Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 09:04

Äfğanstan tarixındağı berençe turı saylawlar qayber qarşılıqlar belän ütte


Äfğanstan tarixında berençe märtäbä uzdırılğan turıdan-turı prezident saylawlarında tawış birü, anda qatnaşu däräcäse bik yuğarı bulu säbäple tağın ike säğätkä ozaytılıp ütte. Saylaw urınnarı Qazan waqıtı belän dürtençe yartıda yabılırğa tieş ide, läkin meñlägän keşeneñ tawış birer öçen haman da çiratta basıp toruı säbäple yabılu waqıtı kiçekterelde häm ike säğättän soñ ğına yabıldı.

"Taliban"nı bärep töşergännän soñ berençe märtäbä anda irekle tawış birü ütkärelä. Saylawlarğa äzerlek qarşılıqlı waqiğälär, nämzätlärneñ häm alarnı yaqlawçılarınıñ tartqalaşuı belän bilgelänsä dä, bügenge tawış birü äfğannar öçen möhim wä zur ğämäl bulıp tora. İnde irtännän ük ilneñ törle poçmaqlarında, bigräk tä başqala Qabulda saylaw urınnarına çiratlar tözelde. Läkin soñraq ğadi äfğanlılarnıñ kütärenke ruxı qayber urınnarda başta aptıraw, ä annarı açu belän almaşındı - tawış birgändä, yänä qatnaşuğa kirtä quyu maqsatında barmaqlarğa sılanğan qaranıñ bik ciñel genä yuıla aluı açıqlandı. Bu şunda uq saylaw näticäläreneñ aldan kötelgänçä ışanıçlı buluına şiklär uyattı. Äfğanstannıñ Berläşkän Millätlär belän bergä qorılğan urtaq saylaw xäyäte wäkile Färüq Wardaq, Qabuldağı ber saylaw urınında radiobız xäbärçesenä bu uñaydan, qayber urınnarda yalğış buyaw qullanılğan, barmaqlarnı saylaw qäğäzlären bilgeli torğan qara belän buyağannar, qayberlärendä isä andıy qara bötenläy bulmağan dip belderde.

Audio, Färüq Wardaq

Färüq Wardaq süzlärenä qarağanda, monıñ ni däräcädä kiñ cäyelüen älegä bilgeläp bulmıy, ul ğomumän, bu saylawlarnı bozu öçen eşlängän qortqıçlıq tügel mikän digän fiker dä belderä. Wardaq başta radiobız xäbärçesenä, tieşle qara bulmağan urınnarda tawış birü tuqtatılıp toraçaq, alar üz eşen yäkşämbedä däwam itä ala dip äytkän ide. Läkin soñraq Berläşkän Millätlär häm äfğan räsmiläre belän kiñäşläşep alğannan soñ ul, bar saylaw urınnarında da problema xäl itelde dip belderde. Prezidentlıqqa däğwa itkän 16 nämzät isä tawış birüne kiçekterep torunı taläp itä. Eş şunda ki, Äfğanstannıñ qayber urınnarında ayırım keşelärgä berniçä saylaw tanıqlığı birelüe mäğlüm, gärçä ul tawış birü xoquqı bulğan härkemdä beräw genä bulırğa tieş. Saylawda berniçä märtäbä qatnaşuğa yul quymas öçen xakimiat barmaqlarnı qara belän tamğalawnı kertkän ide. Läkin xäzer anıñ ciñel genä yuılıu açıqlanğaç, qayber nämzätlär saylaw näticälären bozu ixtimalı arta dip kisätä. Xäzerge prezident Xämid Qarzaynıñ töp köndäşe elekke mäğärif ministrı Yunıs Qanuni, şuşı problema xäl itelmi torıp üzeneñ tawış birüdä qatnaşmayaçağın belderde, häm tieşle çaralar kürelmäsä saylaw näticäläre ışanıçlı bulmayaçaq dide. Tamğa salu belän kilep tuğan wäzğiat berdänber problema tügel. Saylawlarnı "Human Rights Watch" oyışması isemennän küzätep barğan John Sifton, ğadi saylawçığa törle xärbi başlıqlar yağınnan kemne saylaw mäs''äläsendä köçle basım yasala dip belderä.

Audio, John Sifton

Sifton süzlärenä qarağanda, şähärlärdän çittä yäşäwçe xalıq nigezdä üz xoquqların belmi, alar basımğa häm kemne saylaw kürsätmälärenä bik kündäm, çönki üz tawışlarınıñ yäşeren birelergä tieşlegen belmi. Bar şuşı citeşsezleklärgä qaramastan Äfğanstandağı saylawlarda qatnaşu yuğarı bulıp qala, şul säbäple xakimiat tawış birü waqıtın bügen tağın ike säğätkä ozaytırğa buldı.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG