Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 17:14

Referendum kem faydasına bulır?


Küp kenä säyäsät belgeçläre fikerençä, bu yılnıñ yazı Başqortstannıñ säyäsi-ictimaği tormışında ığı-zığılı, xätta küpmeder däräcädä bik kierenke dä bulırğa mömkin. Respublika prezidentın saylağan 2003 yılnıñ közge aylarınnan da qızuıraq şartlar kilep tuarğa mömkin dip farazlawçılar da bar. Monı respublikada mart azağında ütäçäk referendum belän bäyläp añlatalar. Ul referendumda urındağı üzidärä başlıqların saylaw yä bulmasa täğayınläp quyu mäsäläläre quyıla. Respubliknıñ räsmi xaqimiätläre bu referendumda üz faydasın tabarğa tırışa. Yağni mäsälän, alar xalıqnıñ küpçelege urınnardağı xaqimiät başlıqların haman da elekkeçä östän täğayınläp quyunı yaqlar dip ömetlänä. Şul uq waqıtta oppozitsiä köçläre dä referendumda üzläreneñ ciñep çığuına, şulay itep demokratiäneñ dä östen çığuına ışana häm monıñ öçen küp köç sala. Oppozitsiä xäräkätläre kiläçäktä urındağı xaqimiät başlıqlarınıñ barı tik saylanıp quyıluı öçen köräşä. Äle törle partiälär häm milli, ictimağıy oyışmalar respublikta urınnardağı üzidärä başlıqların saylap quyu referendumın ütkärü öçen imzalar cıyıp bette. Şul imzalar respublik Üzäk saylaw qomissiäsenä tapşırılğan da inde. Xäzer Üzäk saylaw qomissiäse wäkilläre ul imzalarnıñ döreslegen tikşerergä tieş. Oppozitsiä köçläreneñ alternativ referendum oyıştırırğa tırışuı Başqortstannıñ räsmi xakimiätlärenä oşap citmäde. Respublikanıñ xökümät qulındağı barlıq gäzitläre oppozitsiä isemennän çığış yasawçı oyışmalarğa häm alarnıñ citäkçelärenä qarata köçle höcüm açtı. Şul isemlektä respubliktağı tatar milli oyışmaları da bar. Elek tä xäbär itelüençä, respublikta urındağı üzidärä orğannarında demoqratik reformalar ütkärüne Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege dä yaqlap çıqqan ide. Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov waqıtınnan alda, bıyıl uq üz wazıyfalarınnan alınırğa mömkin. Respublikta soñğı ike atna eçendä şundıy farazlar tağın küpertelä başladı. Ni öçen soñ ğämäldäge prezident üz ixtıyarınnan tış wazıyfasınnan kitärgä mömkin? Älege sorawğa cawap ta birelä. Mäğlüm buluınça, Başqortstannıñ neft çığaru häm eşkärtü tarmağı eşçänlegen Rusiäneñ salım cıyu oyışmaları nıqlı tikşerü astına alıp küp kenä xilaflıqlarnı açqan ide. Älege köndä dä bu tikşerülär citdi däwam itä. Şuña kürä dä Xodorqovskiy artınnan Başqortstannıñ iñ yuğarı citäkçelege dä cawapqa tarttırılırğa mömkin, digän farazlar bar. Bu farazlar soñğı könnärdä Rusiäneñ qayber elektron mäğlümat çaralarında da kiñ çağılış taba başladı. Oppozitsiä köçläre Mortaza Räximovqa almaş qandidat ta äzerläp quyğan inde. Ul Başqortstannıñ 1970-1980 yıllardağı citäkçese Midxät Şaqirovnıñ ulı Rifkät Şaqirov ikän. Mäskäwdä zur ğına däräcä biläwçe Rifkät Şaqirovnı Başqortstan oppozitsiäse il prezidentı Vladimir Putinğa qodalamaqçı buılp tora dilär. Blağoweşçen şähärendä dekäbr ayında militsiä xezmätkärläre qatnaşlığında bulğan şaw–şulı xällär dä cämägätçelekneñ iğtibar üzägendä qala. Anda xoquq yaqlawçılar, adwoqatlar häm jurnalistlar üzläreneñ bäysez tikşerenülären däwam itä. Kiläse atnada respublikğa Mäskäwdän tağın da ber törkem xoquq yaqlawçılarnıñ kiläçäge mäğlüm buldı. Bu xaqta Rusiä prezidentı qarşındağı grajdanlıq cämğıyate institutları üseşenä bulışlıq itü sowetı räise Ella Pamfilowa belderde. Anıñ süzlärençä, älegä qädär ütkärelgän tikşerenülär genä dä Blağoweşçen şähärendä Başqortstan militsiäse tarafınnan nindi yawızlıqlar, başbaştaqlıqlar qılınuın ayırmaçıq kürenä. «Şuña kürä dä andağı xällärne azağına qädär tikşerep betü häm ğäiplelärgä tieşle cäzanı birü xoquq yaqlawçılarnıñ namus eşe»., – di Ella Pamfilowa. Ufağa häm Blağoweşçen şähärenä Ella Pamfilowa üzeneñ dä kiläçägen ışandıra.

XS
SM
MD
LG