Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 17:38

Yewropa Berlege çirattağı oçraşuın ifrat ta qatlawlı şartlarda qarşılıy


Pänceşämbe Brüsseldä Yewropa Berlegeneñ çirattağı olı cıyını açıla häm bu yulı ul bar Berlek öçen şaqtıy qatlawlı ber çorda uzaçaq. Küptän tügel genä Fransiä häm Hollandiä referendumnarında Yewropa Berlege öçen äzerlängän konstitutsiä kire qağıldı. Äğza illär xäzer yul çatında - konstitutsiäne raslaw eşen däwam itärgäme, yuqmı. Brüssel cıyınında bu xaqta urtaq ber qararğa kilener dip kötelä.

Brüssel cıyını aldınnan ğına, çärşämbedä yasağan ber çığışında Yewropa komissiäse räise Jose Manuel Barroso ägär dä Yewropa Berlege xäzer üz watandaşları ışanıçın kire yawlaw ölkäsendä tiz genä aşığıç çaralar kürmäsä, ul tuqtawsız krizis çorına keräçäk dip kisätte. Fransiä häm Hollandiädäge referendumnarda ottırunı Barroso, xalıqnıñ Yewropa Berlegenä ışanuı kimüeneñ ber bilgese itep kürä häm konstitutsiäne raslatu eşen älegä beraz tuqtatıp toruğa öndi. Anıñ fikerençä, yewropalılarğa xäzer qitğanıñ kiläçäge xaqında uylanu öçen waqıt birergä kiräk, bu Fransiä wä Hollandiädäge referendum näticäläreneñ aldağı tawış birülärgä yaman tä''sir yasawınnan qotılırğa da yardäm itäçäk.

Audio, Jose Barroso

"Wäzğiatneñ qatlawlılığın, ike uñmağan referendumnıñ naçar tä''sir yasıy aluın iskä alıp, bez bergäläşep üzenä kürä ber tänäfes, uylanu çorın iğlan itärgä tieş" di Yewropa komissiäse räise Barroso. Konstitutsiägä "yuq" dip äytäneñ yaman tä''sirennän qurqu Yewropada xäzer kiñ taralğan. Misal öçen, konstitutsiäne yaqlaw zur awırlıqlar belän bulsa da artıp kilgän Çexiädä, Fransiä referendumınnan soñ ul yänä asqa tägäräde. Şuña kürä nindider ber tänäfes kitäklege turında xäzer ber Barroso ğına tügel, britan premyer-ministr Tony Blair da söyli:

Audio, Tony Blair

"Minemçä, Fransiä häm Hollandiädäge "yuq" dip tawış birüne isäptä totıp, uylanu öçen berniçä ayğa tänäfes alu häm şulay itep Yewropağa üz ixtiacları, barır yünäleşe, iqtisadi xäle, globalläşü, iminlekkä häm cinayätçelekkä bäyle mäs''älälär xaqında fiker alışu öçen waqıt birü mäğkül bulır ide" di Tony Blair. Bu süzlären ul sişämbedä, Fransiä prezidentı Jacques Chirac belän oçraşqannan soñ äytkän ide. Alarnıñ şul oçraşuında Yewropa Berlege öçen ikençe ber möhim mäs''älä - 2007-2013-nçe yıllar öçen Berlekneñ büdjetın nindi nigezgä qoru yulları qaraldı. Bu da Yewropa Berlege kiçergän säyäsi krizisqa turıdan-turı bäyle. Yewrokomissiä räise Barroso, büdjet mäs''äläsendä urtaq qararğa kilü xäzerge töşenkelek çorınnan çığuğa yardäm itä ala dip isäpli häm äğza illärne, üzläreneñ tar mänfäğätlären qayğırtu belän genä şöğellänmäskä öndi. Bügenge bäxäs Britaniäneñ 1984-nçe yılda Yewropa Berlegenä kergändä üze öçen köräşep alğan qulay finans taşlamalar tiräsendä bara. Ul çaqta iqtisadi xäle çağıştırmaça xörti bulğan Britaniä, Berlekkä tülägän aqçasınıñ zur öleşen subsidiälär räweşendä kire üzenä qaytaru xaqında kileşkän ide. Barroso xäzer, wäzğiat inde üzgärde häm Britaniä andıy taşlamalarğa moxtac tügel dip belderä:

Audio, Jose Barroso

"Wäzğiat 1984-nçe yıldağı tösle tügel, xäzer bezdä yaña 10 äğza bar häm alar Britaniädän küpkä fäqirräk. İmanım kamil, britan xökümäte yaña ber wäzğiat xasil buluın añlayaçaq" digän ömet belderä Yewropa komissiäse räise Jose Barroso. Ämma älegä Yewropanıñ başqa citäkçeläre - misal öçen Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder, Luxembourg premyerı Jean Claude Juncker - Brüssel oçraşuında büdjet mäs''äläsendä nindi dä bulsa uñışqa ireşügä bik ışanmawın äytä. Luxembourgtan soñ räislek eşen Berlektä Britaniä alaçaq, şuña kürä büdjet problemasınıñ yaqın aralarda çişelüen dä kötep bulmıy häm bu kiläse 2006-nçı yılda, räislek Finländiägä küçkäç kenä mömkin bulaçaq digän farazlar äytelä.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG