Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 16:31

İrannıñ atom programması mäsäläsen Bush diplomatik yullar belän xäl itmäkçe, ämmä başqa çaralarnı da kire qaqmıy


İrannıñ atom programması tiräsendä wağziät qıza bara. Şuşı könnärdä New Yorker jurnalınıñ tanılğan xäbärçese Seymour Hersh Quşma Ştatlarnıñ maxsus köçläre İranda yäşeren küzläw eşläre alıp bara, terrorğa qarşı suğışta İran çirattağı hädäf bula ala, dip yazıp çıqtı. Düşämbedä amerikan prezidentı George Bush Washington İrannıñ atom programması mäsäläsen diplomatik yullar belän xäl itergä teli, läkin başqa çaralar çitkä qağılmıy, dip belderde.

İrannıñ atom programması tiräsendä arta barğan ğäybätlär sürätendä, düşämbedä amerikan prezidentı George Bush üzeneñ bu mäsälägä qaraşın qabatladı:

Audio (George Bush)

"Bu mäsäläne diplomatik yullar belän xäl iterbez dip ömetlänäm. Ämmä başqa çaralarnı da berqayçan da çitkä qaqmayaçaqmın."

Bu belderügä berniçä säğät qala İrannıñ saqlanu ministrı Ali Şamhani, İrannıñ çın xärbi qüäten belmi torıp, ber il dä aña qul kütärergä cörät itergä tieş tügel digän ide.

İran belän eş itkändä diplomatiä berençe urında toraçaq dip Bush administratsiäse küptännän äytep kilde. Ämmä tanılğan xäbärçe Seymour Hershnıñ New Yorker jurnalınıñ soñğı sanında basılğan mäqäläse yaña şaw-şuğa säbäp buldı. Uzğan yıl amerikan xärbiläreneñ Äbü Ğraib törmäsendä qılğan waxşileklären dönyağa citkerüe belän tanılğan Seymour Hersh bu yulı, Quşma Ştatlar İrannıñ xärbi hädäflärenä höcüm itergä äzerlänä digän näticä yasıy. Mäqälädä äytelgänçä, Amerikanıñ maxsus köçläre inde uzğan cäydän birle İranda yäşeren küzläw eşläre alıp bara, höcüm öçen hädäf bulırlıq atom, ximik häm raketa citeşterü şirkätlären açıqlaw belän mäşğül. Üzenä xas räweştä, Hersh çığanaqlarınıñ isemen äytmi genä, yuğarı däräcäle küzläw räsmiläre, Pentagon belän tığız elemtädä torğan xökümät kiñäşçeläre, citdi häm ışanıçlı çığanaqlar dip atıy.

Aq Yort ta, Pentagon da Hersh xäbären xata dip kire qaqtı. Pentagon süzçese Lawrence DiRita süzlärençä, bu mäqälä mäglümäti xatalar belän şul qädäre şıplap tulğan ki, aña ışanıp bulmıy. Bushnıñ süzçese Dan Barlett, Washington İran belän eş itkändä diplomatik çaralar qullanuın däwam itäçäk dide.

İrannıñ Yuğarı iminlek Şurası da New Yorker mäqäläsen kire qaqtı. Şuranıñ däğwät bülege başlığı Ali Ağamöxämmädi, däwlät radiosına, amerikan xärbilären İranğa kiterü ciñel bulmayaçaq, Hersh mäqäläsenä ışanu "samimilek" bulır ide, dide.

Jenevada urnaşqan İminlek üzäge citäkçese Shahram Chubin amerikan xärbiläreneñ İranda tikşerenü eşläre başqaru ixtimalına ışansa da, monı bik şikle ğämäl dip sanıy:

Audio (Shahram Chubin)

"Amerikanar İrannıñ ike kürşesendä dä: Ğiraqta da, Äfğanstanda da. Çiklärneñ 100%qa yabıq tügellegen iskä alsañ, anda keşe cibärü awır tügelder. Şulay da, ozaq waqıtqa zur törkem cibärü qurqınıç bulır ide, bu xäl açıqlansa, qaytawazı yaman bulaçaq."

Ul arada sişämbedä Yevropanıñ 3 ile: Britaniä, Germaniä häm Fransiä, İrannı tağın ber tapqır söyläşülärgä çaqırdı. Ämmä "New Yorker"xäbärçese Seymour Hersh fikerençä, Pentagon bu söyläşülärneñ näticäle bulasına ışanmıy, şuña kürä äzerlek eşläre alıp bara, Seymour Hersh:

Audio (Seymour Hersh)

"Quşma Ştatlar, ber yıldan artıq barğan bu söyläşülärgä ışanmıy, alardan çittä tora, häm alar körçekkä terälgäç, neo-konservativlarnıñ höcüm itü teläge tuaçaq."

Uzğan yılnıñ noyäberendä Britania tışqı eşlär minsitrı Jack Straw Amerikanıñ İranğa höcüm itüen "küz aldına kitermäslek" dip atağan ide. Jenevadağı İminlek üzäge citäkçese Shahram Chubin da, bula qalğan xäldä bu xärbi ğämälneñ uñışlı buluı ikele digän fikerdä.

Berük waqıtta, Financial Times gäzite sişämbe sanında yazuınça, Amerikan senatında İrandağı rejimnı alıştıru teläkläre arta bara. Misal öçen, anda qabul itelgän "İreklek häm Yärdäm aktı" dip atalğan dokument İrandağı rejimnı alıştıruğa, terrorizmnı kire qaqqan oppozitsiä törkemnärenä yärdäm itergä çaqıra.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG