Accessibility links

җомга, 2 декабрь 2016, Казан вакыты 21:01

Mäskäw töbäklärne berläşterü säyäsäten ğämälgä quya. Läkin kötkän näticägä ireşerme?


Mäskäv Seberdäge öç regionnıñ berläşüen xuplıy. Krasnoyarsk, Taymur häm Evenkiä aftonomiäle ölkälärneñ berläşüläre Kremlneñ subyektlar sanın 89-dan 40-50gä kimetü häm şulay itep xakimiätne üzäkläşterü tırışlığına turı kilä. Läkin, berläşü Mäskäv telägän näticälärgä kiterer mikän?

Prezident Putin administratsiäse inde yıllardan birle ildä vertikal xakimiätne nığıtu kiräklege turında söyli. Mäskäv , qayber regionarda korrupsiä, näticäsezlek häm ekonomik reformalarnıñ aqırın baruı öçen üzäkläşterüneñ bulmauı säbäpçe dip söyli. Putin xakimiätendä Kreml gubernatorlarnıñ häm cirle parlamentlarnıñ xakimiäten çiklävgä ireşte . Ul şulay uq Dävlät Dumasındağı politik partiälärneñ sanın kimetäçäk qanun da qabul ittertte. Yäkşämbe könne Seberdä ütkärelgän referendumda, xalıq sanı az bulğan Taymur häm Evenkiäneñ xalıq sanı küpkä küberäk bulğan Krasnoyarski belän berläşüläreneñ xuplanuı , küz aldında totılğan maqsätkä xezmät itä. Haagadağı Strategik Tikerülär buyınça Klindeldal Üzägeneñ belgeçe Stefan de Spigelerneñ fikerençä,

Audio

"İdea zur ber ildä stabillek turıdan-turı kontrol belän genä mömkin digän fikergä nigezlängän. Bu inde mömkin bulğan xäldä azıraq säyäsmännär bulırğa tieş, çönki küp uyınçılar vazğiätne butiylar, alarnı kontrol qıyınıraq, şunlıqtan naçar digän mäğnägä qaytıp qala. Näticädä şundıy idea tua, küp politik partiälär bar ikän , saylau qanunın üzgärtäseñ, ber mandatlı saylau okrugları sistemasın beteräseñ, partiä bulıp terkälü öçen küp sanda ağza taläp itäseñ. Duma uzğan atnada monı eşläde dä. Dimäk politik partiälär sanı bik çiklängän bulaçaq häm alarnı kontrol itü ciñeleräk bulaçaq. Şuluq mantıyq regionnarnıñ sanına da qarıy."

Russiädä küpkenä küzätüçelär regionnarnıñ berläşüe ideasın yaqlap çıqtılar. 37 meñ xalqı bulğan Taymur häm 18 meñ keşese bulğan Evenkiäneñ ayırım administrativ strukturağa häm burokratiägä ixtiacı yuq digän fiker äytelä. Mäskävdäge Politika Fondtan Vyäçeslav Nikonovnıñ fikerençä, xalıq sanı az, tabiği baylıqları küp bulğan ike ölkäneñ 3 milion xalqı bulğan Krasnoyarski belän berläşüeneñ ekonomik mäğnäse bar.

Audio

"Krasnoyarsk ölkäse industrial üzäk. Taymur häm Evenkiä tabiği baylıqlarğa iä . Alarnı administrativ çiklär belän Krasnoyarsktan ayıru zianlı."

Duma süzçeseneñ berençe urınbasarı Lübov Sliska küptän tügel genä yasağan çığışında, Russiädä subyeklar sanın yartığa kimetergä kiräk dip beldergändä, Kremlneñ säyäsäten çağıldırdı. Nikonov bu fikerne urtaqlaşa. Burokratiäne kimetü Russiäne Mäskävdän torıp idarä itüne ciñeltäyäçäk dip belderä.

Audio

"Administrativ häm ekonomik yaqtan qarağanda bu idea bik döres. Regionnar sanı bik küp. Mondıy küp sandağı regionar belän üzäktän idarä itü bik qıyın. Monnan başqa bezdä dönyada kürelmägän federatsiäneñ matröşka şäkelendäge subyekları bar. Subyeklar ber ük legal statutqa iä bulırğa tieş bulsalar da, çınbarlıqta qayberävläre başqa regionğa kergän . Bu administrativ butalçıqqa säbäpçe. Mondıy matröşkalarnı berläşterergä kiräk. "

Haagadağı belgeç Stefan de Şpigeler küpkenä illär bigeräk tä Yevropada kiresençä, keçkenä buluları säbäple ekonomik yaqtan uñışlı, şul säbäple täräqqi itkän zur illär qararlarnıñ urınnarda qabul itelüen buldırıp, üzäksezläşterü yulı belän moña ireşergä tırışalar dip belderä. Anıñ fikerençä monıñ ike östenlege bar. Berençedän, bu regionnar arasında sälämät yarışqa etärä häm ikençedän qararlar urınnardağı şartlarnı belgän keşelär tarafınan qabul itelä.

Audio

"Bik uñışlı illärneñ küpçelege üzäksezläşterelgän häm federal sistemalı. AQŞ, Kanada, Germaniä häm xätta Braziliä. Sistemanıñ eşläve öçen bu kiräk. Läkin, bu Russiädä xäzer xakimiättä utırğan yäisä Sovetlar Berlegendä xakimiättä torğan keşelär telgän kontrol tügel. Bu urta möddätne küz aldında totqanda turıdan-turı kontrolgä qarağanda küberäk totnaqlıqqa kitergän kontrol häm balans susteması.Ä

De Şpigelerneñ fikerençä, regionnarnı berläşterü Mäskäv kötkän näticäneñ kiresen biräçäk. Eşquar mänfäğätläre bulğan qayber gubernatorlar Krasnoyarskinı ürnäk alıp tirä yaqlarındağı vaqıraq regionnarnı yotaçaqlar. Şulay itep Kreml üze politik häm ekonomik quäte bulğan Mäskävneñ täsirenä küberäk qarşı tora alırlıq yaña sıynıf regional säyäsmännär sıynıfın xasıyl itkän bulaçaq.

Färit İdelle, Praga.
XS
SM
MD
LG