Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 05:24

Nigä yäşlär öylänmi?


Säläm, duslar. Aulaq öy utırmasına räxim itegez. Ä bügenge bezneñ söyläşü-gäpläşüebez öylänü-kiäwgä çığu turında. Häm aña bäyle tormış xälläre xaqında. Baştan uq şunısın äytep uzıyq, tapşıru barışında yañğırağan fikerlär, tormış ğälicänäpläre üze quyğan mä’sälälär. Yäğni, maxsus, äydä şaqqatıyq äle dip totınmadıq. Çiren yäşergän-ülgän di, xalıq mäqäle. Şulay bulğaç, cämğiättä barğan protsesslarnı açıqtan-açıq söyläşü, añlaw kiräk. Aqıl öyrätü tügel. Şuña, utırmabızda ğädättägeçä yäşlär qatnaşa. Yäşlärgä genä xas yarım citdilek, yarım şayaru, qaynarlıq, därt belän, alar üz problemnarın üzläre añlatalar. Yäğni yäşlär problemasına yäşlärçä qaraş.

İnde tağın ber säbäben äytep ütü kiräkter. Qazanda küptän tügel, xatın-qızlar öçen atalanu orlıqları bankı buldırıldı. İre qısır, yäki ğomumän, yalğız xatınnar, sıyfatlı mäni belän atalanıp, bala taba alalar. Ni öçen şundıy xäl barlıqqa kilde? Ällä tatar ir-yegetläre bala yasıy almaslıq xälgä citteme, yäki bu zaman quyğan taläplärme? Tapşıruıbız barışında moña da cawaplar işetergä mömkin bulır.

Başta, yäşlärneñ fikerlären tıñlap qarıyq äle. Alarnı Albina Zäynulla tupladı


- Kiäwgä çığar öçen miña ayaqta nıqlı toru kiräk. Çönki mäsälän, iremnän ayırılğan çaqta däwlät miña nibarı 500sum ğına aqça tüläyäçäk häm 70sum posobie. Minemçä balanı tabıp, anı 3yäşkä qädär tärbiälär öçen bügen ayına 5-6meñ sum kiräk. Älbättä, fatir öçen tüläwlär häm başqalar moña kermi.
A.Z. - Ä bu aqçanı qayan alırğa? Buldırıp bulamı şuşı eşne?
- Bula dip uylıym. Çönki Qazanda bügen şartlar tudırılğan. Läkin bu oçraqta inde, mäsälän, min nyaneçka alırğa tieş bulam.
A.Z. - Siña bügen 27. Sin qayçan kiäwgä çığarğa cıyınasıñ?
- Nasıyp bulğaç.
A.Z. - Probirkadan bala tabuğa niçek qarıysıñ, sin üzeñ moña äzer bulır ideñme?
- Äye, äzer bulır idem. Moña ayıq qararğa kiräk dip uylıym.
A.Z. - Ä bu orlıqnıñ kemneke buluı sineñ öçen möhimme?
- Ul bulsın ide sälämätle, möselman häm yaxşı genalı keşe.
- Miña 21 genä yäş, bıyıl bişençe kursnı tämamlıym. Şulay da kiäwgä çığarğa äle cıyınmıym. Minem beraz aqça eşlisem kilä, üzem öçen dä yäşäp qalasım kilä.
A.Z. - Ä sin niçek uylıysıñ sineñ niçä balañ bulaçaq?
- İkäw dip uylıym.
A.Z. - Ni öçen kübräk tügel?
- Çönki ike häm annan da kübräk bala tabıp üsterergä mömkinçelek bik az. Bik awır.
A.Z. - Sez qayçan öylänäsez?
- 22-23 yäşlärdä.
A.Z. - Niçä bala buluın telisez?
- Ber bala.
A.Z. - Azraq bulmıymı?
- Minem öçen äybät kenä bula ul.
A.Z. - Ä sezneñçä ni öçen bügen tatarlar bik az bala taba?
- Min mondıy sorawlarğa cawap birä almıym. Uylağanım da yuq.
- Minemçä eşne tabıp, ğailäne tä'min itärlek däräcägä citkäç kenä kiäwgä çığarğa mömkin. Min, bälki, şulay eşlärmen.
A.Z. - Ä sin niçä bala teliseñ, planlaştırasıñ?
- İkene. Berse malay, ikençese alla birsä qız.
A.Z. - Sin nindi keşedän bala tabar ideñ?
- Aqıllı, ğailäne tä'min itärlek, mine häm balalarnı yarataçaq keşedän.
- Öylänergä äle cıyınmıym. Aqça yuq potomu çto, eş yuq postoyannıy.
- A.Z.-Niçä bala teliseñ?
- İke.
- A.Z.-Ni öçen kübräk tügel?
- Citär. Xäzer ğömer şundıy. Aqça citmäs yäşärgä.
A.Z. - Sin qayçan kiäwgä çığasıñ?
- Alla birsä uqıp betergäç, yaxşı eş tapqaç. Minem öç bala tabasım kilä. Bäläkäy çaqta igezäk bala tabasım kilä ide. Läkin tora bara monıñ kiräk tügellegen añlıym.
- Min voobşçe kiäwgä çıqmıym.
A.Z. - Ni öçen?
-Potomu çto minem üzem genä yäşisem kilä.
A.Z. - Ä bala tabu mäs’äläse?
- Minem daje bala imet itäsem kilmi.

Menä şundıy fikerlär. Aulaq öy utırmasında bügen tanılğan jurnalist Gölnara Sabirova häm yäş xäbärçe, student Röstäm İsxaqov qatnaşa. Äñgämäne min-Räfis Cämdixan alıp baram

R.C. Öylänü-öylänmäw bezneñ bügenge söyläşüebezneñ teması. Bez bötenebez yäşlär. Şulay da, Gölnara menä sin tikşerenülär alıp barğannan sin nindi fikerlärgä kideñ? Ni öçen öylänmilär, ni öçen kiäwgä çıqmıylar? “Tatarstan yäşläre”, menä sezneñ gäzit yazmalar bastıra, menä bu awılda fälän qädär, tege cirdä fälän qädär keşe öylänmägän, kiäwgä çıqmağan digän.

R.İ. Bezdä mäsälän, Balıq Bistäsendä, Küki awılında citmeşkä yaqın öylänmägän ir-at bar. Öyläner yäştä, ämma xäzergä öylänmägän.

R.C. Niçä yäşlärendä?

R.İ. Yegermedän alıp qırıq bişkä qädär.

R.C. Ä awıl niçä yortı sezneñ?

R.İ. 200-300 yortlı.

R.C. Menä şulay da, nindi näticälärgä kildeñ Gölnara?

G.S. Min internettağı tanışular saytında şaqtıy aralaştım. Çınnan da irlär küp. İr-yegetlär dip äytäsem kilä. Alıyq alarnıñ yäşen 18 dän 35 qädär. 35 tän soñ bulğannarı belän, min xat alışmadım, söyläşmädem, aralaşmadım. Läkin qızlar annan da kübräk. İke tapqır kübräk, üzlärenä yar ezlim dip, tanışular saytına kerüçe qızlar. Nindi näticälärgä kildem? Menä bezneñ yäşlär, bezneñ zaman yäşläre, üzlärenä yaxşıraq tormış ezlilär. Teläsä kem belän tormışların qorası kilmi. Bügen mäxäbbät dip awız suın qorıtıp yörüçelär yuq. Häm min, ber yaqtan qarağanda, bälki kemgä dä oşamas fikerem, min monı döres dip tä uylıym. Söygän yarıñ belän şalaşta da cännät dip yäşäwlär bette inde. Ägär sineñ aşarğa aqçañ bulmasa, östeñä kiärgä kiemeñ bulmasa, mäxäbbät dip kenä yäşäp bulmıy.

R.İ. Mäxäbbät yuq diseñ inde alaysa?

G.S. Bälki bardır ul, mönäsäbätlärneñ berençe çorında. Annan soñ iäläşü kitä. Mäxäbbät dip kenä yäşäp bulmıy, ägär keşeneñ ber-bersenä xörmäte, üzara añlaşuı bulmasa, dip uylıym. Kiäwgä çığıp qarağan yuq anısı. Läkin şulay dip toyıla.

R.C. Menä, dimäk, Gölnara sineñçä, Röstäm äle fikeren äytmäde, sineñçä ğailä qormawnıñ säbäbe ul – matdi qimmätlär? Yäğni äybät yäşär öçen kiäwgä çığarğa kiräk. Şulay bulmasa, ezläwne däwam itärgä kiräk.

G.S. Äybät yäşär öçen genä dip äytmim. Üzeñne tormış qorırğa ezer dip sanağan oçraqta ğına kiäwgä çığarğa kiräk. Menä min üzem, şäxsän üzemä kilgändä, min moña äzer tügel. Çönki tormış qoru, öyläneşü, ul üz östeñä bik küp cawaplılıq alu. Balalar kitä, sin bit inde üzeñ öçen genä tügel, ä başqalar öçen dä cawap biräseñ. Matdi yaqtan ğına tügel, bu küñel yağınnan da äzerlek. Mäsälän, bu bit inde, teläsäñ qayçan, teläsäñ qayda çığıp kitälmiseñ digän süz. Bu iregeñne qısu digän süz. Ul bit bez genä, bügen genä mondıy xälgä kilep cittek digän süz tügel. Çit illärdä, şul uq Awrupa illärendä 30-35 yäşlärendä ğailä qoru normal' küreneş dip sanala.

R.C. Häm niçä bala bula alarnıñ?

G.S. Ğädättä ike, ike yäki öç. Läkin bezdä, nindi qaraştır ul, 22 yäşenä citkäç, yäki 22 yäşennän uzğaç, nigä öylämiseñ, nigä kiäwgä çıqmıysıñ dip , monı bik zur problemağa äyländerüçelär bar. Ä şul uq waqıtta, çit ildägelär 35 yäştän soñ ğailä qorıp, normal' yäşilär. Bezdä 20 yäki 22 yäşendä ğailä qorğannan soñ, 3-4 yıl ütä dä, ayırılışalar. Näticädä yätim bala, ayırılğan par. Min uylıym, 28, 30 – 35 yäşkä keşe keşe bularaq formalaşıp citä. Anıñ üzañı formalaşa, fikerläre tormışqa üzgärä, matdi tormışı caylana. Bügen bit şundıy zaman, telägän keşe, telägän maqsatına ireşä ala. Mömkinleklär zur. Tırışqan keşe. Ä tırışmağan keşe 50 yäşkä citkäç tä bernigä ireşmi qala.

R.İ. Matdi tormış di... Xäzer min bay qızı ezlärgä tieşme, menä min beraz yarlıraq bulsam?

G.S. Sin bay qızı ezlämä, ä üzeñ bayı. Üzeñne buldır, üzeñne ezläp tap.

R.İ. Üzeñ bayı... Älbättä, min üzem turında uylıym. Läkin şundıy duslarım da bar bit, alarğa inde äti-äniläre dä quşalar, ulım, yöri kürsäñ, beraz xälleräk qız belän yöre inde, çönki, yarlı qıznı kütärergä awır bula, üzeñ dä tübänlekkä töşep kitüeñ bar digän duslar da bar. Bu öylänü digännän, duslar öylänä başladı, menä 21 yäştä İlnur digän dustım öylände. Bolarnıñ mäxäbbät dip äytäm inde min, çönki bik qatı awıllarğa alıp qaytıp yörde ul qıznı. Menä şunısın äytergä kiräk tağın. Menä äti-änilär äytep quydılar inde miña, menä qızı bay bulğan, şundıyraq qız eläkterälsäñ yarar ide dip, äytep quydılar.

R.C. Gölnara, menä sin bu oçraqta, menä Röstäm äytkän fikergä qarata, xatınıñ bay bulsın digän fikergä närsä äyter ideñ sin? Sin bit zamança tatar qızı.

G.S. Menä min siña üz misalımda añlatıp qarıym xäzer. Menä min bay qız di. Üzem tuplağan yäki kemnänder küçkän aqça. Miña öylängän ir-yegetne, mäsälän, miña ul baylıq öçen genä öylänä ikän, niçek anı sizmäskä mömkin inde? İkeçe törle itterep qarağanda, ul bit ğailädä baş bulmayaçaq. Çönki monda min östen, böten äyber mineke. İr-atlar bit alar köçle bulırğa omtıla, dimäk ul üzen köçsez itep kürsätäçäk. Häm, ğadi genä itep äytkändä, çüpräk ir bulıp sanala.

R.C. Yäğni, ir-atlarnıñ çöylänmäweneñ säbäbe, şul isäptän Küki awılındağılarnıñ da, alar berençe çiratta bay xatın-qız ezlilär, ä xatın-qızlar añlıylar sezneñ fal'şalarnı(

G.S. Bälki(

R.İ. Yuq, annan soñ, awıl cirenä qaytırğa teläwçe dä yuq. Çönki eş yuq, berençedän.

R.C. Aha, menä tağın ber säbäp.

G.S. Äye.

R.İ. Qaçalar awıldan qızlar. Çönki andıy tormışta yäşiseläre kilmi alarnıñ. Alarnıñ räxättä yäşiseläre kilä. Alarnıñ sıyır sawasıları kilmi. İrtän torıp iren eşkä ozatası kilmi.Yäki şabaşqaga. Xäzer şabaşqağa yörilär. Anıñ cılı fatirda, şähärdä yäşise kilä. Berseneñ dä awılda yäşise kilmi. Menä xäzer, öylänälär dä kitep baralar, öylänälär dä kitep baralar. Öylänmägännäre yörilär awılda, iserep, eçep.

G.S. Normal' tormışta, şähärdä dä yäşäw tügel bit. Qızlarnıñ cılı fatirda, matur ğına itep yäşise kilä dideñ sin. Läkin cılı fatirda, matur ğına itep yäşäw, üzeñne dä närsädänder çikläw digänne añlata. Mäsälän, bügen uñışlı ğına kiäwgä çıqtıñ di, min haman şul matdi yaqqa qaytıp qalam inde. Uñışlı ğına kiäwgä çığu, bügen küp kenä qızlarnıñ añında, bik bay ğına keşegä kiäwgä çığunı añlata inde. Läkin şul uq bay keşene bit, sin äytkänçä, irtän torıp eşkä ozatası bar. Eştän qaytqanın kötep torıp, aşarğa peşerep, aq külmägen yuıp, galstugın ütükläp... Sin anı ğına kötep, üzeñne çiklär öydä genä utırırğa tieş bulasıñ inde. Uñışlı tormış ciñel genä birelmi.

R.İ. Xatın-qız şulay, üz balasın qarağan kebek, iren dä qararğa tieş tügelme?

G.S. Xatın-qız bit ul änieñ tügel, ni öçen üz balasın qarağan kebek qararğa tieş äle sine.

R.İ. Yuq inde, bu minem äytüem genä, niçekter, anı nazlap, irkäläp...

G.S. Bälki kemgäder, oşıydır ul, ireneñ awızına ğına qarap, närsä äyter ikän dip, aña oşar mikän dip utıru. Läkin min monı qabul itälmim.

R.C. Min bezneñ söyläşüne öleşläp, yomğaqlar barıym äle. Xatın qızlarnıñ kiäwgä çıqmawlarınıñ tağın ber säbäbe, üze muyın bulıp, irne baş itep torası kilmäw?!

G.S. Äye, bügen härkem bäysezlekkä omtıla, irekkä. Kemder baş birergä tieş. Läkin min alay buldıralmıym.

R.İ. Buldırırğa turı kiläçäk bit, barıber.

G.S. Beläseñme, bar şundıy köçle keşelär, alar sineñ böten qızıqsınularıñnı añlıy häm härber başlanğıçıña ömet quyıp tora. Äye, döres eşliseñ, döres barasıñ dip. Läkin bar şundıy keşelär, siña närsägä bu kiräk dip.

R.C. Bu yasalma räweştä tügel, ä şulay kilep çıqtı, bezneñ bu utırmabızda ike qaraş oçraştı. Bu xatın-qız belän ir-at qaraşı ğına tügel, monda ber neçkälek bar. Traditsion tatar ğailäse qaraşı häm zaman keşese qaraşı(

Duslar, menä şundıy äñgämä buldı. Bu söyläşü tatar millätenä turıdan-turı qağıla. Äytep ütelgänçä, äñgämädä ğöref-ğadätlär, ğädäti awıl qaraşı da, zamança fikerlär dä yañğıradı. Älbättä, bu ike tarafnı da üzenä alğan misallar kiterep bula. Mäsälän, Finländiädäge millättäşlärebez İrxan häm Cämilä Nizametdin ğailäse. Alar öç bala tärbiäläp üsterälär. Ğailä tulısınça milli ğädätlär belän yäşi. Yäki, Rusiä qaraşları buyınça inde pensiä yäşenä citkäç ğailä qorğan Törkär Souqqan. Şvetsiädäge tatar. Şulay uq, bala tärbiäli. Xatını Rusiädän. Tağın ber misal, Amerikanıñ sn-fransisko qalasındağı tatar Cönäyt Çapanoglu. 58 yäşendä öylände, xatını 40 yäşendä igezäk balalar taptı. Rusiädä dä ällä küpme şundıy millättäşlärebez bar. Sarıtawdağı tatar b'ae, kürenekle eşmäkär Kamil Äbläzov. Eçmi-tartmıy, 3 bala tärbiäläp üsterä. Milli ruxta.

Cır

Qayçan bala tabırğa kiräk, qayçan ğailä qoru mäğkülräk, şular xaqında utırmabızğa kilgän tağın ber qunağıbız söylär. Qazannıñ ğailäne planlaştıru üzägeneñ töp belgeçe Firaya Sabirova. Anıñ belän Albina Zäynulla söyläşte

A.Z. - Firaya xanım, sezneñçä qaysı waqıtta kiäwgä çığarğa häm bala tabarğa yaxşıraq?
F.M. - 18yäştän alıp 35kä qädär. Çönki näq şuşı waqıtta xatın-qız tabiğät tarafınnan birelgän wazıyfasın başqarırğa – sälämät balalar tudırırğa tieş. Şulay da kiäwgä çığu, bik individual' mäs'älä. Ul ilneñ, ğailäneñ mädäni üzençäleklärenä dä bäyle. Kiäwgä çıqqanda yäşlärneñ fiziologik yaqtan citeşkän buluı häm inde, älbättä, matdi xälläre dä möhim rol' uynıy.
A.Z. - Niçek ulıysız ni öçen bügen bik az bala tua?
F.M. - Bu küreneş bügen böten sivilizatsiäle illär öçen dä xas. Ul xatın-qızlarnıñ bala tabu mäs’äläsenä beraz qaraşları üzgärüe belän dä añlatıla – belem alu, professional' üseş bügen alğı planğa çığa. Ä qayber ğailälär kübräk bala teläsälär dä, sotsial' çınbarlıq bu teläkläre xıyal itep kenä qaldırırğa mäcbür itä. Ägär dä däwlät ğailälärgä tieşleçä yärdäm kürsätsä, hiçşiksez balalar kübräk dönyağa kiler ide. Küp oçraqta bügen xatın-qızlar 35-40yäştän soñ bala taba. Bu inde xatın-qızlarnıñ, ğailäneñ iñ äwäl matdi yaqnı qayğırtıp, annarı ğına bala mäs’äläsenä yaqın kilüe belän añlatıla.
A.Z. - Ә еkstrakarporal' räweştä yäğni probirkadan bala yasaw bügen Tatarstanda kiñ taralğanmı?
F.M. - Rusiädä häm şulay uq Tatarstanda da här 3-4nçe ğailä tabiği räweştä bala tabu bäxetennän mäxrüm bula. Häm Rusiäneñ barı tik ber töbägendä genä, Tatarstanda, probirkadan bala yasatu öçen däwlät taşlamalar birä. Näticädä Tatarstan xatın-qızları bala tabarğa yärdäm itüçe darunı 60-70meñ sumğa tügel, ä yartı bäyägä satıp ala. Bügen respublikada probirkadan bala yasaw kiñ taralğan.

Duslar, menä şundıy fikerlär. Sezneñ fikerlärne dä kötep qalabız. Anıñ öçen bezneñ adresqa xat yullıy alasız. Adresıbız, Qazan , 12, abonent tartması 155, indeksı 420012. Şulay uq internet aşa da xat yullıy alasız. Monı çeltärdäge www.azatlıq.org säxifäsenä kerep yazarğa da bula. Bu Aulaq öy tapşıruı buldı. Anı Räfis Cämdixan häm Albina Zäynulla äzerläde. Sawbulığız.

XS
SM
MD
LG