Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 14:54

“Qazan utları” jurnalınıñ 7 sanına küzätü.Mälikä Basıyr söyli.


Çirattağı şimbä matbuğat küzätüendä bez sezne “Qazan utları”jurnalınıñ iyül sanı belän tanıştırırbız. Jurnalnıñ bu sanı tipografiädän bu atnada ğına basılıp çıqtı.Ämma bu şimbädä inde üzeneñ uquçılarına barıp citkänder dip ışanabız.“Qazan utları” jurnalınıñ bu iyül sanı Aydar Xälimneñ “Qılğannar çäçkä atqanda”dip atalğan xikäyäse belän açılıp kitä.Avtor xikäyäsendä böyek watan suğışınnan soñğı yıllar turında ana belän balanıñ aralaşuı aşa tatar awılı tormışın surätli. Jurnalnıñ şulay uq “Şiğriät häm çäçmä äsärlär rubrikasında tağın da iğtibarnı cälep itkän Mösäğit Xäbibullinnıñ “Aybibi” isemle tarixi romanınnan özek birelä.Ä waqiğa närsä belän tämamlanır ansın jurnal uquçılar sez aldağı sannardan uqıp belersez. Şulay uq bu rubrikada Nais Ğämbär, belän berençe zur yübileen qarşılağan Fäyrüzä Möslimovanıñ şiğerläre urın alğan.Ä tatar xikäyäläre xäzinäsennän digän rubrikada 43 yäşendä dönya quyğan Fail Şäfiğullinnıñ qısqa xikäyäläre häm anıñ turında Mäğsüm Xucinnıñ iskärmäse birelä. Ä fän rubrikasında Soltan Şämsineñ ”Kük qapusı açılsa...” digän isem astında anıñ tarixi –fälsäfi bäyäne urın alğan. “...Bez xäzer Cir- Qoyaş sisteması-Pleyadalar yoldızlığın üz eçenä alğan zur sistemanıñ 26 meñ yıllıq evolyutsiä siklı tämamlanu aldında torabız.Borınğı zamannarda uq aqıl iäläre planetabıznıñ Galaktika Üzägennän yıraqlaşqan çaqta niçekter “yoqığa taluın”, ä yaqınlaşqan çaqta isä kiresençä “uyana” başlawın sizep alğan bulğannar. Biredä süz keşelek dönyası añınıñ“yoqığa taluı häm uyanuı” turında bara”,-di ul.Şulay uq bu fän säxifäsendä“Qazan utları ” jurnalınıñ 4 häm 6 sannarında basıla başlağan Ğayaz İsxaqinıñ “İslam mämläkätlärendä” digän yazmasınıñ däwamı birelä.Bu yazmanı professor Xatıyp Miñnegulov ğäräp xärefläre belän yazılğan tekstnı tieşle şärex-añlatmalar belän xäzerge grafikağa küçergän. Yazmadan ber özek kenä bulsa da uqıp kitik äle: “ Min xäzer tağın Fälästingä barıp, annan Süriägä çığıp, Bäyrutta paroxodqa utırıp Tağuqtan İtaliä yulı berlä Awrupağa qaytaçaq idem.Maqsadım:bezneñ qorıltaynıñ saylap qaldırğan başqarmanıñ eşlären häm nindi qararlarınıñ wöcüdkä çığarılğanın küz berlä kürü häm ul äğzalar berlä kontaktqa kilü ide. Başqarmanıñ räise Möfti Ämin äl- Xösäyni xäzrätlären mäclestä oçrattım. Anıñ berlä ozın-ozın söyläşkännän soñ, ”Läcnätü tänfiziä”neñ (Başqarma komitetnıñ) başqarmasın qararğa kittek... Qızığı şul:dip däwam itä ul (sitata):“bu Fälästin ğäräpläreneñ yäşläreneñ bik kübese bezneñ Salman awılı Ğabdulla äfändeneñ şäkertläre bulğan kebek,bolarnıñ qartları da miña, Çistay mişärenä, üzläreneñ urtaq möselmanlıq yögen tartışuçı ber keşe dip qarıylar; tämamän qardäşçä möğämälä itälär; hiç ber yäşermiçä qayğıları-şatlıqları berlä büleşälär ide. Min üzemne Qazanda, Mäskäwdä, İstanbulda üzebezneñ xalqıbıznıñ arasında kebek xis itä idem”sitata tämam. “Qazan utları”jurnalnıñ bıyılğı här sanında urın alğan Adler Timerğalinnıñ Milliät süzlegenä küz taşlasaq:“Ğilme Yaqin.g – digän süzneñ añlatması : “Aqıl häm dälilläw yulı belän alınğan ğilem. Mäs.,Şäriğat xökemnäre. Älbättä, barlıq ğilemnär dä Allahı Täğälädän, läkin şärği ğilemnär keşelärgä räsül yäki mäläklär arqılı ireşterelä, ä ğilme-lädün turıdan –turı Allahıdan iñä (wäxi kilü, ilham kilü)”,- digän añlatma birelä”. “Qazan utları jurnalınıñ “ Bezneñ zaman geroe” isem astında barğan diskussiädä, bu sanda “Ürnäk geroylar sağındıra” digän uy fikerläre belän bäxäs mäydanına Azat Äxmädullin çıqqan.(özemtä) “Bügenge ädäbi xäräkätebezneñ başında baruçılardan berse häm iñ küreneklelärennän berse Tufan Miñnullin.Anıñ icatında zamanıbıznıñ küp kenä sıyfat- üzgäreşlären, möhim yaqların kürergä mömkin. Küçeş çorında urın alğan üzençäleklärne, ezlänü-bärgälänülärne, ayırım tabışlarnı bez, iñ berençe, şuşı dramaturg äsärlärendä küräbez. Cämğıättäge üzgäreşlärne dä dramaturgiädä iñ başlap ul üz äsärläreneñ nigezenä sala başladı.”,-dip yaza Azat Äxmädullin. Şulay da, dramaturgiädä bulğan bezneñ zaman geroylarınıñ bay ruxlı, äxlaqi saf buluı ğına citmi, uquçı häm tamaşaçığa ürnäk bulsın öçen tağın da närsälärder kiräk... bik küp yıllar elek V.Lunaçarski tarafınnan äytelgän:“bezgä Şillerlar citmi, Şiller kiräk”digän fiker, bälkem“ bügen dä üz köçen saqlıydır?!digän soraw belän tämamlıy yazmasın avtor. Jurnalnıñ Xäter säxifäsendä Tälğät Ğaliullinnıñ “Fidaqar'lek” dip atalğan yazması urın alğan. Çığışı belän Samara ölkäsennän bulğan häm Qazanğa küçep kilep tatar häm rus tellärendä icat itkän, tärcemä ölkäsendä ğayät zur öleş kertkän Änwär Davıdov turında avtor küp mäğlümat birä.Bu yazmadan şul da mäğlüm ki,Röstäm Minğalimov belän Al'bert Narbekov şağir Ä.Davıydovnıñ tärcemälären ber qulyazmağa tuplap, faydalı häm kiräkle eş başqarğannarı turında belderä.Bu tuplanmada törekmän şağire, törki dönyası aqıl iäse Mäxtümqolıy, ingliz, nemes, çex, ukrain, h. b millätlär poeziäsennän ürnäklär, rus klassik häm sovet çorı şağirläre icatınnan tärcemälär buluı turında yaza mäqälä avtorı. (17 ğasırdağı Fransuz xalıq cırı) Änwär Davıdov tärcemäse:

Taw
İrkäm belän arabızda- taw, tekä!
Bez menäbez tawğa, xäl betä-betä.
Taw töşkändä töşäbez ciñel-yözep,
Tawda bolıt, irkäm qulında yözek.
İrkäm äytä:arıdıq bolay yörep,
Yal itik bez, bir miña beraz irek.
Süzeñ, irkäm nindi irek turında?
Söydem sine taw bulğanğa yulımda.
Taw astında baqçamda bar xin-ağaç,
İrtängäçä sayrıy anda sanduğaç:
Üz telendä añlata şul , bılbılım,
Ğaşiqlarğa dönyanıñ moñsulığın.
Berär keşe tawnı küçersä, qazıp,
Bez ikençe taw öyärbez-taş taşıp...

Jurnalnıñ Kitap küzätü digän rubrikasında Bıyıl Ğ.Tuqay isemendäge däwlät bülägenä layıq bulğan Mirğazıyan Yunısnıñ “Şiğer yazıp qına yäşäp bulmıy” häm tağın “Qor'än tatar telendä”digän mäqälälär häm dä “Uquçılarıbız icatı”dip isemlängän säxifälär belän tanışırğa bula.Şuşınıñ belän bez çirattağı şimbä matbuğat küzätüen tämamlıybız. Tapşıruda sez Qazan utları jurnalınıñ iyül sanına küzätü tıñladığız. Tapşırunı äzerläde häm alıp bardı Mälikä Basıyr, Qazan.

XS
SM
MD
LG