Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 03:17

Tağın ber il Ğiraqtan ğäskär çığaru ixtimalın belderä: tarqala başlağan koalitsiä äle dä köçle bulıp qalamı?


İspaniä, Honduras häm Dominikan respublikası Ğiraqtağı ğäskärlären çığarırğa qarar itkännän soñ, çärşämbedä Polşa räsmiläre dä bu turıda uylanuların belderde. Başqa illär bu mäsälädä älegä törle qaraşta tora. Quşma Ştatlar citäklägän koalitsiä äle dä köçleme, yä isä tarala başladımı?

Polşa Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqta iñ tuğrı tarafdarlarınıñ berse ide, xörmätle tıñlawçılar. Ğiraqtağı ğäskär sanı belän polyaklar, koalitsiä illäre arasında, amerikan, britan häm italiannardan qala 4nçe urında tora. Polşanıñ anda 2400 xärbie bar. Monnan tış polyaklar, 23 ilneñ 9 meñ-yarım xärbiennän torğan törkem belän citäkçelek itä. Ğiraqnıñ üzäk-könyağında urnaşqan bu törkemgä İspan xärbiläre dä kerä. Çärşämbedä räsmi Warşaw berençe tapqır Polşanıñ Ğiraqtan kitü ixtimalı turında belderde. Wazifasınnan çigenergä torğan Polşa premier-ministrı Leszek Miller, Polşanıñ PAP agentlığına, bez İspaniäneñ Ğiratqan 1300 xärbien çığaru qararına küz yoma almıybız, digän belderü yasadı. Qabalanırğa cıyınmıybız, läkin mäsälä centekläp tikşereläçäk, dide ul. Polşanıñ saqlanu ministrı Jerzy Szmajdzinsky, bez ğäskärlärne qaldırırğa äzer, läkin ber şart belän – Ğiraqnıñ yaña xakimiätläre monı telägän oçraqta ğına, dip şiklärne tağı da köçäytte.

Ğiraqtağı koalitsiägä älegä 35 il kerä. İñ zur ğäskär Quşma Ştatlarnıqı – 135 meñ xäbri çaması. İkençe urında Britannar – 11 meñ. Qalğan illärneñ barısına bergä 16 meñ cıyıla. İspaniä Honduras häm Dominikan respublikası kitkännän soñ bu san 14 meñgä qalaçaq. Qayber illärneñ Ğiraqta ni barı berniçä distä xärbie bar, misal öçen Moldovan anda ni barı 25 keşe. Läkin, bu oçraqta eş xärbilär sanı turında tügel, ä säyäsi xuplaw, koalitsiägä quşılğan illär sanı turında bara. Bu küzlektän qarağanda, Honduras kebek ilneñ 300-läp xärbie kitüe dä ähämiätkä iä. Qayber küzätüeçlär fikerençä, bu koalitsiäneñ qaqşıy başlawına, domino küreneşenä kiterergä mömkin. Amerikanıñ Aspen institutınıñ Berlin bülege citäkçese Geffrey Gedmin:

Audio (Geffrey Gedmin)

"İspan xökümäte qararınnan başlanğan domino küreneşen inde xüzer ük küzätep bula. Koalitsiä çatnadı diärgä bula. Älbättä, koalitsiägä Avstraliädän alıp Görciä, Honduras, Polşa, İspaniä, Britaniä, Amerika qädär illär kergändä, säyäsi, diplomatik, ruxi teläktäşlek turında söyläp bula. Ämmä 1, 2 yä 3 il koalitsiädän çığa yä bu turıda uylana başlasa, başqa illär dä şiklänä, ikelänä başlıy – bu yaman närsä."

Xäyer, koalitsiä citäkçeläre älegä koalitsiä köçle bulıp qala dip belderä. Ğiraqtağı ğäskär sanı belän 3nçe urında torğan İtalia premier-ministrı Silvio Berlusconi, misal öçen, İtalianıñ 2700 xärbie Yünneñ 30nda xakimiät tapşırılğannan soñ da qalaçaq dip belderde. Ukrainanıñ Ğiraqta 1600 xärbie bar. Könyaq Ğiratqağı bäreleşlärdä ber xärbiläre ülügä qaramastan, ukrainnar älegä kitergä cıyınmıy. Hollandanıñ 1260 xärbie bar, 30 yünnän soñ qalu-qalmaw mäsäläse älegä xäl itelmägän. Rumınia, Dania, Bolğarstannıñ bergä 1700 xärbie bar, alar kitergä cıyınmıy. Görciä üz xärbiläreneñ sanın 160tan 550gä arttırırğa cıyına. Könyaq Koreanıñ älegä 675 xärbie, tağın 3 meñne cibärü tikşerelä, bu mäsälä kiläse atnada xäl iteläçäk. Nixayät, beniçä möselman ile dä Ğiraqqa üz ğäskären cibärü ixtimalın belderde. Ämmä alar başta, Ğiraqtağı dilbegäne Berläşkän Millätlär Oyışmasına tapşırırğa taläp itä. Bu mäsälä bügen İslam Konferensiäse Oyışmasınıñ çirattağı mäclesendä tikşerelde.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG