digän qarar aldı. Oppozitsiyädäge DİSİ dä şundıyraq ruxta xäräkät itäçäk buluğa oxşıy. Asılda Greklar өçen ällä nindi problema yuq. Cөnki urtawnıñ Grek өleşeneñ xөkümäte AB häm BMO tarafınnan da utrawnıñ berdän ber legitim väkile dip tanılğanlıqtan, 1-nçe Maydan soñ da ul bөten utraw isemnnän xäräkät itäçäk. Tөrek yağı isä bülengän räweştä qalıp ber nindi dä AB xoquqınnan faydalana almayaçaq. Menä Tөnyaq Kipr Tөrek Cөmhuriyäteneñ (TKTC) koalitsion xөkümäteneñ zur partnerı Cөmhuriyätçe Tөrek Partiyäse (CTP) liderı häm Premier Minister Mehmet Ali Talat ta mäsälägä şuşı pozitsiyedän qarap, watandaşlarnı referendumda “äyyä” dip tawış birergä çaqıra. Şuşı mäqsat belän xätta ul utrawnıñ Grek өleşenä uzıp, biredä AKEL belän DİSİ partiyäse liderları belän oçraştı häm alarnı üz saylawçıların “äye” dip tawış birergä өndergä tırıştı. Läkin ber nindi dä neticägä ireşä almadı. TKTC’dä taraflarnıñ mitingaları da yışaydı. Prezident Denktaş “yuq” dip tawış birergä çaqıra häm anıñ şuşı firekeren yaqlauçılar ber yaqtan, Premier Talatnıñ “äye” dip äytüçeläre tege yaqtan propogandaların däwam itälär. Tabiği bu arada AB xätta AQŞ ta saylauwçılarğa täsir itärgä tırışa. AQŞ-nıñ Tөrkiädäge ilçese Eric Edelman “Tik Tөrek yağınnan äyyä tawışı çıqsa, AB, AQŞ häm barlıq xalıqara dairälär Tөrek yağınıñ mäsäläne çişü өçen nindi tırışqan buluwın beläçäk” dip Tөrek yağın äyyä dip tawış birergä därtländerde. Tege yaqtan TKTC’nä 30 yıldan birle quyılğan ekonomik embargonı kөçtän çığaru turında AQŞ häm AB väkilläre tasrfınnan väğdälär birelde.

Tөrkiädä isä bu referendum mesäläse Generalştab başlığı armiyä general Hilmi Özkökneñ ütkärgän mätbuğat konferensiyäse belän kөntärtibeneñ berençe noqtasına mende. Hilmi Özkök asılda bik kisken ber äytem qullanmadı. Añarğa kürä Annan planının qayber uñay yaqları bar. Bolar Kiprneñ kiläçäge mäsäläsendä Tөrkiäneñ garantiyäseneñ däwam itüwe; TKTC suverinetın yuğaltsa da utrawda ike ayrım xalıq buluwınıñ qabul itelep federatif sistema urnaştırıluwı; utrawdağı Tөrek ğäskäreneñ sanı kimesä dä ber Tөrek xärbi bülegeneñ qaluwı; häm tөnyaqqa küçäçäk Greklarnıñ prtotsentı Tөreklärneñ 33 %-ın aşmayaçağı turındağı prinsiplar. Annan planınıñ uñay bulmağan punktları isä Generalştab başlığı Özkökkä kürä bolar: Tөrek tөzüçe däwlätenä AB-neñ yuridik garantiyäse birelmegän; qayber taläplär telgä alınmağan; integratsiyä waqıtı bik tar totılğan; başta 57 meñ өç yıldan 82 meñgä kütäreläçäk Tөrek immigrantınıñ toraq häm eş mäsälese dä küz alda totılmağan. Inde Özkök şuşı plannğa ni äyyä ni dä yuq dip äytergä çaqırmıy.Läkin Tөrek Qorallı Kөçläreneñ qayber rizasızlıqları buluwına basım yasıyPänsihşämbe kөn TKTC Presidentı Rauf Denktaş Tөrek parlamentında ber säğatlek çığış yasadı. Şuşı çığışqa diqqät küp ide. Läkin Premier Erdoğan qatnaşmadı.

Bu atnada kiñ küläm mäğlümät äsbalarınıñ diqqäten zur industrialist Sakıp Sabancınıñ 71 yäşendä davalana almıyça wafat buluwı cälep itte. Bälki bөgengä xätle ber nindi dä baynıñ wafatı şul xätle mätbuğat belän xalıqnıñ diqqäten cälep itmägän ide. Sakıp Sabancınıñ jurnalistlar belän mөnäsäbäte bik yaxşı bulu belän ber rettän, Sabancı holding häm ğailäseneñ eşlägän xäyer eşläre, misalğa mektäp binaları saldıruları da cämağätçelekneñ diqqäten cälep itä ide. Şul säbäple dä anıñ cinaza yolasına Premier Erdoğannıñ Yaponiädä buluwı säbäple, Premierneñ urınbasarı tışqı eşlär ministere Gül, ber niçä tağı minister, 1-nçe armiyä generalı Yaşar Büyükanıt, industrialistlar, sänğatkärler häm baytaq 20-30 meñ keşe qatnaştı.



Neft eşkärtü şirkäte Tüpraşnıñ Taneftneñ filialı Efremov Kautchuk belän Zorlu Holdingtan torğan konsorsiumğa tapşıru mөddäte xosusilaştıru idaräse tarafınnan 40 kөngä ozaytıldı. Yägni Tatneft belän urtağı 28 Mayda 1 milliard ta 302 milion dollarnı tülärgä tieş. Yuq isä başqa kiçekterü bulmayaçaq.

Ähtäm İbrahim, İstanbul
XS
SM
MD
LG