Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 07:08

Qazan utları: “Ber meñ qunaq kilä”


Qazan utları” jurnalı redaksiäse jurnalnıñ iyün sanınıñ ictimaği- mädäni tormışıbızdan dip atalğan säxifäsendä “Ber meñ qunaq kilä”digän baş astında 24 iyündä Qol Şärif mäçeten açu tantanası turında mäğlümat urnaştırğan. Bu mäğlümatnı jurnal xezmätkärläre Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxaqinıñ TR möselmannarınıñ Diniä näzaräte plenumında xäbär itüen belderä.

Häm Qol Şärif mäçeten açuda dönyanıñ törle poçmağınnan 1 meñ qunaq qatnaşa alaçağı turında da, dindäşlärebezneñ qalğannarı isä respublikanıñ baş mäçetendäge waqiğalarnı Yärminkä mäydanında zur monitordan qararğa mömkinçelek buluı turında da belderelä. Bu zur tantanağa möselman däwlätlärennän (Törkiä, farsı qultığı illäre) räsmi wäkilläreneñ, BDB illäre häm Rossiä möftiläreneñ kilüe kötelä.Qunaqlar Çallıda, Älmät, Tübän Qama, Bolğar häm Çistay şähärlärendä kürenekle urınnar häm biredäge xalıqnıñ tormış – könküreşe belän tanışaçağı turında da xäbär itelä. 24 iyün könne Qazan şähärendä uzğan bu xalıqara waqiğa turındağı xäbärlärdän sez inde xörmätle radio tıñlawçılar işettegez.“Qazan utları” jurnalınıñ bu sanında şiğriät dönyasında oluğ yübileyen qarşılağan Lena Şağircannıñ , Seber turındağı Şäwkät Ğädelşa şiğerläre arasında şağirä , publitsist, Bikä Räximovanıñ “Küñel igüçelär” dip atalğan şiğerlär şälkeme urın alğan. “Ni qimmät?”, “Däwlät totmıy”.Mäskäwdä yäşäwçe yazuçı, rus häm tatar tellärendä çıqqan öç distägä yaqın kitap avtorı Raul' Mirxäydärovnıñ “İmanıñnan ber yazsañ...” dip atalğan romannıñ berençe bülege bastırılğan. Romannıñ bu bülegendä kemnär qatnaşqannarın, häm nindi närsälär iğtibar üzägendä buluın ğına äytep kitsäk tä, roman bik qızıq bulırğa oşağanı sizelep tora. Anda Yırtıq Zakir, reket, Forştadt, Törek Ğosman, İstanbuldan qaytqan ence muyınsa, çibär Nuriä-Nora, alıp-satar yul kürsätüçelär, Strassburgtağı auksion, Mark Rawşenbax djaz-orkestrı, diñgezçe kiemendäge tatar yegete“Skorseni”lar qatnaşa. Sovet zamanında raykomnarda eşlägän kommunistlarnı bügenge köndä izge kitap- Qor’änne totıp ant itärgä närsä mäcbür itüe uquçını üzenä tartıp tora. Mulla Qor'än kiterergä quştı. İzge kitapnı alıp kilügä ul qunaqtan soradı:Tuğrılıqta ant itärgä sez wäzğıättän çığıp mäcbürme, ällä monı wöcdan quşuı buyınça eşlisezme?,-dide.Yöräk quşuı buyınça,-dide qunaq dulqınlanıp. Mäslixät, bik mäslixät, Allahı Täğälä mäcbüri birelgän antnı söymi. Aspirant aq palasqa tezlände häm iñnärenä äle haman qul cılısın toyıp torğan keşegä inanıp häm xıyänätsez tuğrı xezmät itärgä ant süzlären qabatladı. “Qazan utları” jurnalınıñ tarix säxifäsendä “İşmi işan qapqası” digän isem astında üzeneñ eşçänlege belän xalqıbız tarixında bilgele ber ez qaldırğan tarixi şäxes, Ataqlı Tüntär mädräsäsendä 43 yil däwerendä räis bulıp torğan, tarixqa häm ädäbiätqa “İşmi işan” iseme belän kerep qalğan İşmöxämmät Dinmöxämmätov turında tarix fännäre kandidatı Röstäm Möxämmätşinnıñ yazması urın alğan.Ämma anıñ tormışı häm eşçänlege bügengäçä tieşençä öyränelmägän, “aq” tap bulıp qala birä di avtor. Bulğan mäğlümatlarnıñ da anıñ turında tiskäre itep kenä kürsätülären belderä Röstäm Möxämätşin. Alardan çığıp fiker yörtkändä di avtor:älege şäxes bezneñ küz aldıbızğa qaragruh konservator , dini fanatik, härtörle progressiv üzgäreşlärgä häm yañarışqa qarşı toruçı häm patşa jandarmeriäseneñ yäşeren agentı bulıp qına kilep basa. Bez kiçergän qatlawlı sovet çorı başqaça uylarğa mömkinlek qaldırmıy ide şul - sin “qızıl”, yä “aq”, başqaça bula almıysıñ.Anıñ turında ul tağın bolay di:Ul ğäräp häm farsı tellären yaxşı belgän, üzeneñ mäqälälären häm kitapların, nigezdä , ğäräp telendä yazğan.Ul Qor'änne, xädislärne häm fikxnı tiränten öyrängän, zur din belgeçe bulğan.Ul –osta häm abruylı imam,täcribäle pedagog.Ul yalqınlı publitsist, bäxäsçe- polemist, fiker iäse-filosof. İşmöxämmät xäzrät XIX ğasır axırında – XX ğasır başında qaynap torğan, ezlängän, butalğan tatar dönyası tormışında aktiv qatnaşqan, cäditçelär belän qädimçelär arasında barğan räximsez köräşneñ üzägendä bulğan. Anıñ tormışı qatlawlı, qarşılıqlı, üzençälekle, anıñ eşçänlegenä dä bäyäne törle yaqtan birergä nigez bar .1909-1918 yıllarda ul “Din wä mäğişät” jurnalı belän aktiv xezmättäşlek itä, anıñ aktiv avtorı bula. Qädimçelär häm cäditçelärneñ aña birgän bäyäse dä şunıñ öçen tamırdan qapma-qarşı. Qädimçelär fikerençä ul xaqiqi islamnıñ yaqlawçısı. Ä Cäditçelär isä anı “urıs xaqimiäte yärdämendä progressiv alımnarğa qarşı köräşüçe” dip ğäyeplilär. İşmöxämmät Dinmöxämmätov tirän belemle din ğalime. Anıñ kitapları Oktäber inqilabına qädär basılğan, ğäräp telendä . Xäzer inde alar yuğalıp betkän, saqlanğannarı da kiñ qatlaw uquçılarğa ireşmägän. Alarnı barlaw, tuplaw, tärcemä itü häm bastıru bik tä zarur. Bu cähättän respublikabız xökümäteneñ tanılğan dinçelärebezneñ xezmätlären ayırım seriä belän çığaru turındağı qararı xuplawğa layıq häm tizlätüne taläp itä, -di yazma avtorı.Xaqiqät härwaqıt qarşılıqlarda, bäxäslärdä tua bit ul. Şuşı bäxäs-qarşılıqlarnıñ, ezlänülärneñ härdaim üzägendä bulğan İşmöxämmät xäzrät tä änä şul xaqiqät'kä baru yulların tabışqan, qatlawlı häm qarşılıqlı tormış yulın ütkän şäxes itep bäyälänergä xaqlı,- di tarix fännäre kandidatı Röstäm Möxämmätşin.

Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.

XS
SM
MD
LG