Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 06:00

Damir İsxaqov: "Bügenge köndä tatar milläte yuq"


Bu atnanıñ iñ xikmätle temaları Tönyaq Osetiä faciğäsenä bäyle buldı. Beslan, islam, terror, balalar üterü, wäxşilek, millätlär turında süz bardı. Menä ber qotoçqıç xäl: 100 artıq balanıñ köle dä, üle yäki tere kileş üzläre dä tabılmağan. Qäberdän dä qurqınıç bilgesezlek. Qayber ata-analar üz küzläre belän balalarınıñ mäktäptän isän-imin çığuın kürsälär dä, bu balalar tabılmağan.

Xäzer Mäskäw etnologları millät digän närsä yuq dip iğlan itä. Rusiäle digän millät oyışıp kilä dilär. Ämma räsmi wäkillär Beslandağı terrorçılarnıñ milläten iğlan ittelär – çeçen, inguş, tatar, kazax, koreyalı, xätta negr bar didelär. Ul tatarnıñ iseme, tuğan yağı äytelmäde. Terrorçılarnıñ başlıqları arasında slavyan toqımınnan bulğan Vladimir Xodovnıñ millätenä basım yasalmadı. Soñğı ike köndä Beslan mäktäben basuda tatar qatnaşuın iskä almıy başladılar. Negr da bulmağan ikän anda. Yanğında qorımğa batqan keşene qara tänle dip yalğışqannar. Ällä inde şulay qorım yağu yulı belän qara yözlär ürçeteläme? Xäyer, eş tänneñ tösendä tügel, älbättä. Ägär dä negr milläte bulsa, ul bit BMOnıñ general' sekretare Kofi Annannıñ millättäşe bulıp çığa. Ämma BMOnı citäkläwçe qara tänle Annan Kavkaz faciğäsenä bäyläneşe yuq bit.

Bügenge tatar milläteneñ nindilegen belü öçen xikmät iäse bulırğa kiräk. Millättäşlärebez arasında ağı da, qarası da, qızılı bar. Näq ber atna elek “Звезда Поволжья» gäzitendä tarix fännäre doktorı Damir İsxaqovnıñ “Татарский пессимизм” (“Tatar töşenkelege”) digän mäqäläse çıqtı. 24 avgustta İctimaği üzäk oyıştırğan konferensiädä yañğıratılğan ide ul. Damir İsxaqov 3 soraw quya. 1.Bügen tatar milläte barmı? 2. Tatarstan - tatarlarnıñ avtonomiäseme? 3. Rossiä säyäsi möxitendä tatar milläteneñ tel wäkilçelek itüçe barmı? Şuşı 3 sorawğa cawap ber törle - Yuq. Sez äytersez, yaña milli mäktäplär açıla, tarix, mädäniät turında kitaplar çığa, millät tarixın yaqtırtuçı küptomlıq äzerlänä. Waqıtlı matbuğat, elektron mäğlümat çaraları, teatrlar eşläp tora. Estrada konsertları, törle töbäklärdäge millättäşlärne tuplawçı cämäğät oyışmalar bar, diärsez. Damir İsxaqov ta monı tanıy. Ämma, ul soñğı yıllardağı milli apatiäne, töşenkelekne küz aldında totıp, çın häm yuğarı mäğnädä millät yuq dip sanıy. Niqädär genä menä üsäbez, tereläbez dip tıpırçınsaq da, tatar milläte yäşämi bulıp çığa. Rizalaşabızmı?

Nişläp inde tatar milläte bulmasın di? 100 meñnärçä gäzit-jurnalnı uquçı, şul konsertlarğa baruçı, tieşle könendä bismilla äytep qorbannar çabuçı, tönnär buyı utırıp, citdi kitaplar uquçı, tatarça TV häm radiotapşıruların tıñlawçı millionnarça keşene tatar milläte berläştermimeni? Ämma Damir İsxaqov çile-peşle milli törkemne tügel, ä yuğarı sänğätle islam mädäniäte ruxında üskän millätne yuqsına.

İnde Tatarstannıñ tatar dönyasındağı urını turında. Döres, Tatarstan - tatarlarnıñ respublikası digän räsmi dokument yuq, läkin ul barıber tatarlarnıñ ruxi metodik üzäge häm meñnärçä uqıtuçılar, jurnalistlar, sänğätkärlär äzerli. Yıl sayın 50-60 töbäktä Sabantuylar ütkärergä yärdäm itä.

Milli tarix, mädäniät, matbuğat oyası Tatarstannıñ tatar teräge buluın isbat itep, bäxäskä kerüçe kürenmäde. Milli mänfäğätlären kütärüçe Bötendönya tatar kongressı, Tatar ictimaği üzäge, Rusiä milli-mädäni möxtäriäteneñ tatarnı wäkilçelek itüen tanımawçılar bik az. Tatar kongressınıñ Başqarma komitetı räise urınbasarı Damir İsxaqov bu oyışmalar millät tarafınnan saylanıp quyılmağan dip sanıy. Anıñ fikerençä, bügenge zaman säyäsätendä tatarlar marionetka, qurçaq wazifasın ütäp, başqalarnıñ säyäsi uyınında qatnaşa.

Millätneñ xälen öyränügä iğtibar, yärdäm bülmägän fänni, iqtisadıy elitağa räncepme, bäxäs uyatır öçenme, Damir İsxaqov öç tapqır “Yuq, yuq häm yuq” dip özderep cawap birä. İnde şaqtıy waqıt ütsä dä, bu şaqqatırğıç açışqa ber jurnalist yäki cämäğät eşleklese, säyäsätçe iğtibar itmäde. Menä bu inde zamana häm millät xikmäte. Menä ul, bilgele ğalimneñ milli cämäğätçelekne siskändermägän açışları - Tatar milläte yuq, Tatarstan tatarlar respublikası bularaq yuq, tatarlarnı yaqlawçı oyışma, räsmi wäkillär dä yuq. Uzğan ğasır başında Tuqay şundıy soraw quyğan ide - tatar milläte ülgänme, ällä yoqlağan ğınamı? Damir İsxaqov ta, Tuqaynı uzarğa tırışıpmı, bügen millät yoqlağan dimi, ülgän di. Qäderle tıñlawçılar, şuşı başwatqıç farazlar östendä ällä kümäkläşep baş watıp qarıybızmı?

«Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosınıñ adresı elekkegeçä: Qazan-12, 155 a/t. Şaltıratıp ta bula 36 81 02.

Rimzil Wäli

XS
SM
MD
LG