Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 13:18

Barısına da qoyaş ğäyeple


Bu atnada “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına ber zıyalı tıñlawçıbız şaltırattı. “Tapşırularığız sülpänräk, kisken temalar, tänqit işetelmi”, di. “Azatlıq” bit ul aşqa salğan borıç kebek. Çınnan da, tänqit häm kisken problemalar kiräk. Xäzer zaman bik qızıq. Süz irege. Berkem dä awıznı tomalamıy.

Möstäqil gäzitlärdä bik zur citäkçelärne, xätta iñ olıların da çemetkälilär. Monıñ artında fälän partiäneñ tögän säyäsätçene bärep töşerü öçen qorılğan mıltığında altınğa manılğan yädrälär tora. Fälän keşe tüli, tögänne faş itälär. Şunnan tögän digäne dä aqçasın cıyıp, üzen maqtağan köndäşen xurlağan mäqälälär, tapşırular çığara. Tänqitme soñ inde bu? İñ küp digändä säyäsi köräş. Ä bu köräş xäzer görläp yanğan salamnı tügel, ä yäşel xätfä astındağı sazlıqnı xäterlätä. 2-3 törle radio aşa yañğırasa da, cirle stansiälär aşa retranslyatsiä yasalsa da, “Azatlıq” radiosı tänqitlärgä qurıqmıy, çönki ul üze tänqitlämi, ä bilgele bulmağan häm ictimaği ähämiätle faktlarnı dönyağa yañğırata. Ä menä şul faktlar kemgäder oşıy, kemneñder açuın kiterä. “Azatlıq” radiosı berkemneñ dä açuın kitermäsä, anı bötenläy onıtır idelär.

İrtän torabız da, utırıp kiñäşäbez. Nindi qarañğı poçmaqlarnı yaqtırtıp, qaysı poçmaqtan çup-çarnı uramğa seberep çığarabız. Keşelär axmaq tügel. Süz irege şartlarında da närsäneñ kileşkänen, närsäneñ kileşmägänen belä.

Kemnän başlarğa? Äytik inde, berdänber häm iñ aqıllı, iñ küp tawışlı “Berdäm Rusiä” partiäsen niçek tänqitliseñ? Siräk-miräk suqranıp aludan başqa berkem bernärsä “Berdäm Rusiä” turında äytmi. Äytep ni fayda? Yäki bu partiä ni zıyan eşlägän? Anda bit uñnar da bar, sullar da, yäşellär dä, qızıllar da. Qızıq tügel ul partiäne sügü. Alay bulsa, nindi partiä yaxşıraq digän soraw tua bit. Kommunistlarmı? Änä üzara talaşıp yatalar, berseneñ dä räte yuq. Saylawda yartı protsent ta tawış cıya almağan “Tormış” firqäsenme? Şul partiäneñ başlığı, üzen federatsiä şurası räise dip kenä iğlan itep, barı tik tuzğan toraq, Peterburda häm başqa urınnarda iske yortlarnı sütep yañaların tözü kiräklege turında, 3% maxsus fond buldıru ixtiacı xaqında söyli. Bu eşneñ Tatarstanda eşlänüe turında lämmim. VVP digän populyar şäxesne az-maz çemetkälägännän ni fayda? Anıñ naçar eşlärenä qarağanda uñay adımnarı häm wäğdäläre kübräk. Ğomumän, populyar keşene niçek tänqitliseñ? Qayber Mäskäw gäzitläre Mintimer Şäymievqa tel tiderä. Qayber Tatarstan gäzitläre dä. Läkin tä'sir yuq. Zakazlı çığış dip qabul itelä.

Qazan şähäre häm respublika xakimiäteneñ köndäşlegen xalıqara radioğa çığaru kileşäme? Babay belän şähär başlığın qarşı quyıp sağız çäynäw qızıqmı? Mondıy köndäşlek bulsa, Tatarstan häm anıñ xalqı, täxet tiräsendäge wäzirläre näq Altın Urda, Qazan xanlığı cimerelgän xällär qabatlanır ide. “Azatlıq” ayırım törkemnär arasındağı säyäsi köndäşlekkä tığılmıy.

Milli xäräkätne çemetergä köç citär ide. Läkin bit şul üze awır xäldä. İctimaği üzäk tä fälän törkem, ikençe ber törkemne bulmağan täxettän bärep töşerergä omtıla. Alarnıñ bersenä äz genä östenlek yäki tarafdarlıq sizelsä, eşlär xarap. Millät doşmanı, imperializm qotqısı, stukaç möheren suğırğa mömkinnär. Alla saqlasın. Ä Tatar kongressın tänqitläw ğomumän bezneñ traditsiädä tügel. Millätkä yärdäm itüçelärgä tel tiderü añlaşılmas ide.

Milli oyışmalar berkemne räncetmi, kiresençä, alarnı räncetergä toruçılar küp. Mäktäp açmawçılarğa, tatarça tapşırularnı yabuçı çinovniklarğa bezdän azat süz elägä, älbättä. Ämma tegelär uylap ta qaramıylar. Ällä inde radio tıñlamıylar, ällä üzläre yäşägän ilneñ konstitutsiäsen, qanunnarın uqımıylar.

Şulay itep, bügenge matbuğat, mäğlümat çaraları däwlätkä qağılırğa aşıqmıy, cämäğätçelekkä süz äräm itmi. İñ dörese, oligarxlar qullarına zur mallar töşerep, xärämläşep bayıp yatuçılarnı çänçü. Ämma, ämma... Qaysı şähärdä yäki ölkädä byudjetqa iñ zur nalog tüläwçe, teläsä nindi gubernatordan da kuätleräk korporatsiäne kem tänqitläsen? Başqortstan, tatar-başqort mönäsäbätlärne tänqitläw xäzer modada tügel. Tänqitlär öçen barı tik bratva, mafiä, kriminal' struktura ğına qala. Alarnıñ mäğlümat üzäkläre, süzçeläre yuq. Qızıqlı informatsiä tabu çiten. Xökem qararı çıqqançı kemneñ cinayätçe, bur, üterüçe ikänen äytergä yaramıy. Menä şuña kürä xäzer mäğlümat möxitendä qızıqlı tänqit, xaqiqät belän faş itü siräk oçrıy.

Şulay da, bu xikmätle temanı açqanda, ber-ike misal kitermi bulmıy. Ägerce rayonınıñ elekke başlığı üzennän soñ kilgän xakimiät başlığın killer yallap ütertüdä ğayıplänä. Bu atnada mäxkämä eşe kiçekterelde. Çönki ğayıplänüçe, elekke xalıq deputatı häm rayon başlığı ike qadaq aşağan. Ällä waqıt suzu öçen, ällä beraz zihene ıçqına başlağan.

Ni öçen xäzer xalıq qadaq aşıy soñ, dip sorasañ - sarı yortqa alıp kitärlär. Soñğı waqıtta zihen butaluçılar kübäygän dilär. Tanış psixiatr äytüenä qarağanda, ul avgust ayında yaldan soñ eşkä barsa, palatada däwalanuçı psixlarnıñ sanı artqan. Ällä xäzer karawatlar sanı da östäldeme dip sorarğa turı kilde. Yuq, koyko-mestolar elekkeçä, çönki ber ük karawatqa ikeşär keşe dä yata ala, dide.

Ä zihen butalunıñ säbäbe, tabiplar farazınça, bıyılğı qoyaş aktivlığında. Cäy aylarında qoyaşta şartlawlar, plazma atular arttı. Yöräk awıruı belän ülüçelärgä şul tä'sir itkän. Şul uq qoyaş aktivlığı arqasında ruxi xastalar da arta di. Dimäk, bügenge säyäsi, ictimaği xäldä tänqitkä layıqlı närsä tabıldı? Ul da bulsa, bıyıl cäy üzen tärtiple totmağan qoyaş. Döres süzgä cawap yuq. Änä, qoyaş qızarıp, ofıqqa töşep bara. Ul, möğayın, üz ğayıben ber kilep tanır äle. Qoyaş bit ul. Ul bozılırğa da, tözälergä dä mömkin. Anı tänqitlärgä dä yarıy. Zihene tögäl, ğileme citärlek tänqitçese tabılsa.

Rimzil Wäli

XS
SM
MD
LG