Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 16:44

Yevropa Berlege belän Rusiä arasındağı kileşü Berlekneñ 10 yaña äğzasına da cäyelderelde


1 Mayda Yevropa Berlegenä 10 yaña il quşıla. Bu waqiğa aldınnan Yevropa Berlege Rusiä belän bulğan kileşüen yaña äğzalarğa cäyelderü maqsatı belän söyläşülär alıp bardı. Mäskäw quyğan taläplär arasında iñ çetereklese - Baltik illärendäge urıs-telle azçılıqlar belän bäyle. Sişämbedä Luxemburgta ütkän oçraşudan soñ taraflar, nixayät, kileşügä ireşüen belderde.

Bilgele bulğança, Yevropa Berlegeneñ Rusiä belän partnerlıq häm xezmättäşlek turında kileşüe bar. Bu şimbädä Berlektäge 15 ilgä üzäk häm könçığış Yevropanıñ 10 yaña ile, şul sanda 3 Baltik ile quşıla. Tabiğıy ki, Yevropa Berlege Rusiä belän kileşüneñ yaña äğzalar öçen dä köçtä qaluın teli. Räsmi Mäskäw monıñ öçen berniçä şart quydı: Kaliningrad ölkäse aşa tawar tranzitı, viza tärtiben ciñeläytü... Şulay da, iñ çetereklese - Baltik illärendäge urıs-telle azçılıq mäsäläse buldı. Estonia häm Latviada berniçä yöz meñ urıs-telle keşeneñ xoquqın yaqlaw niäten alğa sörep Mäskäw, urtaq belderügä "cämğiyäwi integratsiä" turında cömlä kertergä taläp itte. Estoniä belän Latvia moña qarşı çıqtı, ğömümän üz illäreneñ ayırım telgä alınuın telämäde.

Sişämbedä Luxemburğta ütkän oçraşuda berniçä ayğa suzılğan söyläşülärgä, nixayät, yomğaq yasaldı. Rusiä belän Yevropa Berlege arasındağı kileşüne yaña äğzalarğa cäyelderü turında yaña kileşü tözelde. Rusiä yağınnan anı tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov imzaladı. Yevropa Berlege yağınnan – xäzerge waqıtta Berlektä räislek itkän İrlandia tışqı eşlär ministrı Brian Cowen. Cowen, bu kileşü ike aradağı mönäsäbätlärne yaña däräcägä kütärä dip belderde:

Audio (Brian Cowen)

"Yevropa Berlege kiñäyüen iskä alıp, xezmättäşlek kileşüe yaña äğzalarğa cäyelä. Minemçä Yevropa Berlege belän Rusiä May ayında näticäle sammit ütkärep, mönäsäbätlärne yaña däräcägä kütärä ala. Bu kileşü Rusiä häm Yevropa Berlegenä kiñäyüneñ faydasın kürergä möminlek aça."

Kileşügä östäp, Rusiäneñ borçuların iskä alğan urtaq belderü yasaldı. Anda Kaliningrad, viza, azçılıqlar turında äytelä. Baltik illäre ayırım telgä alınmağan, ämmä şundıy cämlä bar: Yevropa Berlegendä äğzalıq – keşe häm azçılıq xoquqların yaqlaw öçen garantia bulıp tora. Sergei Lavrov, Rusiä Duması kileşüne raslasın öçen, Yevropa yağınnan azçılıqlar mäsäläsendä östämä adımnar kiräk bulaçaq, dide:

Audio (Sergei Lavrov)

"Şunısı quanıçlı, yaqın arada bezgä Yevropa Berlegeneñ azçılıqlarnıñ cämğiyäwi integratsiäse turında planın birergä wäğdä ittelär. Bez anı centekläp tikşererbez. Xäzer ireşelgän kileşüne ğämälgä quyu möxim. Rusiä Duması kileşüne raslağanda näq menä şunı iskä alaçaq."

Lavrov süzlärençä, Rusiä bu kileşüne cäyelderügä älegä şartlı räweştä genä bara. Yänäse, Mäskäw quyğan şartlar ütälmäsä, Duma kileşüne raslamasqa da mömkin. Bu uñaydan Eston häm Latış diplomatları, Rusiä yaña şartlar quyıp, söyläşülärne tağın berniçä ayğa suzırğa mömkin digän borçılu belderde. Yevropa Berlegeneñ Tışqı eşlär komissarı Chris Patten, bu borçularnı kire qaqtı. Kileşü belän urtaq belderü – ikese ike närsä, alar şartlar belän bäylänmägän dide ul:

Audio (Chris Patten)

"Äydägez, terminnar belän tögäl bulıyq. Urtaq belderü häm kileşüne yaña äğzalarğa cäyelderü turında söyläşülär paralel räweştä bardı. Bez şartlar turında söylöşmädek, bez bu mäsälälärne paralel räweştä tikşerdek."

Düşämbedä Latvia wäkilläre ğädäti bulmağan ber adım yasadı. Utırış başlanır aldınan alar ministrlarğa öläşengän qäğäzlär arasına ber möräcäğät qıstırıp çıqtı. Bu qäğäzlär ğädättä açıq taratılmıy, ämmä berse Azatlıq xäbärçese qulına kerde. Möräcäğättä, Copenhagenda kileşengän şartlarğa tuğrı qalırğa çaqırılğan. Latvia wäkilläre äytüençä, alar bu möräcägätne Rusiäneñ azçılıq mäsäläsen qabat kütärüen buldırmas öçen yasağan.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG