Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 09:57

Bush yä Kerry: Washingtonnıñ möselman dönyasına qarata säyäsätendä nindi ayırma bulaçaq?


Amerikada ütäçäk prezident saylawları näticälären bar möselman dönysı da qızıqsınu belän köter dip uylarğa kiräk. Bush administratsiäse möselman dönyası belän mönäsäbätlären tışqı säyäsätneñ üzägenä quydı. 11 sintäber xöcümnärennän soñ Washington islamçı terror törkemnärenä qarşı suğış iğlan itep, möselman dönyasında moñarçı kürelmägän xärbi kampaniä başqardı, Ğiraqqa basıp kerde. Bushnıñ köndäşe John Kerry Ğiraq suğışın xata dip atadı. Ämmä kiläçäkkä qarağanda, bu ike namzätneñ qaraşları ni däräcädä ayırıla?

George Bush belän John Kerry arasında barğan saylaw aldı bäxäslärendä terrorğa qarşı köräş häm Ğiraq suğışı töp urın alıp tora. Köndäşlärneñ bu mäsälädä ber-bersenä kisken tänqit belderüe, alarnıñ qaraşlarında zur ayırma buluğa işarä itä. Äytik, soñğı debatta Kerry Bushnı Ğiraqqa basıp kerep, terrorğa qarşı suğıştan taypıluda ğäyepläde:

Audio (John Kerry): "Ägär bez Ğiraqqa basıp kerü urınına aqıllı diplomatiä qullanğan bulsaq, 200 milliard dollar aqçanı canğa qaldırğan bulır idek, ä Osama bin Laden xäzer yä törmädä, yä ülgän bulır ide. Terrorğa qarşı suğış menä şul bulır ide."

Moña cawap itep Bush:

Audio (George Bush): "Minem köndäşem dönyanı iminräk itüdä döres qaraşta tora dip uylamıym. Berençedän, min anı Ğiraqta uñışqa ireşä alır dip ışanmıym. Ul çaqta Ğiraq terrorçılar oyasına äylänäçäk, anda aqça kiläçäk, dönya tağı da qurqınıçraq bulaçaq. Ägär sin Ğiraqqa kerü kiräklegenä dä ışanmıysıñ ikän, niçek itep anda ciñmäk kiräk."

Şulay itep, Amerika prezidentı urınına däğwa itkän bu ike keşeneñ ütkängä qarata qaraşları kisken ayırıla, ä menä kiläçäkkä qarata, andıy ayırmanı kürü älegä qıyın.

Bush Ğiraq totrıqlı bulğançı, xökümäte ayaqqa basqançığa qädär, amerikan xärbilären anda qaldırırğa cıyına. Ğiraqnı tözekländerügä başqa illärne cälep itergä teli. Kerry, Ğiraqqa basıp kerüne "qotıçqıç zur xata" dip atasa da, xäzer, wazğiät caylanmıy torıp, ğäskärlärne anda qaldırudan başqa çara yuq dip belderä. Ul da, finans häm xärbi çığımnarnı başqa illär belän büleşergä çaqıra. Bush ta, Kerry da, Amerikan xärbiläreneñ Ğiraqtan kitü waqıtın, älegä özderep äytä almıy. Dubai''da urnaşqan Farsı Tikşerenü üzägeneñ iminlek belgeçe Mostafa Alani süzlärençä, ğadi xalıqqa bu ike namzät arasında ayırma tabu ciñel tügel:

Audio (Mostafa Alani): "Älbättä saylaw näticäläre berençe çiratta Ğiraqta sizeläçäk. Küplär fikerençä, Bush birgän wäğdäsen ütärgä, Ğiraqta tärtip urnaştırırğa tırışaçaq, anıñ yöklämäläre Kerry belän çağıştırğanda kübräk. "

Mostafa süzlärençä, Amerikanıñ Ğiraqta küpmegä qalası bar Farsı qultığı öçen töp mäsälä bulıp tora. Çönki Ğiraqtağı totrıqsızlıq bar töbäkkä taralırğa mömkin.

Amerikanıñ tışqı säyäsätendä kiläse 4 yılda möxim urın alıp toraçaq tağın ber il - İran. Bu mäsälädä dä namzätlärneñ ayırmasın kürü qıyın. Soñğı 4 yılda Bush Tährannı izolätsiäläw säyäsäten alıp bardı. Kerry bu säyäsätne üzgärtäçägenä älegä ber işarä dä yasamadı. Azatlıqnıñ şuşı töbäk belgeçe William Samii süzlärençä, Kerrydan närsä kötergä belmägän şartlarda, İran räsmiläre, Bushnı elekke demokratlar, Clinton administratsiäse belän çağıştıra:

Audio (William Samii): "Alar Bush administratsiäseneñ İranğa qarata tiskäre mönäsäbäten belä. Şuña kürä Kerryğa ömetlänä ala. Härxäldä demokratlar respublikannar belän çağıştırğanda Tähranğa qarata uñayraq mönäsäbättä."

Äfğanstanğa kilgändä, Bush ta Kerry da, Äfğanstan xökümäte iminlek täemin itä başlağançı, amerikan xärbilären anda qaldıru yağında.

Ä menä Yaqın könçığışqa kilgändä, qaraşlarda beraz ayırma bar. Kerry Söğüd räsmilären terrorçılarğa qarşı citärlek çaralar kürmäwdä ğäyepli. Bush räsmi Riadnıñ terrorğa qarşı köräştä xezmättäşlek itüenä xuplaw belderä.

İsrailgä kilgändä, Bush ta, Kerry da yäxüd däwläteneñ yäşäp qaluı öçen. Bush İsrail häm fälestin däwlätlären küz aldında totqan çişeleşne xuplıy, ämmä Clintonnan ayırmalı bularaq bu mäsälädä söyläşülär başlaw öçen artıq basım yasamadı. Kerry, İzrail, Fälestin däwläte tözelüen qabul itergä häm monıñ öçen söyläşülär ütkärergä tieş dip belderä.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG