Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 08:17

AQŞ Kiñräk Yaqın Könçığış reformaları turında söyläşü öçen Möselman däwlätlären Sigezlek oçraşuına çaqırdı


Köçle Sänäğätkä iä bulğan illärne häm Rusiäne berläştergän Sigezlek citäkçeläre 9-nçı iyündä yuğarı däräcä oçraşuğa cıyıla. Anda Kiñräk Yaqın Könçığışta reformalar ütkärü turında da söyläşü bulaçaq. Häm bu oçraşuda qayber möselman däwlätläre dä qatnaşır dip kötelä.

Waşington AQŞ täqdim itkän Kiñräk Yaqın Könçığış reformalar planınıñ bu planğa quşılğan illär öçen faydalı bulaçağın kürsätergä teli. Şul niät belän prezident Bush qayber möselman däwlätlären Dönyanıñ sänäğät yağınnan alğa kitkän illärennän torğan häm Rusiäne üz eçenä alğan Sigezlek oçraşuına çaqırdı. Aq Yort belderüenä qarağanda, Bush Sigezlek älege töbäktäge reformalaw niätlärenä konkret yardäm belän cawap birer häm reforma eşlärendä bulışır dip ömetlänä.

Sigezlek oçraşuı 9-nçı yündä Georgia ştatında, Sea İslandta ütäçäk. Aq yort äytüençä, Bush anda Sigezlekneñ niçek itep Kiñräk Yaqın Könçığıştağı säyäsi, iqtisadıy häm sotsial'' irekleklärgä yardäm itä alaçağı turında söyläşergä teli. Aq Yort bu oçraşuğa Äfğänstan, Aljir, Bähreyn, İordaniä häm Yämän çaqırılğan dip belderä. Ämma Yaqın Könçığıştağı qaysı illärneñ bu oçraşuğa çaqırunı kire qağuı mäğlüm tügel. Tikşerelmägän xäbärlärgä qarağanda Söğüd Ğärabstanı, Morocco, Tunis häm Qatar Aq Yortnıñ çaqıruın kire qaqqan. Mısır tışqı eşlär ministrı Äxmät Mahir televideniegä çığıp Prezident Xösni Möbäräk anda barmıyaçaq dide.

Waşington berençe märtäbä Kiñräk Yaqın Könçığışta reformalar ütkärü täqdime belän çıqqaç Ğäräp illäre mondıy kürsätmä bula almıy, demokratiäne çittän torıp urnaştırıp bulmıy, demokratiä ilneñ üzendä üsep-citlegergä tieş dip ul täqdimgä qarşı çıqtı.

Londondağı Patşa Berläşterelgän Xezmätlär İnstitutınıñ Yaqın könçığış belgeçe Daniel Neep Bush Yaqın Könçığış illären üz täqimenä tartu eşendä bik zur qıyınlıqlar aldında tora di:

AUDİO: Bush Kiñräk Yaqın Könçığış İnitsiativasın canlandırırğa teli. Dönya matbuğatında Kiñräk Yaqın Könçığış İnitsiativasınıñ tarraq Yaqın könçığış İnitsiativası bulıp çığaçağı häm anıñ kötelgän zur näticälärgä kitermäyäçäge turında süzlär kup buldı.

Ğäräp illäre Quşma Ştatlar İzrail''-Fälestin nizağın çişärgä tieş dip isäpli. Çönki ğäräplär öçen bu problemanıñ çişelüe bar töbäktä zur ähämiätkä iä adım bulaçaq.

Yäkşämbe könne Ğäräp Ligası general sekretare Amr Mussa Tunista Ğäräp Ligası citäkçeläreneñ oçraşuında qabul itelgän möräcäğätne uqıp işetterde:

AUDİO: Bez ğäräp dönyasını citäkçeläre barlıq xalıqara taraflarnıñ ğäräp-izrail'' nizağına qarata barlıq xalıqara xoquq prinsipları häm BMO rezolütsiäläre nigezendä mönäsäbät kürsätüen telibez. Ğäräp sammitına häm Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru turındağı xalıqara yaqlanğan planğa kileşle räweştä, bernindi çığarmasız, bu prinsiplar älege nizağqa qarata härtörle rezolütsiäneñ nigeze bulırğa tieş.

AQŞnıñ reformalar initsiativası Yaqın Könçığış däwlätlären üz reformaları initsiativası belän çığarğa etärde diärgä bula. Yäkşämbe könne Ğäräp Ligası Tunis deklaratsiäsen iğlan itte. Anda oyışmadağı äğzalar modernizatsiä, demokratiäläşterü, xalıqnıñ säyäsättä häm cämäğätçelek eşlärendä kiñräk qatnaşuına ireşü eşen däwam itäçäk dielä.

Deklaratsiädä şulay dielsä dä, analitik Neep Ğäräp däwlätlärendä artıq zur üzgäreşlärgä ömetlänergä kiräk tügel di. Neep Qayber Yaqın Könçığış häm Tönyaq Afrika däwlätläre Yewropa Berlege belän demokratiäläşterü eşen inde berniçä yıl buyı alıp bara di:

AUDİO: Yewropa Berlegeneñ Barselona Protsessı säwdä eşlärenä tayanıp demokratiäläşterüne, qanun tärtibe urnaştırunı keşe xoquqlarına xörmät uyatunı yaqlaw maqsatında alıp barıla. Berlekneñ Barselona Protsesına kilgändä, ul iqtisadıy eşlär belän bergä nindi dä bulsa säyäsi etärgeçlär buldıruğa ällä ni ireşä almadı. Häm iqtisadıy eşlärneñ demokratiäläşterü häm yaxşı idarä buldıruğa etärerdä itterep alıp barılmawı turında bik küp tänqit süzläre buldı.

Neet äytüençä, Quşma Ştatlarnıñ da iqtisadqa nigezlängän initsiativasında şundıy uq xatalar bulırğa mömkin.

Naif Aqmal, Praga.
XS
SM
MD
LG