Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 02:08

Başqortstandağı inqıylap yäşel töstä bulır dip farazlıylar


Başqortstanda säyäsi-ictimağıy xällär könnän-kön kiskenläşä bara. Bu şimbä häm yäkşämbe könnärendä Ufada häm respubliknıñ unbiş-unaltı rayonında häm şähärendä tağın kiñ qolaçlı qarşılıq çaraları ütäçäk. Uram cıyınnarında qatnaşuçılarnıñ töp taläbe – prezident Mortaza Räximovnı wazıyfasınnan alu häm respublikta anıñ citäkçelegendä oyışqan rejimnı tulısınça almaştıru. Başqortstannıñ räsmi türäläre häm alar qulındağı matbuğat çaraları respublikta borçılırlıq urın yuq, üzlären «oppozitsiä» dip atawçılar – buş quıqlar, alar artınnan xalıq iärmäyäçäk dip tınıçlandırırğa tırışsa da, wäzğiätneñ qatlawlı buluı suqır häm sañğıraw keşegä dä añlaşıla kebek. Oppozitsiä köçläre citäkçeläreneñ berse – professor Mäcit Xucin äytüençä, xälneñ şulay qızğan tabadağı kebek ikänlegen xaqimiätlär üzläre dä añlıy, barı tik qurquların kiñ cämägätçelekkä genä kürsätäse kilmi.

Başqortstan citäkçelege oppozitsiäneñ köçle dulqın bulıp yañadan uramnarğa çığuına xafalana, diärgä çınlap ta nigezlek bar kebek. Çönki, räsmi matbuğat basmalarında häm elektorn mäğlümat çaralarında bu atna başınnan uq, böten mömkinleklärne faydalanıp, oppozitsiägä pıçraq atu, törle möräcägätlär oyıştıru kiñ qolaç belän başlanıp kitte. Başqortstandağı xaqimiät qaramağında eşlägän icadi berleklär, ictimağıy oyışmalar oppozitsiä tarafına kisken ğäipläwlär atıp, respublikta totrıqlılıqnı häm xäzerge vlästne saqlap, yaqlap qalu öçen ber-ber artlı törle belderülär, möräcägätlär qabul itä. Ul belderülärne räsmi matbuğat basmaları, gäzitlär barlıq bitlären tutırıp, köne-säğäte belän, bastırıp ta çığara. Alarnıñ härbersendä urtaq fikerlär yañğırıy: respublikğa qurqınıç tudıruçı oppozitsiägä qarşı berdäm töstä otpor birik, totrıqlılıqnı, milli tatulıqnı, tınıçlıqnı saqlap qalıyq. Andıy möräcägätlär qaydan ğına kilmi – Üzbäkstan, Uqraina, Yıqäterinburg, Irımbur häm başqa töbäklärdän yawıp qına tora alar. Xaqimiät gäzitläreneñ bügenge sannarı da tulısınça şundıy xat-möräcägätlärdän genä tora.

Başqort milli ictimağıy oyışmaları respubliknıñ ğämäldäge xaqimiäten ayıruça yarsıp yaqlıy. «Ural» Başqort xalıq üzäge häm başqa başqort milli oyışmaları respublik rayonnarınnan üz tarafdarların alıp kilep, şimbä Ufada oppozitsiä ütkäräçäk uram cıyınnarına qomaçawlıq itärgä cıyına ikän digän xäbärlär taraldı. Bötendönya başqortları qorıltayı Başqarma qomitetı räise Äxmät Söläymanov opoozitsiä köçläre qoordinatsiä şurası citäkçese Ramil Bignovnı qatı tänqitläp, anı Tatarstan qotırta axrı, dip belderä. Şuşı fikeren ul «Azatlıq» radiosınıñ kiçäge proğrammasında birgän äñgämäsendä dä yañğırattı. «Ramil Bignov Tatarstannıñ Başqortstandağı räsmi wäkile. Tik nigäder Tatarstan citäkçeläre üz wäkileneñ Başqortstan xaqimiätlärenä qarşı köräşenä bernindi mönäsäbät tä beldermi, – di Äxmät Söläymanov. – Şunnan çığıp, ällä Bignov äfände Tatarstan citäkçelege belän kileşep eşli mikän digän şik tä tua». Ämma Bötendönya Başqortları qorıltayı citäkçeseneñ bu fikeren Ramil Bignov qatğıy kire qağa. «Tatarstannıñ bernindi qısılışı da yuq monda», – di Ramil äfände.

(Ramil Bignov)

Sez Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise, Başqortstannıñ oppozitsiä köçläre qoordinatsiä şurası citäkçese Ramil Bignov belän äñgämäne tıñladığız.

Şulay itep Başqortstanda xaqimiätlär belän oppozitsiäneñ arqan tartışuı däwam itä. 16 apreldäge qarşılıq çaralarına oppozitsiä citäkçeläre 20 meñläp keşene alıp çığarğa cıyına. Ä 1 may könne respublik citäkçelegenä qarşıılıq kürsätüçelär 50 meñnän dä kim bulmayaçaq, dip belderä alar. Şul uq waqıtta räsmi xaqimiätlär dä üz tarafdarların uramnarğa çığara. Misal öçen, 16 aprel könne oppozitsiägä qomaçawlıq itärgä tırışuçılarnıñ iñ täwdä Salawat Yulayıv isemendäge mäydanda cıyılaçağı, annan soñ alarnıñ oppozitsiä köçläre tuplanğan Lenin isemendäge mäydanğa taba barırğa cıyınuı mäğlüm. Şul uq waqıtta oppozitsiä köçläre cıyğan xalıq, Lenin mäydanınnan quzğalıp, respublik prezidentı utırğan Aq yortqa taba yünälergä niätli. Dimäk, ike qarşı yaq tarafdarlarınıñ Oqtyäbr prospektında mañğayğa-mañğay kilüe dä bik mömkin. Ramil Bignov süzlärençä, räsmi xaqimiätlärne yaqlawçı keşelär törle prowoqatsiälär oyıştırırğa mataşırğa da mömkin. Şuña da bik uyaw bulırğa kiräk, dip belderä Bignov äfände.

Respubliknıñ başqa şähärlärendä ütäçäk uram cıyınnarına bu atnada neftçelär dä quşılırğa mömkin digän xäbärlär bar. Alar, üz şirkätlärendä üzgärtep qorular ütkärügä qarşılıq yözennän, uzğan atnada öç şähärdä uram cıyınnarın oyıştırğan ide inde. Neftçelärgä teläktäşlek belderergä ul çaqta byüdjet ölkäsendä eşläwçelär dä çıqtı. Qısqası, respublik xaqimiätläre ğädättän tış xäl yuq dip belderergä yaratsa da, Başqortstanda säyäsi-ictimağıy xällärneñ kiläse ike atna eçendä şaqtıy kierenke bulaçağın şäylärgä mömkin. Xällärneñ nindi borılış alaçağın xätta iñ täcribäle säyäsät belgeçläre dä täğayın genä farazlarğa baznat itmi älegä. Şul uq waqıtta oppozitsiä köçläre üz köräşlärendä axırğaça barırğa häm Mortaza Räximov rejimın xaqimiättän alıp taşlarğa cıyınuın nıqlı ışandıra. Ä üz inqıylabı töse itep alar yäşel tösne saylağan. Yazğı tabiğät uyanuı Başqortstanğa da yañarış alıp kilergä tieş, dip isäpli alar. Ä yaznıñ täwge bilgese, älbättä inde, saf yäşellek töse.

Başqortstanda şimbä könne ütäçäk qarşılıq çaraların üz küzläre belän kürü öçen, Ufağa çit illärneñ häm Rusiäneñ bik küp mäğlümat çaraları wäkilläre kilde. Alar arasında «N'yü York Tayms» kebek abruylı basmalar jurnalistları da bar.

XS
SM
MD
LG