Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 05:05

Berençe märtäbä tawış biräçäk saylawçılar amerikan prezident saylawda äwzem qatnaşırğa cıyına


Kiçäge tapşıruda Kärim Kamal Quşma Ştatlardağı prezident saylawları aldınnan ğäräp amerikannarınıñ üz tawışın kemgä biräçägen açıqlağan fiker beleşü turında söylägän ide. Bügen dä ul noyäbrneñ 3-endä uzaçaq saylawlar häm alar aldınnan ütkärelgän törle fiker beleşülär temasın däwam itep, bıyıl berençe märtäbä tawış birüçelär käyefen açıqlağanı xaqında söyli. Yäş saylawçılar ilneñ nindi yünäleştä baruı uñayınnan borçılu beldersä dä, prezident saylawlarında äwzem qatnaşırğa cıyına.

New Yorktağı Pace universitetı tarafınnan ütkärelgän fiker beleşü, bıyıl saylawlarğa berençe märtäbä baru xoquqına iä bulğan amerikannarnıñ 83 protsentı şul xoquqınnan faydalanaçağın açıqlağan. Bu kürsätkeç, tawış birüdä bar il buylap qatnaşu däräcäsennän küpkä yuğarı, ğädättä ul terkälgän saylawçılarnıñ yartısınnan artmıy. Fiker beleşü isä amerikan prezidentın saylaw xoquqınnan berençe märtäbä faydalanaçaq yäşlärneñ häm bigräk tä amerikan watandaşlığın yaña ğına alğan keşelärneñ tawış birügä citdi qarawın kürsätä. Quşma Ştatlarğa 1991-nçe yılda Bolğarstannan küçep kilgän Rafaelo Kazakov üzeneñ qatnaşu telägen bolay añlata:

Audio, Rafaelo Kazakov

"Soñğı 4 yılda bez ildäge büdjet defitsiteneñ yänä trillionlağan dollarğa citüenä şahid buldıq. Bez şulay uq baylar öçen salımnarnı kisüne dä kürdek, min üzem ul qatlamğa kermim. Bez xökümätne yäşeren itü, anı azlar öçen genä eşlätü tırışlıqların da kürep torabız. Kürenä ki, bolar barısı da küpçelek xalıq öçen yaxşı närsä tügel" di bıyılğı saylawlarğa berençe märtäbä baraçaq Rafaelo Kazakov. Anıñ kebek fiker yörtüçelärgä tağın şul da zur etärgeç birä - prezident Bush 2000-nçe yılğı saylawlarnı barı tik Yuğarı Mäxkämä qararı nigezendä genä otqannan soñ alar üz tawışlarınıñ nindi zur ähämiatkä iä buluın bik yaxşı belä. İkençe yaqtan, Quşma Ştatlarğa küçep kilep, anda amerikan watandaşlığın alğannarda yaña watannıñ ber öleşenä äylänü, yaña milli üzañ xasil bulu, yaña cawaplılıqnı da añlata digän fiker östenlek itä. Bolğarstannan kilgän häm xäzer inde amerikan watandaşı bulğan ikençe ber möhäcir Milena Georgieva:

Audio, Milena Georgieva

"Böyek däwlät bulğan ilneñ cawaplılıqları da kübräk bula, di Milena, häm "kübräk qüwät belän kübräk cawaplılıq ta kilä, şuña kürä dä min üzemne xäzer amerikan keşese bularaq xis itü säbäple üz tawışımnı birüneñ ähämiaten, bulaçaq saylawlarda qatnaşunıñ möhimlegen bik yaxşı añlıym" dip belderä. Milena Georgieva häm Rafaelo Kazakov kebek 600-läp yaña amerikannıñ fikeren tikşergän Jonathan Trichter, beleşü mödire, anıñ näticäläre Quşma Ştatlardağı saylaw sistemasına bulğan ışanıçnı da kürsätä dip isäpli.

Audio, Jonathan Trichter

"Bez fikere beleşengännärdän, alarnıñ üz tawışların ğadel sanawğa ni däräcädä ışanuı xaqında da sorağan idek. 2000-nçe yılda Floridadağı tawışlarnı bik centekläp sanamaw tiräsendä çıqqan şaw-şunı küplär xäterli. Ämma bez 2000-nçe yılğı xällärgä qaramastan, yaña saylawçılarnıñ tawış birü tärtibenä ışanuın açıqladıq. Amerikanıñ yaña saylawçıları anıñ iñ ömetle, kütärenke ruxlı saylawçıları bula ala" di Jonathan Trichter, fiker beleşüne oyıştıruçılarnıñ citäkçese. Gallup üzäge ütkärgän başqa ber tikşerü, bıyılğı saylawlarda berençe märtäbä qatnaşqannarnıñ zur öleşe John Kerry öçen tawış biräçägen açıqlağan.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG