Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 11:03

Omskinıñ Yälankül awılında xäter köne uzdı


Şuşı könnärdä Bol'şereç'ye rayonınıñ Yälankül awılında märxümnärne iskä alu köne bulıp ütte. Mondıy çara bu awılda inde berençe tapqır ğına oyıştırılmıy. 1990 yılda başlanğan bu ğämäl 10 yıldan artıq waqıt uzğannan soñ yañadan tergezelde. Uzğan yılda Yälanküldä xäter köne Qor'än aşları äzerlänep, awıl xalqı häm küp sanlı qunaqlar qatnaşlığında ütkärelgän ide. Bıyılğı xäter çarasında da qunaqlar küp buldı. Bügenge köndä Omskida häm ölkäneñ törle awıl-rayonnarında yäşäwçelär äti-äniläre, äbi-babayları ruxına doğa qılırğa tuğan awıllarına qaytqan idelär.

Xäter könendä uzğan yıldağı kebek, başta tözekländerü eşläre başqarıldı - zirat yannarı çistartıldı, räşätkälär tözätelde, çarduğannar buyaldı. Annan soñ bergä doğa qılu buldı. Doğadan soñ qunaqlar Qor'än aşına çaqırıldı. Äytergä kiräk, bıyılğı xäter köneneñ uzğan yılğıdan berniqädär ayırması da buldı. Uzğan yıl aş-su zirat yanındağı mäydanda oyıştırılğan bulsa, bıyıl xalıq köçe belän satıp alınğan ğibädät yortında äzerlände. Bina zur bulmaw säbäple, qunaqlarnı anda ayırım törkemnärgä bülep sıyladılar. Bu inde oyıştırılğan çarağa berniqädär tarqawlıq östäde diärgä mömkin. Qayber başqa ğämällärgä qarata rizasızlıq belderüçelär dä buldı. Gıybädätxanä öçen alınğan binanıñ şaqtıy tawşalğan buluı açıqlandı. “Kümäk köç belän cıyılğan aqçağa tözebräk bina satıp alırğa kiräk ide”,- didelär qayberäwlär. Ä çığışları belän Yälanküldän 5 çaqrım yıraqlıqtağı Qumıslı awılınnan bulğan qunaqlar, doğa qılu tämamlanğannan soñ uq, maşinalarına utırıp, tuğan awıllarına yunäldelär häm xäter çarasın anda däwam ittelär. Şunı da äytergä kiräk, qayçandır 100 dän artıq xucalığı bulğan Qumıslı awılı xäzer tulısınça tarqalğan. Awıl urınında ber genä yort torıp qalğan. Anda cir eşkärtü häm terlekçelek belän şöğellänüçe Alik äfände Karimov ğailäse genä yäşi. Xäter könendä oyıştırılğan Qor'än aşı da asılda bu ğailä yärdämendä äzerlände. Qumıslığa baruçılar da aldan uq ziratların tärtipkä kertü xästären kürgän idelär. Mal kermäsen öçen zirat tiräli qanaw qazıp çıqtılar.

Östäp şunı da äytergä kiräk, artıq küzgä taşlanmağan, xalıq arasında bülenü kiterep çığara yazğan qayber ğämällär xäter çarasına beraz küñelsezlek kertte kebek. Şulay da, xalıq mondıy dini çaranıñ oyıştırıluınnan känägät buldı . “Niçek kenä uzmasın, mondıy ğämällär kiräk, bigräk tä yäşlär öçen tärbiä çarası bularaq”, - di Yälanküldä tuıp üskän Minzifa xanım Xäyrtdinova.

Rusiä yäşläre çit illärneñ yuğarı uqu yortlarında belem alğan kebek, başqa illärdän Rusiägä kilep uquçılar da soñğı yıllarda şaqtıy kübäyde. Çit il talibläre Omskida da bar. Alarnıñ berse klassik universitetta belem aluçı Şvetsariä qızı 25 yäşlek Nikol' Matis. Nikol' Rusiädä yäşäwçe törle millätlärneñ tormışı-könküreşe belän qızıqsına. Üzeneñ kurs eşe itep ul Omski ölkäsendäge xalıqlarnıñ sotsial' torışın öyränü temasın alğan. Bu tema buyınça eş barışında Nikol' törle milli oyışmalar aktivistları belän oçraşa, oyışmalarnıñ sotsial' torışları, problemaları belän qızıqsına.

Düşämbe könne ul Omski ölkä tatar milli – mädäni moxtariäte idäräseneñ çirattağı utırışında buldı. Moxtariät räise Xäkim Sadıykov anı ölkädäge tatarlarnıñ bügenge sotsial' xäle belän tanıştırdı, soñğı aylarda töp problema bulıp torğan moxtariät urnaşqan bina öçen arenda bäyäsen tüläw mäsäläsenä dä qağıldı, bu xälneñ bügenge köndä çişmäslek problema bulıp toruın assızıqladı. Nikol' üz çiratında bay bulğan Şvetsariä ilendä dä ictimaği häm milli oyışmalarnıñ matdi torışları äğzaläreneñ tırışlığına bäyle, bezdä dä xökümät tarafınnan yärdäm kürsätelmi - dide. Üzeneñ tatarlar belän tanışuınnan känägät buluı turında da belderde.

Şunı äytergä kiräk - Nikol'neñ küzläre kürmi. Döm suqır qız qurıqmıyça, tanış bulmağan yıraq Seber şähärenä uqırğa kilgän. Üzeneñ fizik citeşsezlegenä basım yasamıy, uqu programması buyınça qaralğan biremnärne waqıtında ütäp kilä. Menä xäzer dä ul universitetnıñ etnografiä bülege xezmätkärläre belän ölkäneñ Muromsevo rayondağı tatar awıllarınıñ bersendä fänni ekspeditsiägä kitte. Anda ul tatarlarnıñ sotsial' torışın, könküreşen öyränergä niätli.

Rozaliä Sayganova Omski .

XS
SM
MD
LG