Accessibility links

җомга, 2 декабрь 2016, Казан вакыты 22:56

GUUAM törkeme eşçänlegen canlandırıp cibärergä cıyına


Rusiä häm BDB qısalarınnan çittä töbäk-ara xezmättäşlekne üsterü niäte belän 5 il: Gruziä, Ukraina, Üzbäkstan, Äzerbaycan häm Moldova 8 yıl elek GUUAM dip atalğan törkem oyıştırğan ide. Moña qädär törkemneñ eşçänlege kileşülär imzalaw belän çiklängän bulsa, xäzer aña can örü tırışlığı küzätelä. Comğa könne Kişenäwda törkemgä kergän 4 ilneñ citäkçeläre cıyıla. Kübese - Mäskäwgä tügel, Könbatışqa qarap fiker yörtüçelär.

Törkemneñ iseme GUUAM, aña kergän 5 ilneñ berençe xärefennän tözelgän. Şul 5 ilneñ öçese – Ukraina, Gruziä häm Moldovanıñ urtaq maqsatı bar – Yevropa Berlegenä kerü. Alar bu törkem şuşı maqsatqa ireşüdä yärdäm iter dip ömetlänä. Kievtağı Tınıçlıq, Konversiä häm Tışqı säyäsät üzäge başlığı Oleksandr Suşko süzlärençä, bu 3 il şuşı yünäleştä xezmättäşlek itäçäk:

Audio (Oleksandr Suşko)

"GUUAMnıñ şuşı 3 il citäkçese iğlan itkän yaña prioritetlar nigezendä yañaruın kötergä kiräk. Yevropa Berlegenä kerü bu illär öçen urtaq maqsat."

Uzğan ayda Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili belän oçraştı. İkese dä Kişenäwğa GUUAMnı yañartu fikerläre belän kiläçägen äytte. Moldova başqalasında qaralaçaq mäsälälär araısnda Moldovanıñ sepeartist Dnestr buyı mäsäläse dä bulır dip kötergä kiräk. Moldova, Ukraina, Rusiä, Dnestr buyı häm Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek oyışması qatnaşında ütkän 5 yaqlı söyläşülär körçekkä terälde.

Dnestr buyı mäsäläse Moldova belän tarixi bäyläneşe bulğan Rumıniäne dä qızıqsındıra. Comğa sammitına Rumınia prezidentı Traian Basescu da kiler dip kötelä. Anıñ tışqı säyäsät kiñäşese Andrei Piesu:

Audio (Andrei Piesu)

"Dnestr buyı krizisı Kişenäw sammitında töp urın alıp toraçaq. Prezident Yuçenko ğına tügel, başqalar da üz qaraşın çitkeräçäk. Bezneñ dä üz fikerebez bar. Bezneñçä bu krizisnı barı tik tulı külämle söyläşülär aşa çişep bula."

GUUAM äğzaları xezmättäşlekneñ başqa yulların da ezli. Uzğan atnada Gruziä parlamentınıñ saqlanu häm iminlek komitetı başlığı Givi Targamadze GUUAM xärbiläre yaqın kiläçäktä Rusiäneñ tınıçlıq saqlaw köçlärenä alternativa bula ala digän ide. Dimäk, GUUAM BDBnıñ köndäşenä äylänäçäk digän süzme? Oleksandr Suşko fikerençä, älegä bolay diergä irtä:

Audio (Oleksandr Suşko)

"Bälki GUUAM berläşü strukturası da bulmas, ä qayber konfliktlarnı çişüdä fiker alışu, çişeleş ezläw urını ğına bulır. Min anıñ illär-öste struktura bulasına şiklänäm, min anı urtaq säyäsät buldıru urını dier idem."

Kişenäwğa GUUAMğa kergän 5 il citäkçeseneñ berse genä kilmiäçäk – Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimov. Räsmi Taşkent Kiev, Tbilisi häm Kişenäwneñ liberal taypılışlarınnan yıraq tora.

Äzerbaycan prezidentı İlham Aliev, GUUAMdağı başqa citäkçelär belän çağıştırğanda konservativ kürensä dä, Kişenäwğa kilep energetika mäsäläsendä söyläşülärdä qatnaşırğa cıyına. Alay da räsmi Baqı, küräseñ Mäskäw belän elemtälärgä zıyan kilüdän qurqıp, sammit turında süz kütärmäskä tırışa. GUUAM äğzaları bulmasa da, sammitqa Litva häm Bolğarstan prezidentları kkötelä. Ä menä Polşa prezidentı Aleksandr Kwasniewski qatnaşırğa cıyınğan bulsa da, baş tartqan dip xäbär itelä.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG