Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 07:04

Milli rux nigä üsmi?


Küz aldında kürenep torğan ap-açıq sürätneñ eçke mäğnäsen töşenü, sürät eçendäge räsemne kürü – iñ xikmätlese. Menä tora ber bik zur yort. Ul böyek häm tözek. Qazannıñ Möştäri uramında ber üze ber kvartalğa suzılğan. Karl Marks häm Gor'kiy uramnarın yalğap torğan 30 yortnı Stalin zamannarında tözegännär. Xäzer anı tuzğan toraq programmasına kertep, buşatalar. Şunda yäşäwçelärne qazan çitendäge Noksinskiy spusk uramına, Azino-2 mäxälläseneñ çoqırında tözelgän yaña yortlarğa küçerergä bulğannar. Ä yortta yäşäwçelär üz öyläre belän qänäğät, berqayda da küçärgä telämilär. Bu atnada alar Waxitov rayon mäxkämäse qarşısında piketqa çıqtılar. Alarnıñ ğarizasın mäxkämä qänäğätländererme, yuqmı – xäzergä bilgesez. Ämma, üzäktäge tuzmağan toraqlarnıñ yazmışı bu atnada iñ xikmätlelärdän buldı.

Ber yaqtan qarasañ, öylär tuzmağan, ä ikençe yaqtan – alar başqa maqsatta qullanır öçen kiräk yäisä şul öylär astındağı cir kisäge kiräk. Xätta şuşı cirne azat itär öçen öylärgä, fatirlarğa bilgesez keşelär ut törtep tä kitälär ikän. Ğäcäp bit! Kemnärneñder näfese, mänfäğäte keşelärneñ öylärennän çığıp kitüen taläp itä. Ä tegeläre çığıp kitär ide, alarğa bireläse yortlar äle tözelep tä betmägän häm qanun buyınça alar üz uramnarında qalırğa xoquqlı häm teläkläre dä bar.

Ä teläkne bastırıp quyu, ul härwaqıt qarşılıq uyata. İnde transportta bilet almıybız, taşlamalarnı qaytarığız, dip pensionerlar uramğa çıqqaç, alarğa buşlay, döresräge, östämä aqçağa, proezdnoy biletlar taratıla başladı. Mägez, köne buyı utırıp yöregez, 200 sumnı pensiägä östäp biräbez digäç, şul uq äbi häm babaylarnıñ şaqtıy öleşe, min transportqa siräk utıram dip, proezdnoynı almıy, aqçasın alırğa ğına tırışa. Ä üzläre taşlamalarnı aqçalaştıruğa qarşı. Yañadan çigengäç, yuq aqçalar biregez, diüçelär arttı. Berkem bernärsä añlamıy.

Ni xäl bu? Ä bit eş bik ğadi. Bu tözelä başlap ta, yartı yulda qalğan sotsializm, kommunizm belän xuşlaşu. Elekke sistema, qızıl bayraqnı, zäñgärle-aqlı-qızıllı aläm belän alıştırğaç tügel, ä xäzer cimerelä. Şäp bulır ide ul buşlay transport, uqu, däwalanu, fatirlar tüläwsez bulsa häm barlıq xalıqqa da citsä. Barıp çıqmadı bit. Xäzer inde bu üzgärtülärne alğa alıp baru da qıyın, artqa çigenü dä bötenläy mömkin tügel. Däwlät tä, idäräçelär dä xäyerçelänä barğan küpçelek xalıq ta şaqqatıp qarap tora. Küpme aqça taratıla, taşlamadan da zurıraq summalar. Ämma töşenep, qänäğätlänep toruçılarnı bik siräk oçratasıñ.

Yarıy, soñğı yıllarda milli üseşkä küp köçlär salındı. Ämma şulay uq bäxetlelär dä siräk oçrıy. Şähärdä milli tel, mädäniät tä sülpän. Ata-analarnı tatar, çuaş, mari, başqortlarnıñ üzlären tänqitlärgä kiräk. Nigä üzegez yoqlap yatasız, balalarığıznı telgä, ğöref-ğädätkä öyrätmisez. Änä bit, şähärdä Ömet fondı tözelde, anda tellär, mädäniätlär üseşe öçen maxsus aqçalar cıyıla. Nişläpter, alar da fayda kitermi ikän. Şähär sovetınıñ sessiäsendä şul turıda söylädelär. Milli tellär, mädäniätlär fondı aqçasına Fransiägä fortepianoçılar bäygesenä cibärgännär, Aviatözeleş rayonında suğışta qatnaşuçılarğa häykäl tözegännär, Yaña Savin rayonında 17 meñgä tözeleş materialı yalğannar häm 13 meñgä mobil telefon. İdel buyı rayonında yartı million sumğa säyäsät, iqtisat, filosofiä däreslekläre, tatarça tügep satıp alınğan. Federal' byudjet qaramağında ber uqu yortı öçen muzıka instrumentları, yaqtılıq cihazları alınğan, Sovet rayonında pionerlagerı öçen televizor alınğan.

Barısı da faydağa, älbättä. Ämma, iñ ğäcäbe, menä şuşı milli tel, mädäniätkä digän iğtibarnı yaqtılıq cihazları buldıruğa totu, häm tağı da xikmätleräge, menä şuşı xällärgä berkemneñ dä şaqqatmawı. Bälki şuña kürä yaqtılıq cihazları häm qullanılğan kilovattlar artqan sayın, milli tormışta yaqtılıq küzätelmi torğandır? Milliardlağan aqça sipkändä pensionerlarnıñ bäxete artmağan kebek, fortepiano, projektorlar ürçegän sayın milli rux ta üzennän-üze kütärelmi. Ä säbäben – hiç töşenep bulmıy. Bälki sez añlıysızdır?

Rimzil Wäli

XS
SM
MD
LG