Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 06:49

2001-neñ 11-nçe sintäber waqiğälären tikşerüçe bäysez komissiä: "äl-Qaidä" belän Saddam arasında tığız bäyläneşlär bulmağan


"Äl-Qaida" üzeneñ Amerika Quşma Ştatlarına qarşı höcümnären küpkä dähşätleräk itep planlaştırğan bulğan - 11-nçe sintäber waqiğälären tikşergän maxsus bäysez törkemneñ xisabında şulay dielä. Çärşämbedä bäyän itelgän şul tikşerenü näticälärendä äytelgänçä, "äl-Qaidä" başta monıñ öçen 10 oçqıçnı qullanırğa uylağan. Ämma şuşı törkemneñ elekke Ğiraq prezidentı Saddam Xösäyen belän bäyläneşläre bulmağan dip belderä bäysez tikşerenü törkeme.

New York häm Washingtondağı amerikan şöhräten taswirlağan ähämiatle binalarğa urlanğan oçqıçlar belän höcüm itüne äzerli başlawğa soñğı fatixasın "äl-Qaidä" citäkçese Osama bin Laden 1999-nıñ başında birgän. Ämma şul höcümnärne äzerläw ideäse añarda tügel, ä Küwäyttä tuıp, Quşma Ştatlarda belem alğan Xälid şäyex Möxämmädtä, äle 1996-nçı yılda uq tua. Ul anı Osama bin Ladenğa citkerä häm öç yıl ütep alar Äfğanstandağı Qandahar şähärendä oçraşqanda "äl-Qaidä" citäkçese üzeneñ şuşı dähşätle täqdimne yaqlawın belderä. Älege oçraşu, 2001-neñ 11-nçe sintäberendä 2800-läp keşeneñ ülemenä kitergän höcümnärne äzerläw eşen başlap cibärä. Xälid Möxämmäd, xäzerge waqıtta ul Quşma Ştatlar totqınında utıra, üz planın tormışqa aşıruğa beryulı 10 oçqıçnı urlap, alarnı New York häm Washingtonda ğına tügel, ä California, Yaponiä, Könyaq Koreä häm Singaporedağı amerikan qorılmalarına qarşı höcüm itüdä qullanırğa telägän. Läkin bin Laden bu xätle kiñ höcümne kire qaqqan häm iğtibarnı berençe çiratta New York wä Washingtonğa birergä quşqan. Şuşı mäğlümat, "11-nçe sintäber" komissiäse digän iseme belän tanılğan maxsus bäysez tikşerenü törkemeneñ çärşämbe könne bäyän itkän ike berençel xisabında kiterelä. Komissiäneñ tulı xisabı isä yül ayında çığar dip kötelä. Anda üzäktä "äl-Qaidä"neñ höcümnär äzerläwen häm ğämälgä quyuın tikşerü torsa da, mäğlümat çaraları töp iğtibarnı xisapta kiterelgän ikençe ber möhim xäbärgä birä. Komissiä, "äl-Qaidä" belän ul waqıtta Saddam citäklägän Ğiraq arasında bäyläneşlär häm höcümnärne äzerläwdä xezmättäşlek bulmawın açıqlawın äytä. Üzäk Küzläw idaräse CİA-nıñ elekke mödir urınbasarı Douglas MacEachin çärşämbedä komissiägä bolay dip belderde:

Audio, Douglas MacEachin

"Bezdä, Quşma Ştatlarğa qarşı höcümnär äzerläwdä "äl-Qaidä"neñ Ğiraq belän xezmättäşlek itüen kürsätkän ışanıçlı dälillär yuq" di CİA-nıñ elekke citäkçelärennän berse MacEachin. Komissiä alay da, "äl-Qaidä"neñ äle berniçä yıl elek Ğiraq belän elemtädä buluın açıqlağan, läkin ul monıñ berqayçan da näticäle xezmättäşlekkä äylänmäwen dä tanıy. Yänä Douglas MacEachin:

Audio, Douglas MacEachin

"Ul waqıtta, süz 1994-nçe yıl turında bara, Bin Laden Ğiraqtan künegü cäyläwläre öçen urın häm qorallar birüne ütengän bulğan dip xäbär itelä, läkin Ğiraq yağı moña berqayçan da cawap qaytarmağan kebek. Ğiraq belän "äl-Qaidä" arasındağı elemtälär bin Laden Äfğanstanğa kilep urnaşqannan soñ da buldı digän xäbärlär bar, tik monıñ da xezmättäşlek mönäsäbätläre urnaştıruğa kitermäwe kürenä" di Douglas MacEachin. Bäysez komissiäneñ şuşı mäğlümatı, prezident Bush tirälege täqrarlap kilgän belderülärgä qarşı kilä, äle menä düşämbe könne genä vitse-prezident Cheney, Saddam Xösäyenneñ "äl-Qaidä" belän däwamlı mönäsäbätlär urnaştıruı bilgele ide dip äytte. Bush üze uzğan yılnıñ sintäbrendä alay da, amerikan yağında Saddamnıñ 11-nçe sintäber höcümnärenä qatnaşı buluın kürsätkän dälillär yuq dip beldergän ide. Elegräk Quşma Ştatlar bäyläneşne raslaw dälile itep, 11-nçe sintäberdä oçqıçlarnıñ bersen idarä itkän Möxämmäd Attanıñ 2001-nçe yıl aprilendä Pragada Ğiraq wäkile belän oçraşuın kiterä ide. Läkin bäysez komissiä xäzer, andıy oçraşu berqayçan da bulmağan dip belderä. Anıñ qaramağında Attanıñ ul çaqta inde Quşma Ştatlarda buluın kürsätkän materiallar bar ikän.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG