Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 12:54

Tatarstanda möselmannarnı qulğa aluda kem ğäyeple?


“Xizbut tahrir äl-islami” firqäseneñ eşçänlegendä qatnaşuda ğäyeplänep Tatarstan möselmannarın qulğa alular uzğan yılnıñ oktäberendä mäğlüm bulğan ide. Alar Uraza ğäyete waqıtında firqäneñ eşçänlegen reklamlağan öndämälär taratu waqıtında Federal iminlek xezmäte häm militsionerlar tarafınnan Tatarstannıñ törle şähärlärendä qulğa alındılar. Aznaqayda qulğa alınuçılarğa qarata xökem çığarılğan ide. Alar zur külämle ştraf tülärgä xökem iteldelär. Älmättä qulğa alınğan biş keşe isä şartlı räweştä ber yıldan alıp ikeşär yılğa qädär iregennän mäxrüm itelde. Läkin alarnıñ advokatları bu qarar belän riza tügellär eşne yuğarıraq instansiädä yañadan qarunı sorayaçaqların belderdelär. “Xizbut tahrir äl-islami” oyışması 1953 yılda İerusalimda barlıqqa kilgän firqa. Räsmi çığanaqlarğa qarağanda, alar islam xälifäte, yäğni däwläte tözüne maqsat itep quyalar. Şul isäptän, Rusiäneñ qayber töbäkläre dä bu xälifätkä kerergä tieşlär. Rusiä mäxkämäse, şuña kürä bu oyışmanı ekstremistik dip tapqan ide häm ğämäldän çığarğan ide. Ä oyışmanıñ isä internettağı räsmi säxifäsendä, Rusiäneñ qayber töbäkläre İslam xälifätendä kertü maqsat itelmi dip belderelä. Tatarstan möftie urınbasarı, tarix fännäre kandidatı Wälulla Yaqub fikere isä menä bolay yañğırıy

Mäğlüm ki, “Xizbut tahrir” firqäse Rusiä qanunnarı buyınça tıyılğan oyışma. Şunıñ öçen, bu oyışma äğzası buluda şik tudırğannarnı xoquq orğannarı qulğa alırğa mäcbürlär. Ämma ul Tatarstan da kiñ cäyelgän, köçle oyışma dip äytep bulmıy. Çönki, anıñ eşçänlege şul öndämä taratuda ğına çağıla. Qulğa alular dälille bulmağanda, bu dini qısuğa äylänäçäk. Şuña kürä, min xoquq orğannarın mä’sälägä citdiräk qararğa çaqıram. Çönki, qulğa alular nindider şawqımğa äylänä başladı inde

Şul uq waqıtta, Tatarstanda qayber möselmannarnı qulğa alularnıñ ğäyeplelären dä ezli başladılar. Watanım Tatarstannıñ gäziteneñ soñğı sannarınıñ bersendä, TİÜ qorıltayı xaqındağı reportajda, Çallı wäkile Faiq Taciev süzläre kiterelä. Ul anda, Tatarstan möftie urınbasarı Wälulla Yaqubnıñ ber gäzittäge intervyusınnan soñ qulğa alınular başlandı dip belderä. Çınlap ta, Faiq äfände qorıltayda şundıy süzlär belän çığış yasağan ide. Wahapçılıqnı faşizm belän tiñlägäne öçen Wälulla Yaqubqa qarata şaqtıy qatı süzlär yañğıradı. Menä Faiq Tacievnıñ qorıltaydağı çığışınnan ber özek

2004 yılnı çıqqan “Pul's jizni” gäzitendä Wälulla Yaqubnıñ intervyusı basılğan. Şunda ul, faşizm böten cirdä bula la, şul is”ptän möselman mädäniätendä dä. Wahapçılıq näq menä şul faşizm inde, dip beldergän ide. Wälulla Yaqub, urıslarda da faşizm bar bit, läkin monıñ öçen pravaslaw dinen ğäyepläw nadanlıq bulır ide dip tä östi. İtalyannarnıñ da, nimeslärneñ dä, urıslarnıñ da faşizmı, Yaqupov fikerençä, din belän bäylänmägän. Ä menä Tatarstanda, Udmurtiädä älege İslam dine ağımı Wahapçılıq belän bäylängän ikän. Älege möfti urınbasarınıñ intervyusınnan soñ, ozaq ta ütmi, illeläp möselman Rusiä oxrankası törmäsenä itep tığıldı. Alar dürt aydan artıq şunda integälär. Wahapçılıq Söğüt Ğäräpstanınıñ räsmi ideologiäse dilär. Şulay bulğaç, Yaqubov fikerençä, bezneñ möselmannarıbız, xacğa digän bulıp, faşistik däwlätkä qunaqqa yörilär bulıp çığa

Pänceşämbedä, Rusiä İslam universitetında bulğan tatar yazuçıları belän din eşlekleläre oçraşuında, Faiq Tacievnıñ gäzittä basılğan süzlärenä tayanıp, qayber yazuçılar wahapçılıqnı, ä ul Rusiädä şulay uq tıyılğan xäräkät sanala, faşizm belän tiñläwdän rizasızlıqların belderdelär. Yazuçı-publitsist Mäxmüt Äxmätcanov fikere bolay yañğıradı

Min monda wahapçılarnı maqtarğa kilmädem. Bu minem wazifama kermi. Läkin şul uq waqıtta, här kön diärlek, radio, TV qabızsañ, wahapçılarnı sügälär. Kemnär soñ alar wahapçılar, nindi, närsälärne eşlägännär soñ? Minemçä, din ähelläreneñ wahapçılıqqa nigez salğan Möxämmät Ğäbdül Wahhapnıñ İslam dinen ayaqqa bastırğanı, anı saqlap qalır öçen faşist dip intervyu birüläre, bu tämuğqa üzeñä yul yaru digän süz

Mondıy ğäyeplärä qarata Wälulla Yaqubnıñ fikere niçek soñ?

Min ğäcäplänep uqıdım mondıy mäğlümatnı. Çönki islam dinendä törlelek, törkemlelek buluı, ul tabiği närsä häm, minemçä, citdi keşelär anı tanıylar. Çönki, şiğiylar, sönnilär, wahapçılarğa häm başqa bik küplärgä bülenü ul kön kebek açıq närsä. Şuña kürä, şundıy sektalar barlığın yäşlärgä kürsätü ul berniçek tä zıyan närsä tügel. Menä, ul äfändelärgä iskä töşeräm min, mäsälän marksizm täğlimäte bar. Ämma anıñ Kompuçiädä kompop çağılışı da bar. Söğüd Ğäräbstanında wahapçılıq nindider yaraşlı räweştä üssä, ä Tönyak Kavkazda ul inde qırğiy formasın aldı. Wahapçılıqnı Söğüd Ğäräpstanı belän genä bäyläp qararğa yaramıy. Çönki ul Rusiä külämendä üzençälekläre bulğan faşistik küreneşkä äwerelde.

Sez inqär itäsezme, sezneñ arqada möselmannarnı qulğa alular buldı digän süzlärne?

Minemçä bu bik çağıştırmalı, yasalmalı tiñläw häm minem şäxeskä qarşı oyıştırılğan provokatsiä genä

Wälulla xäzrät, din ähelläre rasında traditsion ağım ideologlarınıñ berse bulıp tora. Yäğni, tatarğa çittän kergän törle sektalar, dini ağım, yünäleşlär millätneñ üseşenä fayda kitermi, kiresençä milli häm dinara mönäsäbätlärdä problemnar kiterep çığara dip sanıy.

Räfis Cämdixan

XS
SM
MD
LG