Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 10:44

Könyaq Aziädä sunami häläkätendä yätim qalğan balalarğa bala belän säwdä itüçelär qulına elägü qurqınıçı yanıy


Könyaq Aziäneñ tabiğıy qaza kiçergän illärendä tözekländerü, tazartu eşlärennän tış tağın ber citdi mäsälä qalqıp çıqtı, ul da bulsa, ata-anasız qalğan meñlägän balanıñ yazmışı. Xalıqara xäyriä oyışmaları kisätüençä, zur qayğı kiçergän, aç-yalanğaç, yort-qurasız qalğan bu yätim balalarğa xäzer bala belän säwdä itüçelär qulına elägü qurqınıçı yanıy. Şuşı xälne buldırmas öçen, sunami häläkäten kiçergän qayber illär balalarnı asrawğa aluğa ber yıllıq tıyu kertte.

Könyaq Aziädä sunami häläkätendä qorban bulğan 150 meñnän artıq keşeneñ öçtän-bere balalar sanala. Ämmä isän qalğannarınıñ da yazmışı qurqınıç astında. 26 dikäber könendä Hind Okeanında qotırğan dulqın taşqını fälän minut eçendä meñlägän balanı yätim qaldırdı. Ata-anasız, yort-qurasız, aç-yalanğaç qalğan bu balalar xäzer törle yoğışlı awırular eläkterä ala. Balalar belän eş itüçe xäyriä oyışmaları isä, alarğa tağı da zurraq qurqınıç yanıy dip kisätä, ul da bulsa – balalar belän säwdä itüçelär qulına elägü qurqınıçı.

Berläşkän Millätlärneñ Balalarğa aşığıç yärdäm waqıfı UNICEFnıñ Jenevadağı wäkile Marc Vergara süzlärençä, bala säwdäse bu töbäkkä bolay da xas ide, sunami häläkäte wazğiätne tağı da kiskenläşterde:

Audio (Marc Vergara)

"Könyaq-könçığış Aziä bala säwdäse belän bolay da dan qazanğan. Bezneñ kisätlärne tıñlawçı ğına yuq ide. Xäzerge kisätü qabat iskärtü bulıp tora. Häläkät arqasında balalarnıñ mondıy şartlarda oyışqan räweştä eş itkän säwdäçelär qulına elägü ixtimalı tağı da arta."

UNİCEF oyışması İndoneziäneñ iñ zur zıyan kürgän Aceh töbägendä bala belän säwdä itü oçrağın inde terkägän dä. Oyışmanıñ İndoneziädäge räsmiläre äyütençä, ber ir belän xatın Banda Acedan kiterelgän 4 yäşlek malaynı başta üzläreneke dip tanıtqan. Läkin annarı butalçıq cawaplar qaytara başlağaç, axır çiktä bala bezneke tügel, kürşeneke digäç, politsiägä xäbär itelgän.

Şuşı wazğiättä, xäyriä oyışmaları tärbiägä bala alırğa aşıqqan çit il keşelären açıqmasqa çaqıra, qayberläreneñ ata-anaları tabılırğa mömkin dip kisätä. Yalğız qalğan balalarnıñ sürätläre törle oyışmalarğa, xättä mäktäplärgä cibärelä. Äti-änisen yuğaltqan şundıy balanıñ süräten bügen Praganıñ alman mäktäbendä dä kürep bula ide.

Sunami häläkäte kiçergän berniçä il, şul isäptän İndoneziä, Şri Lanka, balalarnı çit il keşelärenä tärbiägä birügä waqıtlıça ber yıllıq tıyu kertte.

Ämmä Marc Vergara süzlärençä, säwdäçelär bu tıyularğa qaramastan, yaxşı oyıştırılğan käseben däwam itäçäk:

Audio (Marc Vergara)

"Balalar Hindstan, Bangladeş, Thailand, Comboia, İndoneziädän alına. Qıtay şulay uq zur bazar. Qayberläre sex käsebenä, bala xezmätenä, qayberläre çit illärgä asrawğa cibärelä, bu bik zur tabış kiterä torğan käsep bulıp tora."

Vergara süzlärençä, balalarnı şuşı säwdädän saqlap qaludan tış, başqa borçular da bar. Ata-anaların yuğaltu qayğısın kiçergän bu balalar xäzer bik awır xäldä, psixologik yärdämgä moxtac. Vergara süzlärençä bu eşkä aylar kiräk bulaçaq.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG