Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 19:42

Ğalimnär xannar qäberlären quzğatmıy torırğa buldı


Şuşı könnärdä, Qazan Kremlendä tabılğan xannar qäberlären açu-açmaw mäs’äläse xäl itelergä tieş ide. Kreml’däge arxeologik tikşerenülär citäkçese Fayaz Xucin beldergänçä, älegä ğalimnär aşıqmasqa uylağan. Ğalimnär, qäberlekne açırğa qul kütärelmi, dip tä belderä. Alfred Xalikov xannar törbäsen inde 70nçe yıllarda tapqan urında, yañadan qazu eşläre bara. Eşçelär cirne ez ezläp kenä alıp, zur saqlıq belän eşli,çönki 15nçe -16nçe ğasırdan birle saqlanıp qalğan taşlarğa zıyan kiterü qurqınıçı bar. Tarixnı belgän keşegä biredä mawıqtırğıç manzara açıla. Monnan 5-6 altı ğasırlap elek, xannar söyäklären saqlar öçen, kiñlekkä 4 metr häm ozınlıqqa 18 metr bulğan törbä tözelgän. Biek bulmağan şuşı bina eçendä, 1 ğasır däwamında xannar söyäkläre östälep barğan. Ğasırlar ütkän, buınnar almaşqan, ä qäberlär haman da uz urınında tora.

İnde xäzerge zamanğa qaytsaq, şunı küräbez. Arxeologlar ul törbäneñ diwarların öleşçä qazıp çığarğan. Xäzerge waqıtta, qäberlärne qaplıy torğan 3 taş plitä, ikençe törle äytkändä, 3 mastaba açılğan. Qalğan 2 qäberlek yarım cimerek xäldä, tağın berse - bötenläy saqlanmağanğa oxşağan. İnde xäzer bu xannar törbäseneñ kiläçäk yazmışı xäl itelä. Älegä qäberlärne quzğatmasqa bulğannar. Läkin, bu qararnı, açunı kiçekterep toru, dip bäyälärgä mömkin. Şuçı tarixi urında arxeologik qazu eşläre belän citäkçelek itüçe Fayaz Xucin äytkänçä, älegä Qazan arxeologlarınıñ moña äzerlege citmi, berençe çiratta, antropologiä belgeçläreneñ qatnaşuı kiräk. Qazandağı antropolog Bolğardağı qazu eşlärennän qaytqaç häm anıñ Mäskäwdäge kollegaları çaqırılğaç, bälkem qäberlärne açıp bulır, dide Fayaz Xucin. Bu fänni yaqtan zur açışlar alıp kilerlek mäs’älä bulsa da, anıñ äle äxlaqi yağı da bar. Şuña, arxeologlar üzläre genä bu eşkä totınırğa batırçılıq itmi, başqa ğalimnärneñ, Tatarstan Prezidentınıñ, din ähelläreneñ dä fikeren beleşergä niätli. Fayaz Xucin üze, qäberlärneñ bersen bulsa da açıp qararğa kiräk, dip uylıy. Bu oçraqta, mäsälän, Safa Ğäräy xannıñ nindi säbäptän ülgänen belep bulır ide, di ul. Arxeologlar, bu eştä antropologiä belgeçläreneñ häm zamança texnologiäneñ yärdämenä ömet itä. Qäberlär açılğan oçraqta, xannar söyäklären açıq hawadağı muzey räweşendä, pıyala gömbäz belän genä qaplap quyarğa uylanıla. Şunıñ belän bergä 70nçe yıllarda tabılğan Mäxmüt häm Möxämmät Ämin xannarnıñ söyäklären kire qäberlärenä salırğa yäki zamança törbä yasap, şunda urnaşıştırırğa, digän täqdimnär dä qarala. Fayaz Xucin äytkänçä, mäs’älä 2004 yılda xäl itelergä tieş.

Bikä Timerova.

XS
SM
MD
LG