Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 19:35

Qazan atributları nindi bulaçaq?


Bu könnärdä Qazanda xakimiät tiräsendäge şäxeslär öçen genä bilgele ber xikmätle waqiğa iğtibar üzägendä tora. Tatarstan başqalasınıñ ustavı häm gerbı bügen qabul iteläçäk, dip comğa könge yañalıqlar çığarılışlarında televidenie, radiokanallar xäbär itte. Xätta şimbä könne çıqqan qayber gäcitlärdä häm İnternet säxifälärendä dä Qazannıñ gerbı qabul itelde, digän söyeneçle xäbär basıldı. Ämma, tögäl çığanaqlarğa qarağanda, comğa könne gerb ta, Ustav ta şähär sovetında qabul itelmägän. Proyektlar turında bäxäs bulğanmı, yuqmı – anısı turıda cawap ike törle. Qayber tözätülärne kertergä ölgermädek, şuña qabul itmibez, digän añlatma da bar. Başqaça töşenderü dä işetelä. Bu dokumentlarnı xäzergä qabul itmi torırğa respublika citäkçeläre kiñäş birgännär, digän xäbär bar.

Kommersant gäciteneñ İdel-Ural çığarılışında uzğan pänceşämbe könne munitsipal' berämleklär ustavı turında mäqälä basılğan. Tatarstannıñ premyer-ministr urınbasarı Rawil Moratov Qazan şähäre ustavında bu dokument Rusiä häm Tatarstandağı barlıq däwlät orğannarı tarafınnan ütälergä tieş, digän taläpne deputatlarğa işettergän. Tatarstan parlamentı räise munitsipal' berämlekläreneñ çiklären bilgeläwne xakimiät başlıqlarına yökläde. Çönki çiklär bulmasa, ustav ta bula almıy. Ä çikläre dä, ustavı da, xalıq saylap quyğan xakimiät başlığı da bulsa, ul inde menä digän suveren şähär bula. Tatarstan Rusiä sostavında möstäqillek iğlan itkäç, nindi tawış kütärelgänen xäterlisez. Qazan şähäre ustavı häm gerbı şuña kürä jurnalistlarnı häm säyäsätçelärne bitaraf qaldırmıy.

Rimzil Wäli

Başta şunı äytik. Ustav mä’säläsendä tulı açıqlıq kertergä bik qıyın. Çönki, çınnan da, xakimiät häm cirle üzidarä reforması bara. Ustav qabul itelgän xäldä dä, ul waqıtlı bula. 2006 yılnıñ 1 ğıynwarennän soñ ğına daimi häm kamil ustavlar ğämälgä kerergä tieş. Şulay da, qazanlılar häm Qazan şähär sovetı deputatları ustavsız häm gerbsız yäşi almıy. Ni öçen disezme? Qazanğa inde meñ yäş tula. Kiläse yılda zur bäyräm. Böten dönyadan qunaqlar kiläçäk. Menä şul waqıtta bu şähärneñ xakimiäte nindi ikän, anıñ räsmi gerbına närsä töşerelgän, digän soraw tuaçaq. Qısqası, meñyıllıq şähär gerbsız häm qağidäsez bula almıy.

Soñğı ike atna buyı Qazan şähäre deputatları şuşı mäs'äläne tikşerde. Xakimiät äzerlägän bu proyektlar Qazan şähäre Sovetınıñ 29 noyäberdä häm 10 dekaberdä ütkän sessiäneñ kön tärtibenä kertelde. Bu ustav proyektın şähär xakimiäte apparatı citäkçese Röstäm Niğmätullin täqdim itte. Ustavta närsälär bilgelänä soñ? Berençedän, Qazan şähäre xalıq deputatlarınıñ statusı häm wäkälätläre. İkençedän, şähär başlığı häm mernıñ wäkälätläre. Öçençedän, ictimaği üzidarä orğannarınıñ statusı bilgelänä. Şunnan soñ, ustavnıñ proyektı şähär matbuğatında basılıp çıqtı. Xäzer telägän keşe anıñ belän tanışıp, üz täqdimnären kertü mömkinlege bar.

10 dekaberdäge sessiädä Röstäm Niğmätullin tikşerü barışı turında xisap tottı. Barlığı 111 täqdim kilgän häm sessiä başlanğan säğätkä qädär alarnıñ kilüe däwam itkän. Täqdimnär töple häm alar şähär xucalığı eşçänlegeneñ bik çeterekle yaqlarına qağıla. Şuña kürä, alarnı analizlarğa, xoquqi ekspertiza ütkärergä kiräk. Bu könnärdä menä şuşı eş bara. Şähär administratsiäse häm deputatlar kontrolendäge kontrol'-xisap palatası bulaçaq.

Şulay itep, ustav qabul itkännän soñ qazanlılar üzläre üz tormışın alıp bara, östenlekle yünäleşlärne bilgeläyäçäk. Qayda mäktäp tözergä, yulnı remontlarğa digän sorawlarnı xäl itü sisteması qazanlılarnıñ üz qaramağında bulaçaq, dip belderde Röstäm Niğmätullin. Şulay da, ustav äle qabul itelmägän.

İnde gerb häm flag turında. 10 yıl elek şähärneñ simvolların buldıru omtılış bulğan. Läkin ul axırğa citkerelmägän. Ämma tarixta Qazannıñ simvolları bulmağan, dip sanarğa yaramıy. 13 ğasırdan uq Altın Urda häm tatar xannarı räsmi käğäzlärgä möher suqqannar. Batıy xannıñ da, Gäräy xannıñ da tamğasında oça torğan yılan töşerelgän. Äbi patşa zamanındağı Qazan xakimiäteneñ dä gerbına yılan töşerelgän bulğan. 1926 yılda patşa zamanındağı gerblar tıyılğan.

Comğa könne ütkän sessiädä Şähär sovetı räise urınbasarı Lyudmila Andreeva gerbta tarixçılar raslağan Zilant obrazın saqlap qaldırırğa täqdim itte. Bu oça torğan yılan mullıq häm mäñgelek bilgese. Anıñ başındağı tacı ğorurlıq häm üzeneñ xoquqların kürsätä.

Xäzergä gimn mä’säläse açıq qaldı. Deputat Nadıyr Xäyrullin sessiädä bu mä’säläne kütärep, Qazan gimnı turında uylarğa täqdim itte. Şähär başlığı Kamil İsxaqov monı xäl itärgä irtäräk, dip sanıy. Şulay da, bu mäs'älä açıp quyılğan.

Qazannıñ meñyıllığı ütkärelgändä şähär atributları turındağı yañalıqlar belän sezne tanıştırıp torırbız.

Aygöl Nurlı.

XS
SM
MD
LG