Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 20:39

Xodorkovskiğa çığarılğan xökemnän soñ Rusiä oppozitsiäse yärdämsez qalırmı?


Yukos neft kompaniäsenä nigez salğan Mixail Xodorkovskinıñ 9 yıl törmägä xökem itelüe xalıqara cämäğätçelekneñ iğtibarın Rusiägä yünältte. Küzätüçelär bu xökemne Kremlneñ, säyäsi däğwaları bulğan häm oppozitsiädäge partiälärgä yärdäm itkän eşquardan, üç aluı dip bäyäli. Xodorkovskiğa çığarılğan xökem Rusiädä säyäsät belän mawıqqan başqa eşquarlarğa ni däräcädä sabaq bulaçaq?

Sişämbedä Mäskäwneñ Meçan mäxkämäse tanılğan eşquar Mixail Xodorkovskinı häm anıñ iptäşe Platon Lebedevnı, xärämläşü, salımnan qaçu, üzläşterüdä ğäyeple dip tabıp 9 yıl törmägä xökem itte. Prokuror sorağan 10 yıldan ni barı ber yılğa kimräk bulğan bu cäzanı küzätüçelär artıq qırıs xökem dip bäyäli häm Kremlneñ Xodorkovskidan üç aluı dip atıy. Säyäsi küzätüçelär fikerençä, Xodorkovski oppositsiädäge partiälärgä yärdäm itüe, 2003 yıl saylawlarında üz keşelären Dumağa ütkärü tırışlığı belän Kremlneñ cen açuın çığarğan. Näq şul çaqta Xodorkovski 2008 yıl prezident saylawlarında qatnaşırğa cıyına digän ğäybätlär dä taralğan ide. Rusiäneñ üzendäge häm çittäge küzätüçelärneñ kübese fikerençä, Yukos başlığına belderelgän finans ğäyepläwlärne 90nçı yıllarda Rusiädä xäräkät itkän här eşquarğa belderep bula. Şul säbäple, Xodorkovskiğa çığarılğan qırıs xökemne alar säyäsät belän añlata. Yänäse, Kreml bu adımı belän bar eşquarlarğa "säyäsätkä yaqın kiläse bulmağız" digän kisätü yasıy. Heritage Foundationnıñ Mäskäw bülege citäkçese Yevgeni Volk:

Audio (Yevgeni Volk)

"Bu älbättä üç alu, şul uq waqıtta başqa oligarxlarğa xäzerge rejim belän säyäsi köräşkä kermäskä kisätü dä.. härxäldä, bu säyäsi oppozitsiä belän köräşüdä citdi adım bulı tora."

Carnegie üzäge belgeçe Maşa Lipman süzlärençä, Kreml tanılğan eşquarlarnı awızlıqlawda zur uñışqa ireşte:

Audio (Maşa Lipman)

"Älbättä, töp maqsat - eşquarlarnı qurqıtu ide. Xäzer ere biznes önsez qaldı. Säyäsätkä aqça birügä xäzer alar Kremldän 10 tapqır fatixa alğaç qına baraçaq."

Asılda eşuqarlar säyäsättän 2003neñ üktäberendä ük, Xodorkovski qulğa alınğaç ta çitläşä başlağan ide. Milliardernıñ törmägä utırtıluı bu tendensiäne tağı da köçäytä, di Maşa Lipman.

Heritage Foundation wäkile Yevgeni Volk fikerençä, bu xökem Rusiäneñ oppozitsiädäge partiälären awır xälgä quya, kübese finans çığanaqlardan qolaq qağaçaq, näticädä, möşkel xäldä qalaçaq:

Audio (Yevgeni Volk)

"Alar ülmäslär ülüen, läkin yarım-ülgän xäldä can asrarlar. Formal räweştä yäşäp, nindider belderülär yasarlar, läkin Kreml alarğa çın säyäsi wäkälät birergä telämi."

4 bala atası, 41 yäşlek Mixail Xodorkovski 2003neñ üktäberendä eş säfäre belän Sebergä kilgäç hawa alanında qulğa alındı. Şunnan birle ul saq asıtnda. Çit il investorları tarafınnan Rusiäneñ iñ ütä kürenmäle şirkäte dip sanalğan, zamanında 40 milliard dollarğa bäyälängän Yukos kompaniäse bügenge köndä küp digändä 2 milliardqa qaldı. Yukos eşeneñ Rusiä iqtisadına zur zıyan kiterüen bügen Rusiäneñ Finans ministrı Aleksei Kudrin da tanıdı.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG