Accessibility links

чәршәмбе, 7 декабрь 2016, Казан вакыты 21:37

Yevropa Parlamentı Rusiädäge mari xalqı xoquqların bozunı xökem itkän qarar qabul itte


Atnakiç Yevropa parlamentı Rusiä xakimiateneñ Mari El respublikasında cirle çirmeş (mari) xalqı xoquqların bozu oçraqlarına qarşı bernindi da çaralar kürmäwen tänqitlägän qarar qabul itte. Yevropa Berlegennän daimi töstä Latviädäge urıs azçılığı xoquqların yaqlawnı taläp itkän Mäskäw şulay itep üzendäge fin-uğır azçılığın qıyırsıtularnı kürmäwe öçen kisken tänqitlänä.

Yevropa Parlamentı xäzer inde 25 il kergän Berlekneñ tışqı säyäsäten bilgeläwdä turıdan-turı qatnaşa almasa da, anıñ atnakiç qabul itkän qararı Rusiädäge fin-uğır azçılığı mäs''äläsen yuğarıraq däräcädä qarawğa kiterä ala. Yevropa Berlegendä Çeçnädäge federal'' köçlärneñ başbaştaqlığı icebergnıñ oçı ğına, Rusiädä urıs bulmağan milli azçılıqlarğa kürsätelgän mönäsäbätneñ älegä dönya cämäğätçelege öçen mäğlüm bulğan keçkenä ber öleşe genä digän fiker nığıp kilä. Çirmeş xalqına qarşı kürelgän qırıslıqlar Çeçnädäge bäğersezlekkä tiñ bulmasa da, Yevropa parlamentı qararı bu Rusiädäge küp kenä azçılıqlarnıñ köndälek tormışın çağıldıra ala digän borçu barlığın kürsätä. Bu uñaydan, äle sişämbedä genä Mäskäwdä Yevropa Berlege häm Rusiä citäkçeläre arasında ütkän oçraşuda yaqlarnıñ urtaq ruxi qimmätlär urtaqlaşuı turında belderüe şöbhälär uyata. Milli azçılıqlarnı cäberläw, alarnıñ xoquqların tupas bozuğa yul quyu Yevropa Berlegendä qabul itelä almıy. Yevropa Parlamentınıñ şuşı qararın andağı bar ere fraksiälär dä yaqlap çıqtı. Anda başta Rusiäneñ bu ölkädä üz östenä alğan bar xalıqara yöklämäläre sanap kitelä. Şunnan soñ mari telenä qarşı säyäsät alıp barıluına işarä itkän ğämällär - cäberläw, xätta üterülär kebek närsälär telgä alına. Qarar ölgesen täqdim itkän macar deputatı Gyula Hegyi, xäzer bar mari xalqınıñ yazmışı qıl östendä dip belderä:

Audio, Gyula Hegyi

"Bez mondıy antidemokratik wäxşilekne härzaman xökem itärgä tieşbez, azsanlı millät oçrağında isä, töp milli oyışmalarğa häm mäktäplärgä höcüm itü şul xalıqnıñ bar yäşäyeşenä qurqınıç tudıra. Şuña kürä dä bez Rusiädäge çirmeş azçılığına qarşı ğämällärne xökem itäbez" di Yevropa Parlamentındağı Macarstan deputatı. Mäğlüm ki, macarlar üzläre dä, estonnar häm finnar kebek, marilarğa tuğandaş fin-uğır törkemenä kerä häm parlamenttağı çığışlar da nigezdä Macarstan, Estoniä häm Finländiä deputatları tarafınnan yasaldı. Fin deputatı Esko Seppanen, misal öçen, Mari-Eldağı şul cinayätçel waqiğälär respublikanıñ üzendä tikşerelergä tieş, şunnan soñ ğına Rusiädä qanunnıñ xökem itüenä ışanıp bulaçaq dip belderä:

Audio, Esko Seppanen

Yevropa Parlamentındağı qayber deputatlar, Mäskäwneñ üze çirmeş bulmağan, çittä tuıp üskän prezident Leonid Markelov ğämällärenä küz yomuı, federal'' xakimiatneñ ildäge milli azçılıqlarnı "urıslaştırırğa" tırışuın kürsätä dip isäpli. Estoniädän saylanğan Tunne Kelam wäzğiatne şulay bäyäli:

Audio, Tunne Kelam

"Misal öçen, mari telendä belem birü xäzer qayber başlanğıç mäktäplärdä genä qaldı, şuña kürä mari balalarınıñ yaqınça 20 protsentı ğına üz telendä belem ala ala. Mari telendä däresleklär çığaru yuq däräcäsendä häm mari tele äkrenläp yuğala bara" di Yevroparlament deputatı Tunne Kelam. Yevropa Parlamentındağı deputatlarınıñ şuşı borçuların çağıldırıp, Yevropa Komissiäse äğzası Stavros Dimas, bez çirmeş xalqınıñ xäle turında xäbärdar häm Rusiä belän bu mäs''älädä fiker alışıp toruıbızğa ömetlänäm dip belderde.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG