Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 14:43

Qazannı yaqlap şähit kitkännärne iskä alu – Xäter köne ütte


Bu çaranı küpçelek xalıq ğädätlängän 15 oktäberdä bulmawı – ğäcäp tügel. Bügenge matämne oyıştıruçı Rail İmamov Qazannın basıp alınu köne näq menä 12 oktäberdä buluın fänni yaqtan raslap qına qalmıyça, şul könne tarixi faciğäne iskä alırğa da täqdim itä.Monı raslap, telägän keşegä olpat ğalimnär tarafınnan imzalanğan beleşmä käğäzläre dä kürsätä.

Häm ul başqa milli oyışmalardan ayırmalı bularaq, Xäter könen 12нче oktäberdä inde berniçä yıl oyıştırıp kilä. Läkin aña qaramastan, 12 oktäberdä, köndezge säğät 12 dä Söyembikä manarası yanında xalıq artqanı yuq. Niçek kenä bulmasın, xäterne barlaw, tarixi faktlarğa tayanıp, ata-babalarnı xäyer-doğa belän iskä alu – härkemneñ üz eşe. Sişämbe könne ütkän xäter çarasında da , küñel çaqıruı buyınça cıyılğan millättäşlärebez yegermegä yaqın ide.

12 nçe oktäber Xäter könendä säyäsi lozunglar da yañğıramadı, Yawız İvan räsemnäre dä yandırılmadı. Ä şähitlär ruxına doğa qılındı, qısqaça tarix yañartıldı.

12 nçe oktäberdä Söyembikä manarası yanına xäter yañartırğa kilgän millättäşlärebez bu kön turında nilär uylıylar soñ. “Şähri Qazan” gäzite jurnalistı Xämzä Bädretdinov fikere:

Babalarıbız başların salğannar inde. Üzebezneñ däwlätebezne, möstäqillegebezne yaqlap şähit kitkännär. Menä bez alarnı iskä aldıq inde. Bu bezneñ xäterne uyata

Elek Tatar ictimaği üzägeneñ ber qanatın citäklägän , bügen Milli Mäcles ideologlarınıñ berse bulğan İldus Ämirxan Söyembikä manarası yanına basıp, monnan 452 yıl elek , näq 12 oktäberdä bulğan waqiğalarnı iskä aldı.

Äle yaqtı bula. Axşam aldınnan Yädegär xannı äsir itälär. Menä şundıy riwayät bar. Axşamğa qädär Qazan äsir itelgän bula bezneñ. Xannı yäşerälär. Urıslar kilep kerälär, xannı uratıp alğan bulalar. Annan soñ ğına xannı qulğa alalar. Bu da riwayätlär genä. Tögäl yazma bit inde yuq. Annan soñ xannı alıp kitälär. Qolşärif xanğa qädär ük yığıla. Bu öylä waqıtında bula. Qazannı bik irtä bit şartlatalr. Qayadır irtänge dürtlärdä. Tuğızlarda Qazanğa kergän bulalar. Qolşärif inde, üzeneñ mädräsäsen tübäsendä suğışa. Riwayätlär bar, anı üzeneñ şäkerte arqasına pıçaq qadıy. Şuşı könne däwlätneñ xanı häläk bula, säyete üterelä. Dimäk däwlät häläk bula digän fiker yasap bula

Älbättä, Xäter köne uñayınnan, tirängä töşep, tatar yazmışın uylaw, kiläçägen açıqlarğa tırışıp gäp qorular da ğädäti xäl. Fän Wälişin şundıy fälsäfä qoruçılarnıñ berse. Ul, tatar häm urıs ber-bersenä şul tikle bäylängän ki, alar ayırım-ayırım yäşi almıylar dip uylıy.

Bu tarixi waqiğa. Yawız Ivanğa niçek kenä qarasalar da, anıñ çorında Rossiä sivilizatsiäse barlıqqa kilde.Rossiä sivilizatsiäse tatarlardan başqa küz aldına da kiterü mömkin tügel. Urıslarnıñ tatarlarnı bäyäläp betermäwläre başqa mäs’älä

Bügenge xäter çarasına meñlägän keşe cıyılmasa da, qaynar notıqlar belän, säyäsi taläplär quyılmasa da, anda Qazana alınğanda şähit kitkännärgä doğa qılınıp, millät yazmışı öçen borçılıp uylanular bulmadı tügel. Bälkem doğa häm uylanular Xäter köneneñ nigezedäder. Ul iñ täwdä här tatar küñelendä bulırğa, här tatar küñelendä şähitlärgä doğa yañğırarğa tieşter.

Räfis Cämdixan

XS
SM
MD
LG