Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 13:19

Yevropa Berlegeneñ yaña strategiäsendä Belarusqa urın yuq - bu döres säyäsätme?


İke atna elek 10 yaña ilne qabul itkän Yevropa Berlege yaña kürşelär belän nindi mönäsäbät qoru turında strategiä äzerli. Şuşı dokumentnıñ ölgesendä, Belarusta xakimiättä Lukaşenka qalğanda bu il belän mönäsäbät totu qaralmağan. Qayber belgeçlär fikerençä, Yevropa Berlegeneñ mondıy säyäsäte Belarus xalqına zıyanğa bulaçaq, ä Minskidağı xakimiätneñ üzgärüenä kitermiäçäk.

Kiläse ayda ütäçäk sammitta kiñäytelgän Yevropa Berlege yaña kürşelär belän yaña mönäsäbätlär qoru turında möhim dokument qabul itergä cıyına. Yevropa qimmätlären ihtiram itkän kürşelär belän xezmättäşlek itü, äytik, Ukraina, Moldova, Urta diñgez illäre belän tiz arada yaña elemtälär urnaştıru qarala. Ä menä Belarusqa, bu dokumentta urın yuq. Qayber belgeçlär, bu säyäsät Belarus xalqın üzgäreşkä öndiäçäk disä, başqalar – tänqit belderä.

Brusseldäge Yevropa Säyäsäten öyränü üzäge xezmätkäre Michael Emerson berençe törkemdä. Yevropa Berlegeneñ diplomatik çaralar belän Lukaşenkanı üzgärtü tırışlıqları näticä birmäde. Bu yaña dokument Lukaşenkağa tügel, Belarus xalqına signal bulıp tora. Yevropa belän bergä bulırğa teläsälär, Belaruslar närsäder eşlärgä tieş, di ul:

Audio (Michael Emerson)

"Belarus xalqı üze xäl itergä tieş. Lukaşenkanıñ üzgärüenä ömet yuq. Läkin bit ul xakimiättä mäñgegä kilmägän, şulay tügel meni?"

Emerson süzlärençä, Yevropa Berlege Belarus xalqına basım yasarğa, anı fetnägä kütärergä cıyınmıy. Läkin kem belä, bälki Görciä belän Acarstanda bulğan xällär Belarus xalqına da sabaq bulır di ul.

Ä menä Berlarus häm Rusiä belgeçläre Yevropa Berlegeneñ yaña säyäsäte belän kileşmi. Bu säyäsätneñ Lukaşenkağa ber tä''sire dä bulmayaçaq, ul barı tik Belarus xalqına kiterep suğaçaq, di alar. Minskidağı Sotsio-İqtisad İnstitutı citäkçese urınbasarı Alyaksandr Sosnov:

Audio (Alyaksandr Sosnov)

"Rejim barmı-yuqmı, Belarusnı Yevropadan ayırırığa yaramıy, kiresençä, anı urta ğasır batqağınnan tartıp çığarırğa kiräk, şul çaqta ğına xakimiätkä basım bulaçaq, ä elemtälärne beterü xalıqnıñ bolay da möşkel xälen tağı da awıraytaçaq."

Sosnov süzlärençä, Yevropa Berlege Belarusnı Rusiä qanatı astında dip sanıy, häm anıñ kiläçäge turında artıq uylanmıy. Gärçä soñğı fiker beleşülärgä qarağanda, Belaruslarnıñ kübese Mäskäw belän iqtisadi bäyläneşlär teläsä dä, berük şul uq waqıtta bäysez bulırğa da teli.

Mäskwädäge Xalıqara bäyläneşlär İnstitutı belgeçe Kiril Koktış süzlärençä, Yevropa Berlegeneñ berqayçanda Belarusqa qarata ezlekle säyäsäte bulmadı, soñğı adımı da şundıylardan:

Audio (Kiril Koktış)

"Yuq, yaña startegiä yärdäm itmiäçäk. Ul Yevropanıñ Belarusqa qarata elekke säyäsäten qabatlıy. Lukaşenkağa närsä teli şunı eşlärgä röxsät itelä, ber genä şart belän Yevropa tärtibennän çıqmaw şartı belän."

Koktış süzlärençä, Yevropanıñ Lukaşenkağa berqayçanda konkret taläp quyğanı bulmadı, ul anı barı Yevropa qağidälären ütärgä çaqırdı. İhtimal, monıñ säbäbe şuldır: Rusiä gazın Yevropağa quğan ütkärgeçlär Belarus aça ütä.

Belgeç fikerençä, Belarustağı säyäsi tınlıq sürätendä, Lukaşenka närsä teli şunı eşläp yatqan mäldä, anı ber genä närsä urınınan kitergä mäcbür itä ala – ul da bulsa iqtisadi işelü. Läkin bu qazanıñ awırlıqları Könbatış häm Rusiägä töşäçäk, çönki qaçaqlar şunda ağılaçaq.

Yevropa Berlegeneñ bar 25 äğzası da bu yaña strategiäse xuplarmı – älegä äytü qıyın. Soñğı xällär şunı kürsätte, tışqı säyäsätkä kilgändä äğzalar arasında berdämlek yuq. Ğiraq misalı monı açıq kürsätte.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG