Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 11:10

Mostafa Cämiloğlu – qırım tatarlarınıñ milli qaharmanı häm säyäsi yulbaşçısı


Stalin tarafınnan watannarınnan quılğan qırım tatarları öçen Mostafa Cämiloğlu – milli qaharman häm säyäsi yulbaşçı. 7 ğasırdan artıq waqıt tatarlarnıñ watanı bulğan Qırımda Mostafa Cämiloğlu äle dä qırım tatarları xoquqları öçen köräşne däwam itä.

Mostafa Cämiloğlu – Qırımda iñ küp xörmät itelgän keşelärneñ berseder, mäğayen. Sovet çorında da ul qırım tatar xalqın saqlap qalu häm 1944nçe yılda watannarınnan quılğan millättäşläreneñ öylärenä qaytu xoquqın alu öçen köräş alıp bardı. Bu eşçänlege öçen ul ike tapqır, barlığı 15 yıl Gulagta utırıp çıqtı.

Mostafa Cämiloğlu teläkläreneñ bersenä – xalqın watanına qaytaruğa – ireşte: distä yılğa yaqın waqıt eçendä Qırımğa 250 meñgä yaqın qırım tatarı qayttı.

Eye, alğa kiteş bar, ämma Mostafa Cämioğlu süzlärençä, Rusiä tatar mäs''äläsen Qırımnı totrıqsızlandıru öçen qullana, Ukraina xakimiätläre isä – üz waqıtında tatarlarğa yardäm itergä süz birsä dä – xäzer wağdälärendä tormıy.

Rusiä häm Ukraina bu ğayepläwlärne kire qağa. Qırımda küpçelektä bulğan ruslar – qırım tatarlarınıñ üzlärenä cir aluda ayırım status taläp itüläre belän ber dä kileşä almıy. Ruslar tatarlarnıñ qaytuına qarşı çığa häm bu qarşılıqlar – tatarlarnıñ urıslardan üç alaçağı turında propaganda belän qurqıtu belän kiskennäşä, di Cämiloğlu.

Ukraina parlamentı deputatı Mostafa Cämiloğlu''nı – qırım tatarlarnıñ iñ tä''sirle säyäsi citäkçese, dip äytep bula. Ul şulay uq qırım tatarlarınıñ säyäsi häm ictimaği oyışması bulğan Milli Mäclesne citäkli, anıñ äğzaläre xalıq tarafınnan saylana.

Qırımda tuğan Cämiloğlu başqa millättäşläre kebek ük 1944nçe yılda nazilär belän xezmättäşlek itüdä ğayeplänep, watanınnan quılğan ber qırım tatarı. 1967nçe yılda Sovet citäkçelege 1944nçe yılğı ğayepläwlären nigezsez dip taptı. Tatarlarnıñ küpçelege Üzbäkstanğa cibärelde. Tuğan cirlärennän sörelgän 200 meñgä yaqın tatarnıñ yaqınça 30 meñe – haywan vagonnarında yulda ülep qaldı.

İñ zur problema – cir mäs''äläse, di Mostafa Cämiloğlu. Ukraina 1991nçe yılda bäysezlek alğaç Qırım tatarlarına pasportlar birergä häm yörtlar salırğa yardäm itäçägen wağdä itkän. Ämma elek elektän qırım tatarları cirläre bulğan yarım utrawnıñ könyağında, diñgez buyında cir alu – qırım tatarlarına bik awır, biredäge yal itü urınnarı kübesençä Rusiä eşquarları qulında. Kiläse yılda cirne xosusilaştırunı röxsät itkän qanun ğamälgä keräçäk. Wazğiät tağın da qatlawlanaçaq, di Mostafa Cämiloğlu. Bay ruslar qırım tatarlarına cir alırğa irek birmiäçäk kebek kürenä.

Tağın ber qatlawlı mäs''älä – milli belem alu, döresräge – ana telendä belem alu mömkinlekläre bulmaw. "Deportasiägä qadär yarım utrawdağı räsmi tellärneñ berse – qırım tatar tele ide. Xäzer isä balalarıbıznıñ küpçelege ana telendä belem ala almıy. Ruslaştıru däwam itä. Bezneñ balalarıbız ana telendä iñ ğadi süzlär dä äytä almıy, " di Mostafa Cämiloğlu.

Qırımda 13 tatar mäktäbe bar, anda mäktäp yäşendäge qırım tatar uquçılarınıñ 10%tına ğına uqıy ala. Ämma boların da tatar mäktäbe dip ataw – bik awır, di Cämiloğlu. Uqu äsbäpları citeşmi, fännär uqıtılmıy, uqıtuçılarnıñ beleme say. Bik küp ata - analar da üz balalarınıñ yaxşı belem aluın teläp Rus mäktäplärenä kertä.

Mostafa Cämiloğlu tağın şundıy ber fikerne belderde. Ul üze – Kremlgä Ukrainanıñ zur köçkä iä buluı kiräk tügel, dip ışana. Şuña da räsmi Mäskäw Kievnıñ başına bärergä äzer bulır öçen– Qırımda totrıqsızlıq uçağın sündermi torırğa qarar itkän bula.

Mostafa Cämiloğlu süzlärenä qarağanda, qırım tatarlarınıñ kiläçäge Kievtağı xökümätneñ alarnı ni däräcädä yaqlawı häm demokratik buluına bäyle. Üktäbrdä Ukrainada ütäçäk prezident saylawlarına da bäyle. Mäcles İslamnıñ radikal yünäleşlären cäyelderügä kisken qarşı çığa. Ämma Kiev tatarlarğa yardäm itü turında wağdälären ütämäsä – qırım tatarları häm Mäclesneñ tarqalu qurqınıçı artaçaq, di Cämiloğlu. (audio) "Kiräk çaqlarda bez uram cıyınnarı oyıştırırğa röxsät biräbez. Ul çaqta bezne ekstremistlar häm radikallar dip atıylar – ämma alar şunı añlamıy – bez mondıy çaralarğa barmasaq – tatar milli xäräkäte kontroldän çığıp här keşe üz telägänen eşli başlıyaçaq. Bu isä qan qoyışqa da kiterergä mömkin," dide Mostafa Cämiloğlu.

Häm äñgämä azağında qırım tatarları yulbaşçısı - teläk bulsa – Qırımnı - yomşaq hawası, altın diñgez yarları häm bay mädäni mirası bulğan Qırımnı - barısı öçen dä tınıç ber töbäkkä äyländerep bula, dide.

Alsu Qormaş
XS
SM
MD
LG