Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 03:09

Penza cırçısı tatarça cırlawın taşlarğa mäcbür


Penza şähäreneñ tatar cırçısı Ğaliä Tipaeva turında “Azatlıq” radiosın tıñlawçılar işetkän ide inde. Anıñ interv''yusı uzğan yılnıñ 1 yülendä işetterelde. 2004 yılnıñ iyün ayında Ğaliä Tatar yäşläre forumında Penza ölkäsennän delegat ide. Anda anı Tatar yäşläre forumınıñ Başqarma komitetı äğzası itep sayladılar. 27 yündä, forumnıñ soñğı könendä, distälägän yäş artistlar, forumnıñ delegatları, Qazannıñ Yäşlär üzägendä Ğala-konsert birdelär. Ğaliä Tipaeva üzeneñ “Dönya möselmannarı” cırı belän zalnı şaqqattırdı.

Cır fragmentı: "Dönya möselmannarı, borın zamannardan kilgän bezgä qalsın ädäpläre..."

Bu Ğaliä Tipaevanıñ “Dönya möselmannarı” cırınnan ber özek ide. Ğaliä Penza ölkäsendä tatar xalıq häm estrada cırların başqaruçı berdänber professional'' cırçı bularaq bilgele. Ul uzğan yıl yarım eçendä üzeneñ gruppası belän Mäskäw, Tübän Novgorod, Sarıtaw, Penza, Saransk, Ul''yanovsk şähärlärendä gastrol''lärdä buldı. Ğaliä Samarada mädäniät häm sänğat akademiäsın tämämlağan, üze cırlar da yaza, xalıq cırlarına da aranjirovkalar eşli. “Min yaratam tuğan yağımnı” isemle berençe kompakt-diskın da çığardı. Ğaliä Penza filarmoniäsında üzeneñ cır, muzıqa häm biyu teatrın tözep, anda iñ yaxşı professional'' muzıykantlar, biyuçelär cıyıp bik yaxşı milli xistäge tatar programması tözegän ide. Penzanıñ ölkä teatrında aña xätta simfonik orkestr da quşılıp uynıy ide. Artistlarnıñ matur kiemnäre, Ğaliäneñ matur tawışı tamaşaçılarnı soqlandıra ide. Ämma bu qazanışlar ütkän zamanda qaldı, çönki Ğaliä tatarça cırlawın tuqtatqan häm äle urıs cırları programmasın tözi ikän. Tatar estradasınıñ yaña yoldızı kütärelä genä başlağan ide, sünep tä kitte. Ğaliä tatarça cırlawın tuqtatunıñ ber säbäben şulay añlattı: (sitat) “Qayber konsertlardan soñ min üzem ber tien dä almıy idem, çönki berençe çiratta min cıyılğan aqçanı artistlarıma tülärgä tieş idem. Ä qayber waqıtlarda äle artistlarğa üz aqçamnı östäp tülärgä turı kilä ide”, di Ğaliä.

Ğaliäneñ tatar programmasın taşlawın aqça probleması belän genä añlatu döres bulmas ide. Monda tağı ber säbäp bar – Penza ölkäse xaqimiätläreneñ, çinovniklarnıñ soñğı ike yıl eçendä tatarlarğa qaraşları, mönäsäbätläre küzgä kürenep naçarayuı da Ğaliägä zur tä''sir itkän. Qızğanıçqa qarşı, Ğaliä üze radio tıñlawçılar öçen awır xällären söyläp interv''yu birüdän baş tarttı. Şunnan Ğaliäneñ icatı häm xäzerge xälläre turında Penza ölkäseneñ “Yaqtaşlar” cämğıäten oyıştıruçı häm anıñ ozaq yıllar buyınça bulğan elekke citäkçese Näzıyf abıy Gil''deev söyli:

– Ğaliä Tipaeva bezneñ Penza ölkäsendä bilgele keşe. Min anıñ belän berençe märtäbä tanıştım bezneñ gubernatornı saylağan waqıtta. Anıñ zur programması ide, ul programma belän ul oblastnoy teatrda çıqtı, rayonnarda çıqtı, xalıq bik yarattı anı. Annan soñ biletlar sata başladılar daje, vıystuplenieları buldı. Wıborlar bette, wıborlar betkäç, qaldı başqa meropriätielar, sabantuylar. Şul sabantuylarğa anı çaqıra idelär. No masştabı anıqı kimede, masştab kimegäç, tormışta torır öçen kiräk aqça. Anıñ programması, qas''ı bilgelängän ide, ğamälgä aşırılmadı.

Ğaliä taqmaq cırlıy:

Ay-läder lär itä, ritäläder lär itä... Biek tawdan mengän çaqta sandalilarım taya. Aqlı külmägeñne kiep qaya bardıñ sin baya? Ay-läder lär itä, ritäläder lär itä... Ay-läder lär itä, ritäläder lär itä...

Penza ölkäsendä tatarlar xalıqnıñ altı protsentın täşkil itä. Tatarlar ölkä byudjetına üz aqçaların salım räweşendä küp birälär, ä ölkädä tatarlar öçen ber professional'' kollektiv ta yuq. Nik soñ Ğaliäneñ gruppasın byudjet xisabına totmasqa ide? Penzada xätta qazaqlar öçen dä maxsus ansambl'' byudjet xisabına eşli başlağan. Tatarlar bit nindider kilmeşäklär tügel. Alar Penza ölkäseneñ töp xalqı.

– Min niçä märtäbä kütärdem ul turıda problemanı oblastnoy upravlenie kul''turıyda, xazerge ministerstvo kul''turıyda. Bar ide waqıt, tatarlarnı sanıy idelär, alar bire kilgännär çit cirdän. Küptän tegel genä ber kitap çıqtı, professor İnyuşkin Niqolay Mixayloviç, pedinstitutta eşlider zavkafedrı bulıp, ul ätä, 13-12 ğasırlarda biredä torğannar tatarlar, mordvalar. А где-то потом, в 16 веке, появился русский речь. Şundıy tarixıbıznı belep, şundıy tarixnı tormışta uqıp, eränep, üzebezneñ kul''turabıyznı yuğata barabız. Ğaliäneñ bu eşe bik yaqşı ide, anarğa bulışuçı bulmadı. Anı podderjivat'' itärgä tabılmadılar keşelär, qas''ıları amälgä moğli aşırırğa. Min anıñ belän söyläştem, ul miña äytä: “Näzıyf abıy, tormışta torığa kiräk bit yırlap qına tegel, äldä aşarğa da kiräk”.

Bu Penza ölkäseneñ “Yaqtaşlar” cämğıäteneñ elekke räise Näzıyf abıy Gil''deev ide. Ul Tatar yäşläre forumınıñ Başqarma komitetı äğzası, bik talantlı yäş tatar cırçısı Ğaliä Tipaevanıñ tatarça cırlawınnan tuqtawı turında söyläde.

Azatlıq radiosı öçen Penza şähärennän İrek Bikkinin.

XS
SM
MD
LG