Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 07:11

Ğiraq totqınnarı tiräsendäge cäncal Donald Rumsfeldnı eşennän quarmı?


Ğiraq suğışınıñ yöze bularaq bar dönyada Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bushtan tış anıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld tanılğandır möğaen. Ul Ğiraq totqınnarın cäberläw cäncalınıñ da üzägendä tora. Uzğan atnada Rumsfeld biş säğät däwamında Kongress tıñlawlarında andağı ike komitet äğzalarınıñ sorawlarına cawap birep utırdı. Qayber kongressmennar xäzer saqlanu ministrı eşennän kitärgä tieş dip isäpli. Bu Quşma Ştatlar tışqı säyäsäten uñayraq qabul itä başlawğa kitererme?

Uzğan comğada senatnıñ qorallı köçlär komitetında çığış yasağanda Donald Rumsfeld, üz eşennän fäqät, ilenä layıqlı xezmät itä almağan xäldä genä kitäçägen beldergän ide:

Audio, Donald Rumsfeld

"Äytep tä torası yuq, ägär dä min üzemneñ tieşle däräcädä eşli almawımnı açıqlasam, şul uq minutta eştän kitäçäkmen. Läkin min monı, qayberäwlärneñ mäs''äläne säyäsätläşterüe säbäple genä eşlämäyäçäkmen" di Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı. Anıñ şuşı belderüenä qädär ber kön elek prezident Bush ta üz ministrına ışanuın äytkän ide.

Audio, George Bush

"Rumsfeld çınnan da yaxşı ministr, ul xalqıbızğa yaxşı xezmät itep kilä, ike suğış waqıtında saqlanu ministrı bulıp tordı. Rumsfeld xökümätemneñ möhim ber öleşe häm ul anda qalaçaq" di prezident Bush Donald Rumsfeldnıñ eşennän kitüen taläp itkän dairälärgä. Vitse-prezident Dick Cheney dä Rumsfeld Quşma Ştatlar tarixındağı iñ şäp saqlanu ministrı dip belderä. Läkin oppozitsiädäge demokratlar bötenläy başqa fikerdä, alar Rumsfeldnıñ eşennän kitüen yäisä prezidentnıñ anı eşennän quuın taläp itä. Kongress äğzası Charles Rangel xätta, ägär dä şulay bulmasa saqlanu ministrın Kongress quıp cibärergä tieş dip isäpli. Ğiraq totqınnarın cäberläw tiräsendäge cäncal başında torğan Seymour Hersh, berençe fotosürätlärne bastırğan "New Yorker" jurnalı xäbärçese, Rumsfeldnıñ häm başqa yuğarı citäkçelärneñ cawaplılığı turında, "bez suğışqa qaraşıbıznı üzgärtergä tieş, bu altı yäisä cide ğäskärineñ nindider yaman eş eşläwe mäs''äläse genä tügel" dip belderä.

Audio, Seymour Hersh

Hersh süzlärenä qarağanda, älegä cäncal başta bäyän itelgän berniçä fotosürätkä genä nigezlängän ide, ämma xäzer, totqınnarnı cäberläw eşeneñ oçraqlı ğına tügel, ä kiñ cäyelgän buluı açıqlana, yaña dälillär çığıp tora. Şuña kürä kiçekmästän, ğadi ğäskärilärneñ genä tügel, generallarnıñ, alar östendä torğan yuğarı xärbi citäkçelekneñ dä cawaplılığı turında söyli başlarğa kiräk" di Seymour Hersh. Washingtondağı Amerikan Universitetı professorı Peter Kuznick isä Ğiraqtağı amerikan ğäskäriläreneñ problemaları Rumsfeldtan ta yuğarıraq dairälärgä çığa dip isäpli. Ğiraq säyäsäten kontrol''dä totmawı häm däwlät departamentı belän saqlanu ministrlığı arasında tieşle koordinatsiä buldırmawı öçen Bushnıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice-nı da ğäyepläp bula. Kuznick fikerençä, Rumsfeldnıñ eşennän kitüe yäisä anı eşennän alu Quşma Ştatlarnıñ tışqı säyäsäten yaxşırtıp kürsätü öçen yardäm itä alsa da, anı inde qotqara almıy. Ğiraq totqınnarın cäberläwne kürstäkän fotosürätlärne bäyän itü ğäräp häm möselman dönyasında, amerikannar Ğiraqqa demokratiä häm ireklekne yaqlaw öçen tügel, ä barı tik üz mänfäğätlären qayğırtıp qına kilde digän fikerne üzgärtmäslek itep nığıttı di professor Peter Kuznick.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG